Analysis of Liberal Economic Thought in The Period of Transition to Democracy in The Context of The “Hür Fikirler” Magazine

Abstract

The subject of this study is to reveal the understanding that the “Hür Fikirler” magazine, where intellectuals who adopted different liberal approaches gathered under one roof during the transition to democracy, adopted from an economic point of view. It is aimed to reveal the aspects of the “new economic model” advocated by the magazine at the time of publication that are similar and different from previous periods, as well as to determine whether this reflects continuity, fracture or the search for a middle way. The data obtained by using the document analysis and content analysis method were evaluated. In terms of the defense of economic liberalism in the magazine, it is found that it contains a “continuity”; but when the proposed new model is examined, it is found that the “social welfare state” approach that was implemented after the Economic Depression of 1929 was influenced. While the understanding of “moderate/measured statecraft” reflects the proposed model, it has been concluded that the necessity of securing the personal freedom and initiatives of individuals and the necessity of “searching for a middle way” in line with the targeting of a planned development have been emphasized. The opinions that the national industry can also be protected in the liberal economic model are presented with examples. It has been seen that the example for the economic policies proposed for Türkiye has been processed in a way that reflects the Anglo Saxon societies in general and America in particular.

Keywords

• The Period of Transition to Democrac
• Liberal Economic Thought in Türkiye and the West
• Economic liberalism
• Society for Spreading Free Ideas
• Hür Fikirler Magazine

Demokrasiye Geçiş Döneminde Liberal İktisadi Düşüncenin“Hür Fikirler” Mecmuası Özelinde Analizi

Öz

Bu çalışmanın konusu, demokrasiye geçiş döneminde farklı liberal yaklaşımları sahiplenen entelektüellerin bir çatı altında toplandığı “Hür Fikirler” mecmuasının iktisadi yönden sahiplendiği anlayışın ortaya çıkarılmasıdır. Çalışmada mecmuanın yayımlandığı dönemde savunduğu “yeni iktisadi modelin” kendinden önceki dönemlerle benzeşen ve farklılaşan yönlerinin ortaya çıkarılması, ayrıca bunun bir sürekliliği, kırılmayı veya orta yol arayışını mı yansıttığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Doküman incelemesi ve içerik analizi yöntemi kullanılmak suretiyle elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Mecmuanın iktisadi liberalizmin savunusu açısından bir “sürekliliği” içerdiği; fakat önerilen yeni model incelendiğinde 1929 Ekonomik Buhranı ardından uygulamaya konan “sosyal refah devleti” yaklaşımının etkisinde kaldığı tespit edilmiştir. “Mutedil/ölçülü devletçilik” anlayışı önerilen modeli yansıtırken bireylerin şahsi hürriyet ve girişimlerinin güvence altına alınması ayrıca planlı bir kalkınmanın hedeflenmesi doğrultusunda “orta bir yol arayışı” tahayyülünün zorunluluğuna vurgu yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Milli sanayinin liberal iktisadi modelde de himaye edilebileceğine dair görüşler örnekleriyle sunulmuştur. Türkiye için önerilen iktisadi politikalara yönelik örnekliğin genel olarak Anglo Sakson toplumlar üzerinden özelde ise Amerika’yı yansıtacak şekilde işlendiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Demokrasiye Geçiş Dönemi
• Türkiye'de ve Batı'da Liberal İktisadi Düşünce
• İktisadi Liberalizm
• Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti
• Hür Fikirler Mecmuası

Kaynakça

1. Ahmad, F. (2007). Demokrasi sürecinde Türkiye (1945-1980). Hil Yayınları.
2. Ahmad, F. (2011). Modern Türkiye’nin oluşumu. Yavuz Alogan (Çev.) Kaynak Yayınları.
3. Avşar, A. (1998). Bir partinin kapanmasında basının rolü Serbest Cumhuriyet Fırkası. Kitabevi Yayını.
4. Aydemir, C. ve Güneş, H. H. (2006). Merkantilizmin ortaya çıkışı, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (15), 136-158.
5. Bayır, Ö. E. (2011). Türkiye’de çok partili hayata geçiş sürecinde solda partileşme. İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (45), 45-72.
6. Berktay, F. (2007). Liberalizm: Tek Bir Teorik Pozisyona İndirgenmesi Olanaksız Bir İdeoloji. H. Birsen Örs (Ed.). 19. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Modern Siyasi İdeolojiler içinde (ss. 47-115). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
7. Bila, H. (1079). CHP tarihi: 1919-1979. DMS Doruk Matbaacılık.
8. Boaz, D. (1998). Libertarianism a primer. The Free Press.

