ATMA TÜRKÜLERDE GELİN-KAYNANA ÇATIŞMASI
Öz
Atma türkü, ülkemizin Doğu Karadeniz bölgesinde genelde düğün, nişan,
kına gecesi, şenlik, festival vb. eğlencelerde doğaçlama olarak söylenen
bir türkü türüdür. Bu gelenek, yörede şair adıyla anılan veya kendini az çok şiir
formuyla ifade eden kadın ve erkekler arasında yaygındır. Atma türkü geleneğine
bakıldığında özellikle kadın-erkek, baba-oğul, gelin-kaynata, gelin-kaynana
arasındaki ilişkiler türkülere yoğun bir şekilde konu olmuştur. Bu gelenek içerisinde
en çok işlenen konulardan birisi gelin-kaynana ilişkisidir. Atma türkülerde
fazlaca bu konuya temas edildiği görülmektedir. Bu durum gerek gelin ve
kaynananın kendi arasında şiirle atışmaları gerekse de şairlerin gelin-kaynana
rolüne girerek onları taklit etmeleri şeklinde olmaktadır.
Bu çalışmada gelin ve kaynana arasında geçen çatışmaya atma türkü örneklerinden
hareketle değinilmiş ve şairlerin gelin-kaynana rolüne girmeye niçin
ihtiyaç duydukları üzerinde kısaca durulmuştur. Bunun sonucunda da atma
türkülerde gelin ve kaynananın en çok hangi konularda ve nasıl birbirlerine üstünlük
kurmaya çalıştıkları vurgulanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AK, Orhan Naci (1998), Rize Halk Şiiri Derlemeleri, Rize: Rize Halk Eğitim Müdürlüğü Yayınları.
- AK, Orhan Naci (2004), Rize Karşı Beri Atma Türkü Yarışmaları, Trabzon: Rize Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü Yayınları.
- AKSU, Reyhan (2007), Rize’de Atma Türkü Geleneği, (Yayımlanmamış Lisans Bitirme Tezi). İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musıkisi Devlet Konservatuarı Temel Bilimler Bölümü.
- BAŞGÖZ, İlhan (2008), Türkü, İstanbul: Pan Yayıncılık.
- ÇELİK, Ali (1994), “Doğu Karadeniz Bölgesi Atma Türküleri”, Ali Berat Alptekin (Haz.), Prof. Dr.Saim Sakaoğlu’na 55. Yıl Armağanı, (ss. 184-204). Kayseri: Bizim Gençlik Yayınları.
- ÇELİK, Ali (1997), “Yaşayan Bir Atma Türkü Şairi Osman Efendioğlu ve Atma Türkü”, [Bildiri]. V. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Halk Edebiyatı Seksiyon Bildirileri I, (ss.161-177). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
- DUMAN, Mustafa (1988), “Trabzon Yöresinde Atışma ve Türkü Atma Geleneği”, Türk Folkloru Belleten 1987/1-2. İstanbul: Türk Folkloru Yayınları, 67-80.
- GÜNAY, Turgut (1976), “Doğu Karadeniz Bölgesinde Atma Türkü Geleneği”, [Bildiri]. I. Uluslararası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, II. Cilt: Halk Edebiyatı, (ss.73-83). Ankara: Kültür Bakanlığı Millî Folklor Araştırma Dairesi Yayınları.
- KAYA, Azat (1992), “Rize Taşköprü Köyünde Atma Türkü Geleneği ve Atma Türkülerden Bazı Örnekler”, Türk Halk Kültüründen Derlemeler 1992.
- Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yayınları. 91-109.