Tanığın Kendisini veya Yakınlarını Ceza Muhakemesi Tehlikesine Uğratabilecek Nitelikte Olan Olguları Açıklamaktan Çekinme Hakkı (CMK m. 48)

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 48. maddesi, tanığın kendisini veya CMK m. 45/1’de sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinmesine olanak tanımaktadır. Anayasa m. 38/5’te “hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz” şeklinde vücut bulan ve nemo tenetur se ipsum accusare olarak ifade edilen ilkenin tanıklık hukukundaki yansıması olan bu düzenleme, tanığı doğruyu söyleme yükümlülüğü altında kendisini veya yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya yahut yalan tanıklık yapmaya itmemek amacıyla ceza muhakemesi hukukuna kazandırılmıştır. Bu çalışmada CMK m. 48 hükmü; Alman Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 55. paragrafı (§ 55 StPO) ile karşılaştırmalı bir perspektiften ele alınmakta, hükmün uygulanma koşulları ve kapsamı, çekinme hakkının kullanılması ile bu hakkın kullanılmasının muhakeme hukukuna yansımaları sistematik biçimde incelenmektedir. Keza bilgilendirme yükümlülüğünün ihlali hâlinde elde edilen beyan delillerinin gerek şüpheli/sanık gerek bizzat tanık aleyhine kullanılıp kullanılamayacağı meselesi, Türk ve Alman hukuku karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir.

Article 48 of the Code of Criminal Procedure No. 5271 (CCP) permits a witness to refrain from answering questions capable of exposing himself or his relatives enumerated under Article 45(1) of the CCP to criminal prosecution. This provision constitutes the reflection of the principle expressed as nemo tenetur se ipsum accusare -enshrined in Article 38(5) of the Constitution under the formulation that “no one may be compelled to make a statement that would incriminate himself or his relatives as indicated by law, or to present incriminating evidence”- within the law of testimony, and has been incorporated into criminal procedural law with a view to preventing a witness, under the obligation to tell the truth, from being driven either to make a self-incriminating or relative-incriminating declaration or to bear false testimony. In this study, Article 48 of the CCP is examined from a comparative perspective alongside § 55 of the German Code of Criminal Procedure (§ 55 StPO); the conditions and scope of application of the provision, the exercise of the right to refuse disclosure, and the ramifications of such exercise upon procedural law are systematically analysed. Furthermore, the question of whether testimonial evidence obtained in breach of the duty to inform may be used against the suspect/accused or against the witness himself is assessed through a comparative evaluation of Turkish and German law.