Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

XVI. YÜZYILDA SAFEVİLER’DE TARİH YAZICILIĞI VE BU DÖNEMDE YAZILMIŞ KRONİKLER

Yıl 2019, Sayı: 10, 79 - 106, 30.11.2019
https://doi.org/10.33404/anasay.650145

Öz

Safevi Devleti, adını merkezi Erdebil
olan Safeviyye tarikatının piri Şeyh Safiyüddîn Erdebilî’den almıştır. Devletin
kurucusu ise yine bu tarikata mensup olan Şah I. İsmail’dir. Şah İsmail 1501
yılında devletin merkezini Tebriz olarak belirlemiş daha sonra ise Şiiliği
devletin resmi mezhebi olarak seçmiştir. Şah İsmail devleti kurduktan sonra otoritesini
sağlamak için içte birliği sağlamaya çalışmış ve komşu devletlere siyasi ve
askeri üstünlük kurmaya çalışmıştır. XVI. yüzyılda Şah İsmail ve ondan sonra
gelen Şah Tahmasb, Şah II. İsmail, Şah Muhammed Hüdabende ve Şah I. Abbas dönemlerinde
de Safeviler bölgede güçlü bir devlet olarak kalmayı başarmıştır. Çalışmamızın
içeriği de bu şahların hükümranlık sürelerini de kapsayan XVI. yüzyıl Safeviler’de
tarih yazıcılığı anlayışı ve bu dönemde yazılan kroniklerdir.



Çalışma iki bölümden müteşekkil olup birinci
bölümde İran’da İslam sonrası tarihçilik geleneğine ve Safeviler’de
tarihçiliğin oluşum evrelerine değinilmiştir. Bu bağlamda İran’da İslam sonrası
gelişen tarihçilik Arapçanın etkisi altında kalmış, Farsça tarihçilik ise X.
yüzyılda Samanilerden sonra ortaya çıktığı söylenebilir. Safeviler döneminde
tarih yazıcılığı ise XVI. yüzyılda başlamıştır. Ancak gerek devletin yeni
kurulması ve gerekse Şah İsmail’in bazı politikalarından ötürü bu yüzyılın ilk
çeyreğinde tarihçilik fazla gelişim gösterememiştir. Ancak bu süreçlerden sonra
müstakil birçok eser verilmeye başlanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise bu
yüzyılda yazılmış Safevi kronikleri, kronolojik sıraya göre verilmiş olup
eserler müellifleri ile beraber tanıtılmıştır.

