Kırım ve Kafkasya’dan Balkanlara Göçler (1860–1865)

Öz

Bu çalışma, Kırım ve Kafkasya’dan Balkanlara Göçler (1860-1865) adlı eserin tanıtımını ve değerlendirmesini amaçlamaktadır. Mehmet Çetinkaya tarafından kaleme alınan eser, XIX. yüzyılın ikinci yarısında Kırım ve Kafkasya’dan Osmanlı Balkanlarına yönelen göç hareketlerini arşiv temelli ve analitik bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmada göç olgusu yalnızca demografik bir hareketlilik olarak değil; siyasi, ekonomik, çevresel ve toplumsal faktörlerin birleşiminde şekillenen çok boyutlu bir süreç olarak ele alınmaktadır. Eserin temel problematiği, 1860-1865 yılları arasındaki göçlerin dinamiklerini ve Osmanlı Devleti’nin bu süreçte geliştirdiği iskân politikalarını açıklamaya yöneliktir. Üç ana bölümden oluşan çalışma; göçlerin tarihsel arka planını, göç ve iskân süreçlerini ve muhacirlerin sosyal uyum problemlerini ayrıntılı biçimde analiz etmektedir. Zengin birincil kaynak kullanımı ve mikro-makro düzeyi birleştiren yaklaşımıyla eser, özellikle Balkanlar merkezli göç çalışmalarına önemli katkılar sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Osmanlı göç tarihi literatüründe mevcut boşlukları dolduran ve alana yeni bir perspektif kazandıran önemli bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

• Kırım Göçleri
• Kafkas Göçleri
• Balkanlar
• Osmanlı Devleti
• Muhacir
• İskân Politikası

MIGRATIONS FROM CRIMEA AND THE CAUCASUS TO THE BALKANS (1860–1865)

Öz

This study aims to review and evaluate the book Kırım ve Kafkasya’dan Balkanlara Göçler (1860-1865) by Mehmet Çetinkaya. The work examines the migration movements from Crimea and the Caucasus to the Ottoman Balkans in the second half of the nineteenth century through an archival-based and analytical approach. Rather than treating migration merely as a demographic movement, the book conceptualizes it as a multidimensional process shaped by political, economic, environmental, and social factors. The main research problem focuses on identifying the dynamics of migration between 1860 and 1865 and analyzing the settlement policies developed by the Ottoman state. Structured into three main chapters, the study systematically explores the historical background of migration, the processes of migration and settlement, and the social challenges faced by the migrants. By combining macro-level state policies with micro-level experiences through extensive use of primary sources, the work makes a significant contribution to the literature, particularly by focusing on the Balkans, a relatively understudied region in migration studies. Overall, the book stands as a valuable reference for scholars working on Ottoman migration, settlement policies, and nineteenth-century Balkan history.

Anahtar Kelimeler

• Crimean Migrations
• Caucasian Migrations
• The Balkans
• The Ottoman Empire
• Migrants
• Settlement Policy

Kaynakça

1. Aksoy, E. (2022). Beyaz Köleler: Son Sesler. İletişim Yayınları.
2. Çetinkaya, M. (2023). Kafkasya’dan Lazistan Sancağı’na Göçler (1864-1867). İran ve Turan Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(10), 76–106.
3. Çetinkaya, M. (2025a). Kırım ve Kafkasya’dan Balkanlara Göçler (1860-1865). Divan Kitap.
4. Çetinkaya, M. (2025b). Osmanlı Muhacir Politikalarının Taşra Uygulamaları Bağlamında Kırım ve Kafkasya Göçleri: 1860–1866 Yıllarında Gelibolu Sancağı Örneği. Külliye, 6(3), 410-434.
5. Dündar, F. (2021). Hicret, Dîn ü Devlet: Osmanlı Göç Politikası (1856-1908). İletişim Yayınları.
6. Fratantuono, E. (2024). Governing Migration in The Late Ottoman Empire. Edinburgh University Press.
7. Hacısalihoğlu, M. (Ed.). (2014). 1864 Kafkas Tehciri: Kafkasya’da Rus Kolonizasyonu, Savaş ve Sürgün. Balkar & IRCICA.
8. Hamed-Troyansky, V. (2024). Empire of Refugees: North Caucasian Muslims and The Late Ottoman State. Stanford University Press.

9. Saydam, A. (1996). Kırım ve Kafkas Göçleri (1856-1876). Türk Tarih Kurumu.
10. Tsibenko, V. (2022). The Lost Circassia and The Found Circassians: Caucasian Migration to The Ottoman Empire. Türkiyat Mecmuası, 32(1), 405-431.
11. Urhan, V. C. (2021). Kosova’ya Yapılan Çerkes Göçü ve İskânı (1864-1865). Belleten, 85(304), 991-1024.