İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklerin Hukuki Niteliği ve Uygulanması

Anayasa’nın 16. maddesi uyarınca yabancıların temel hak ve özgürlükleri kanunla ve uluslararası hukuka uygun olarak sınırlandırılabilir. Yabancılar hukukunda sınır dışı etme ve bu süreçte başvurulan idari gözetim, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına doğrudan müdahale teşkil etmektedir. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun dördüncü bölümünde sınır dışı kararı, bu karara karşı başvuru yolları ve idari gözetim ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. 2019 yılında yapılan değişiklikle idari gözetime alternatif yükümlülükler kabul edilmiş; son düzenleme ile hakkında sınır dışı kararı verilen yabancı için doğrudan alternatif yükümlülük kararı verilebilmesi mümkün hâle gelmiştir. Belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme gibi yükümlülükler idari gözetim karşısında özgürlüğü daha az sınırlayıcı olarak öngörülmüştür. Bu çalışmada öncelikle sınır dışı kararı ve idari gözetim anlatılmış; ardından idari gözetime alternatif yükümlülüklerin hukuki niteliği, kararın alınma usulü, yükümlülük türleri, karara karşı başvuru yolları ve kararın sona ermesi incelenmiştir. Çalışmada ilgili mevzuat ve yargı kararları sistematik olarak incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda alternatif yükümlülüklerin kabulünün kişi özgürlüğünü idari gözetime kıyasla daha az kısıtlayıcı bir kurum olarak olumlu bir gelişme olduğu; ancak düzenlemenin bazı belirsizlikler içerdiği tespit edilmiştir. Bazı yükümlülüklerin kapsam ve şartlarının kanun yerine yönetmelikle düzenlenmesi, Anayasa’nın 16. maddesi çerçevesinde kanunilik ilkesi bakımından tartışmaya açıktır. Ayrıca alternatif yükümlülüklere karşı başvuru merciinin açık biçimde düzenlenmemiş olması, hukuki belirlilik ilkesini zedeleyebilmekte ve bu tedbir kararlarına karşı izlenecek yargı yolunda uygulamada tereddütlere yol açabilmektedir. Bu nedenle alternatif yükümlülük rejiminin kanun düzeyinde daha açık biçimde düzenlenmesi, Anayasa’ya uyum bakımından önem taşımaktadır.

Pursuant to Article 16 of the Constitution, the fundamental rights and freedoms of foreigners may be restricted by law in conformity with international law. In the field of foreigners’ law, deportation and the administrative detention measure applied in this process constitute a direct interference with the right to liberty and security of person. In the fourth section of the Law on Foreigners and International Protection, the deportation decision, the legal remedies against such decision, and administrative detention are regulated in detail. Following the 2019 amendment, alternatives to administrative detention were introduced. With the most recent amendment, it is now possible to impose such alternative measures directly on a foreigner subject to a deportation decision, without first placing the individual under administrative detention. Measures such as residence at a certain address, reporting requirements, family-based return, return counselling, voluntary participation in public service activities, financial guarantee, and electronic monitoring have been envisaged as measures that restrict liberty to a lesser extent compared to administrative detention. In this study, first, the deportation decision and the institution of administrative detention are systematically set out; subsequently, the legal nature of alternatives to administrative detention, the procedure for adopting the decision, the types of alternative measures the legal remedies against such decisions, and the termination of these measures are examined. This article systematically examines the relevant statutory provisions, the relevant regulation, and judicial decisions. As a result of the examination, it has been determined that the introduction of alternative measures constitutes a positive development as an institution that interferes less with personal liberty compared to administrative detention. However, the regulation contains certain ambiguities in terms of legislative technique. The regulation of the scope and conditions of certain obligations by secondary legislation, rather than by statute, is open to debate in light of the principle of legality under Article 16 of the Constitution. Furthermore, the fact that the competent authority for appeals against alternative measures is not clearly regulated may undermine the principle of legal certainty and may lead to practical uncertainties regarding the judicial remedy to be pursued against such decisions. Therefore, regulating the regime of alternative measures in a clearer and more foreseeable manner at the statutory level is important in terms of ensuring constitutional compliance.