Kaynakça

  • A- Kaynak Eserler AHMET B. MUHAMMED-I GAFFAR-I KAZVINÎ (1983), Târîh-i Nigâristân, Tashîh: Aga Murtaza Müderrise Gilani, Çape Ferheng, Tahran. AHMET TETEVI, Gıyaseddin Nekib Han Kazvin-î, Mîr Fetullah Şirazî, Hekim Humam Gilanî, İbrahim Serhendî, Hoca Nizamettin Herevi, Abdulkadir Bedaunî (2003), Târîh-i Elfî, Gulam Reza Tebatayi Mecd, İntişarat İlmi Ferhengi, 1. Baskı, Tahran. ALI B. ŞEMSEDDÎN HACI HÜSEYIN LAHICÎ (1973), Tarih-i Hânî, (1. Basım), Tashih: Menuçer Stude, Bünyade Ferhenge İran, Tahran. HASAN BEG RUMLU (1978), Ahsenü’t Têvârîh, Tashîh: Doktor Abdul Hüseyni Nevayi, İntişarate Babek, Tahran. HURŞÂH B. KUBÂD EL-HÜSEYNÎ (2000), Târîh-i Elçi-i Nizâm Şâh, Tashih: Doktor Muhammed Rıza Nesihi ve Koaçi Haneda, Encümen Asar ve Mefakhire Ferhengi, Tahran. MIRZA ŞAH (1935), Tuhfey-i Sami, Tashih: Vahida Desgerdi, Ermekan, Tahran. MUHAMMED HAMEVİ (1984), Enisü’l-Mü’minîn, Tashih: Mir Haşema Mühedis, Besert, Tahran. MÜNŞİ BUDAK KAZVİNÎ (1999), Cevâhirü’l-Ahbâr, Tashih: Muhsin Behram Nejad, Mirase Mektub, Tahran. İBN-İ BEZZÂZ (1994), Safvetü’s-Safâ, Tashih: Gulam Rıza Tabatai Mecid, Neşre Müseheh, Tebriz. SADREDDÎN SULTAN İBRAHİM EMÎNÎ (2004), Fütûhât-ı Şâhî, Tashih: Muhammed Rıza Seberi, Tahran Üniversitesi Basın ve Yayın Kurumu, Tahran. ŞEMÎ (2016), Terceme-î Tevârîh-i Şeref Hân, Haz., Adnan Oktay, Nubihar Yay., İstanbul. ŞEREFHAN-I BİTLİSÎ (1971), Şerefname, Çev., M. Emin Bozarslan, Ant Yay., İstanbul. ŞEREFHAN-I BITLISÎ (2019), Şerefname, (6. Basım), Çev., Abdullah Yeğin, Nubihar Yayınları, I, İstanbul. Araştırma ve İnceleme Eserleri AKA, İsmail (1997), “Hândmîr” Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XV, 550-552. AKKAYA, Ahmet (2014), “Şâh Tahmâsb-ı Safevî-Tezkire, Çev. Hicabi Kırlangıç”, 21. Yy’de Eğitim ve Toplum Dergisi, (3) 9, 207-208. AYDOĞMUŞOĞLU, Cihat (2019), “Safevi Tarih Yazıcılığı ve Safevi Çağı Kronikleri”, Türk Tarih Araştırmaları Dergisi, 4,(1), Bahar, 143-164. ALİYEV, Saleh Muhammedoğlu (1997), “Hasan-ı Rûmlû”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XVI, 346-347. BALTA, Samet (2018), “Türkiye’de Safevi Tarihi Hakkında Yapılan Çalışmalar Üzerine Bir Bibliyografya Denemesi” Turgay Gökgöz-Onur Kılıçer (Ed.), II. Uluslararası Avrasya Çalışmaları Sempozyumu-Avrasya da Türkiyat ve Şarkiyat Çalışmaları, 4-6 Temmuz İstanbul; Bildiriler (323-374) Demavend yayınları, İstanbul. CEBECIOĞLU, Ethem (1999), “İbn Bezzâz”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XIX, 378-379. ÇETIN, Altan-DILEK, Kaan (2017), Safevi Tarihi, İraniyat Yayınları, Ankara. DEMIR, Mustafa (2007), “İslam Ortaçağında İran Bölgesindeki Tarih Yazıcılığı” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 34, 255-273. DAĞLAR, Mehmet (2019), “Sam Mirza’nın Tuhfe-i Sami Adlı Tezkiresinde Geçen Şair Seyyidler ve Şii Âlimler”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18, Nisan, 77-90. E. HOYİ, Muhammed Tahi (2006), “Farsça’nın Hindistan’da Yaygınlaşması Tarih-i Elfi Kitabının Tanıtımı Müellif; Ahmet Tetevi ve Asıf Kazvini”, XV. Türk Tarih Kongresi 11-15 Eylül 2006, (IV/2 782-783), Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara, 782-786. GÜNDÜZ, Tufan (2015), Kızılbaşlar Osmanlılar Safeviler, (1. Basım), Yeditepe Yayınevi, İstanbul. GÜNDÜZ, Tufan (2008), “Safeviler”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XXXV, 451-455. GÜNDÜZ, Tufan (2010a), “Şah İsmail” Diyânet İslâm Ansiklopedisi,Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XXXVIII, 253-255. GÜNDÜZ, Tufan (2010b) “Tahmasb” Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XXXIX, 413-415. KARADENIZ, Yılmaz (2014), “Safevi Devleti’nin Kuruluşu Meselesi; Kızılbaşların Ortaya Çıkışı” Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 3, Amasya, 55-67. KESREVİ, Ahmed (2019), Zeban Pak -Azeri Zeban Bastan, Haz: Azizullah Alizade, İntişarate Firdevsi, Tahran JAVANSHIR, Babak (2007), İran’daki Türk Boyları ve Boy Mensubu Kişiler (Safevi Dönemi-I. Şah Tahmasb Hâkimiyetinin Sonuna Kadar/1576), (Yayımlanmamış Doktora Tezi) İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. KONUKÇU, Enver (1994), “Ekber Şah”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, X, 542-544. KURTULUŞ, Rıza (2002), “Mîr Yahya Kazvînî”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, Ankara, XXV, 158. MUSALI, Namık (2015), “Safevî Kaynaklarına Göre I. Şah Tahmasp ve Kanunî Sultan Süleyman Dönemi’nde Ahlat Ve Çevresinde Safevî-Osmanlı Savaşları”, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, (2) 5, 16-31. ÖZGÜDENLI, Osman Gazi (2010), “Şerefhan”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XXXVIII, 548-550. SAJJADİ, Sadıq (1996), “Gaffârî”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XIII, 280-281. SEVAKIB, Cihanbekhş (1380), Târîh-i Nîgârî Asre Safevî ve Şınakht Menâbığ ve Meâhiz, İntişarate Nuyid Şiraz Yay., Şiraz. SIDDIQUI, Iqtıdar Husain (2007), “Nizamşahî”, Diyânet İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, İstanbul, XXXIII, 191-192. SÜMER, Faruk (1976), Safevi Devletinin Kuruluşu ve Gelişmesinde Anadolu Türklerinin Rolü, Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü Yayınları, Ankara. ŞAH, Serap (2007), Safvetü’s Safa’da Safiyyüdîn-i Erdebîlî’nin Hayatı, Tasavvufî Görüşleri ve Menkıbeleri C.1, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
Toplam 1 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Bölüm MAKALELER
Yazarlar

Fatih Pekol 0000-0003-1881-0645

Yayımlanma Tarihi 30 Kasım 2019
Yayımlandığı Sayı Yıl 2019 Sayı: 10

Kaynak Göster

APA Pekol, F. (2019). XVI. YÜZYILDA SAFEVİLER’DE TARİH YAZICILIĞI VE BU DÖNEMDE YAZILMIŞ KRONİKLER. Anasay(10), 79-106. https://doi.org/10.33404/anasay.650145