Panther'in Pençesinde: İspanyol Basınında Fas Krizi ve Cihan Harbi'ne Doğru Geri Sayım

Öz

Bu çalışma, 20. yüzyılın başlarında Fas’ın sadece bir Kuzey Afrika toprağı değil, Avrupa’nın büyük güçleri arasındaki sömürgeci rekabetinin sahasını ve Cihan Harbi’ne giden süreci şekillendiren unsurlardan biri olduğunu incelemektedir. Fransa’nın bölgedeki nüfuzunu kırmak isteyen Almanya’nın 1911’de Agadir’e Panther gambotunu göndermesi, aslında bir liman ziyareti değil, var olan mevcut düzene karşı yapılmış açık bir askeri meydan okumadır. Bu olay, sömürge sistemindeki çıkar çatışmalarının artık diplomasiyle çözülemeyip, askeri gücün bir dış politika aracı olarak devreye girdiği yeni bir süreci başlatmıştır. Fas Krizi'ne dair literatüre katkı sunmayı amaçlayan bu araştırmada, Algeciras Konferansı’nın İspanya'da gerçekleşmiş olmasının sağladığı bilgi avantajı kullanılmıştır. Dönemin İspanyol basın arşivleri ve literatürü, birincil elden kaynaklar olarak değerlendirilmiş ve böylece kriz süreci daha kapsamlı bir tarihsel analizden geçirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Birinci Dünya Savaşı
• Fas Krizi
• Algeciras Konferansı
• Agadir Olayı
• Panther Gambotu

In The Clutches of The Patnher: The Morocco Crisis in The Spanish Press and The Countdown to The Great War

Öz

This study examines how, in the early 20th century, Morocco was not merely a North African territory, but also a theatre of colonial rivalry between the great powers of Europe and one of the factors shaping the run-up to the First World War. Germany’s dispatch of the Panther gunboat to Agadir in 1911, intended to undermine France’s influence in the region, was not merely a port call but an open military challenge to the existing order. This incident marked the beginning of a new phase in which conflicts of interest within the colonial system could no longer be resolved through diplomacy, and military force was deployed as an instrument of foreign policy. In this research, which aims to contribute to the literature on the Moroccan Crisis, the informational advantage provided by the fact that the Algeciras Conference took place in Spain has been utilized. The Spanish press archives and literature of the period were evaluated as primary sources, thereby subjecting the crisis process to a more comprehensive historical analysis.

Anahtar Kelimeler

• First World War
• Moroccan Crisis
• Algeciras Conference
• Agadir Incident
• Panther Gunboat

Kaynakça

1. Diario de Ávila. (1906, 5 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
2. Diario de Burgos. (1911, 5 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
3. Diario de La Marina. (1906, 9 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
4. Diario de Reus. (1906, 11 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
5. Diario de Tenerife. (1911, 30 de junio). https://prensahistorica.mcu.es/
6. Diario de Tenerife. (1911, 1 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
7. El Avisador Numantino. (1911, 5 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
8. El Castellano. (1911, 6 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/

9. El Correo. (1911, 2 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
10. El Debate. (1911, 2 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
11. El Debate. (1911, 4 de noviembre). https://prensahistorica.mcu.es/ El Lábaro. (1906, 15 de enero). https://prensahistorica.mcu.es/
12. El Radical. (1906, 8 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
13. El Telegrama del Rif. (1905, 30 de marzo). https://prensahistorica.mcu.es/
14. El Telegrama del Rif. (1905, 31 de marzo). https://prensahistorica.mcu.es/
15. El Telegrama del Rif. (1905, 1 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
16. El Telegrama del Rif. (1905, 12 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
17. Gaceta de Tenerife. (1911, 1 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
18. Heraldo Alavés. (1906, 7 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
19. Heraldo de Zamora. (1906, 7 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/ La Acción. (1906, 7 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
20. La Correspondencia de España. (1904, 11 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
21. La Correspondencia de España. (1904, 12 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
22. La Correspondencia de España. (1905, 31 de marzo). https://prensahistorica.mcu.es/
23. La Correspondencia de España. (1905, 1 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
24. La Correspondencia de España. (1905, 2 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
25. La Correspondencia de España. (1911, 2 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
26. Las Provincias. (1906, 9 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
27. La Última Hora. (1904, 11 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
28. La Última Hora. (1906, 5 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
29. La Última Hora. (1906, 9 de abril). https://prensahistorica.mcu.es/
30. La Última Hora. (1911, 3 de julio). https://prensahistorica.mcu.es/
31. Noticiero Extremeño. (1906, 15 de enero). https://prensahistorica.mcu.es/
32. Ak, İ. (2025). İngiliz basınına göre Birinci Dünya Savaşı’nın başlarında Türk-Yunan gerginliği (Temmuz-Kasım 1914). Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 14(2), 351-400. https://doi.org/10.30903/Balkan.1839779
33. Barral Martínez, M. (2013). El africanismo como instrumento del nacionalismo español a principios del siglo XX: La Conferencia de Algeciras. Revista de Historia Jerónimo Zurita, (88), 275–296.
34. Benítez Gallardo, A. (2008). La Algeciras de la conferencia. Almoraima, (36), 441-449.
35. Cable, J. (1981). Gunboat diplomacy 1919-1979: Political applications of limited naval force (2nd ed.). Macmillan.
36. Çetin, M. (2024). The Moroccan crises (1905-1911) and the policies implemented by the Ottoman Empire during the crises. Tarih İncelemeleri Dergisi, 39(1), 19-46. https://doi.org/10.18513/egetid.1410110
37. Çolak, S., & Aydar, M. (2018). İngiliz-Yunan ilişkileri bağlamında 19. yüzyılda gunboat diplomasi. Belleten, 82(295), 957-978. https://doi.org/10.37879/belleten.2018.957
38. Instituto Histórico Bachiller Sabuco. (t.y.). Crisis internacionales y diplomáticas antes de la I Guerra Mundial. https:// www.sabuco.com /historia/Crisis% 20antes%20de%20la%20I%20GM.pdf
39. Macías Fernández, D. (Ed.). (2021). A cien años de Annual: La guerra de Marruecos. Desperta Ferro Ediciones.
40. Mercan, E. (2018). II. Abdülhamid dönemi deniz stratejisi. Dergâh.
41. Özal, İ. B. (2018). Kısa Birinci Dünya Savaşı tarihi. Timaş Yayınları.
42. Portal de Archivos Españoles (PARES). (t.y.). Conferencia Internacional de Algeciras, 1906. https://pares.cultura.gob.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/143468
43. Serrano Sáenz de Tejada, G. (2013). De la guerra de Marruecos y el combate que no debió ser. Ministerio de Defensa.
44. Tomar, A. (2024). İspanyol kaynaklarına göre Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
45. Tomar, A. (2026). Balkan savaşlarında İspanya’nın insani yardım faaliyetleri (1912-1913). Tarih ve Tarihçi, 5(1), 10-27. https://doi.org/10.5281/zenodo.12578706
46. Torres Eroles, L. (2017). Incidencia de la Conferencia de Algeciras de 1906 en el panorama político internacional [Trabajo de fin de grado, Universidad Pontificia Comillas]. Repositorio Comillas. http://hdl.handle.net/11531/1184813
47. Uçarol, R. (2019). Siyasi tarih 1789-1914 (Cilt 1). Der Yayınları.
48. Varoğlu, G. (2026). Alman sömürgeciliğine tarihsel bir bakış: Alman Doğu Afrikası’nın kurulması ve yerel isyanlar. Turkish Journal of African Studies, 3(1), 1-12.
49. Velasco de Castro, R. (2021). Marruecos, 1911: En torno a la crisis de Agadir y las crónicas de Abdelkrim en El Telegrama del Rif (mayo-noviembre de 1911). Studia Historica. Historia Contemporánea, 39, 93-120. https://doi.org/10.14201/shhc2021399312013
50. Yavuz, F. (2019). Düvel-i Muazzama’nın baskı unsuru olarak gambot diplomasisi ve Osmanlı Devleti. İçinde S. Yıldırımalp (Ed.), 4. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi (14-17 Şubat 2019, Yalova): Bildiri tam metin kitabı 5 Sosyal bilimler (ss. 31-45). UBAK.
51. Yavuz, F., & Yormaz, E. (2022). Dış politikada cebri bir yöntem: Gambot diplomasisi (İngiltere örneği). Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 288-314. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1163455