9. Boratav, K. (2006). Türkiye’de devletçilik. İmge Yayınları.
10. Boratav, K. (2008). Türkiye iktisat tarihi (1908-2007). Savaş Yayınları.
11. Buğra, A. (1995). Devlet ve iş adamları. Fikret Adaman (Çev.). İletişim Yayınları.
12. Bulut, M. (2000). XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti ve Merkantalistler. Ekonomik Yaklaşım, (39), 23-35. Cumhuriyet Halk Partisi (1935). CHP IV. Büyük Kurultayı Tutulgası. (Erişim tarihi: 04.03.2020), https://acikerisim.tbmm.gov.tr.
13. Coşar, N. (2004). Kriz savaş ve bütçe politikası (1926-1950). Bağlam Yayınları.
14. Çavdar, T. (1992). Türkiye’de liberalizm (1860-1990). İmge Kitabevi.
15. Çelik, G. (1993). Osmanlı iktisat zihniyetinde değişim. İktisat ve İş Dünyası, 14.
16. Çetin, H. (2002). Liberalizmin tarihsel kökenleri, Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3 (1), 79-96.
17. Çiçek, A. C. ve Önalp, G. (2017).Çok partili siyasal hayatın ilk yıllarında liberal bir çıkış: Hür Fikirler Dergisi ve Ali Fuad Başgil”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6 (5), 2964-2979.
18. Çoban, Y. (2012). Türkiye ekonomisi. İkinci Sayfa Yayınları.
19. Demir, K. (2020). II. Abdülhamit dönemi basınında himaye politikaları ve sanayileşme tartışmaları, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (2), 477-508.
20. Demir, K. (2019). II. Meşrutiyet dönemi Osmanlı Devleti’nde himaye düşüncesi, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (33), 440-475.
21. Demirel, A. (2011). I. Meclis’te muhalefet II. Grup. İletişim Yayınları.
22. Demirel, A. (2013). Tek partili dönem. Ahmet Demirel ve Süleyman Sözen (Ed.), Türk Siyasal Hayatı içinde (ss. 28-56). Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Yayınları.
23. Dursun, D. (2017). Ali Fuat Başgil’in Hür Fikirler Mecmuası, Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 52, 221-233.
24. Elma, F. (1996). Liberal düşüncenin gelişim süreci ve Türkiye’ye yansımaları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
25. Erdoğan, M. (1998). Liberal toplum liberal siyaset. Siyasal Kitapevi.
26. Erdoğan, M. (2002). Türkiye özgürleşebilir mi?, Liberte Yayınları.
27. Genç, M. (2015). Devlet ve ekonomi. Ötüken Yayınları.
28. Heaton, H. (1985). Avrupa iktisat tarihi. O. Aydoğmuş, M. Kılıçbay (Çev.). Vadi Yayınları.
29. Issawi, C. (1980).The economic history of Turkey 1800-1914. The University of Chicago Press.
30. İnce, E. (2008). 1945 Çiftçiyi topraklandırma kanunu ve Türk siyasal yaşamına etkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
31. İnsel, A. (2005). Türkiye’de liberalizm kavramının soyçizgisi. Murat Yılmaz (Ed.). Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Liberalizm 7 içinde (41-74). İletişim Yayınları.
32. İstanbul Tüccar Derneğinin Teşebbüsü İle Tertiplenen 1948 Türkiye İktisat Kongresi (22 – 27 Kasım 1948). Kongre bülteni. Tan Matbaası.
33. İzol, R. ve Cingöz, M. (2020). Merkantalizm ve Sanayi Devrimi sürecinde Osmanlı Devleti’nin konumu. Akademik Hassasiyetler, 7, 379-394.
34. Karakoyunlu, Y. (1993). Türkiye’de liberalizmin seyir defteri (1938-1991). Anap Bilimsel Yayınlar Dizisi-4.
35. Karpat, K. (2010). Türk demokrasi tarihi, sosyal, kültürel, ekonomik temeller. Timaş Yayınları.
36. Kılıçbay, M. A. (1994). Uyruktan vatandaşlığa, geçimden iktisada. Türkiye Günlüğü, (29).
37. Kibritçioğlu, A.(1994). Adam Smith'in uluslararası iktisat kuramı’na katkıları hakkında. Ekonomik Yaklaşım, 5 (12), 109-122.
38. Koç, A. (2014). CHP’de ortanın solu söylemi ve 1965 seçimleri. Dezanj Yayınları.
39. Kongar, E. (1999). 21. yüzyılda Türkiye. Remzi Kitabevi.
40. Mardin, Ş. (1985). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e iktisadi düşüncenin gelişimi (1838-1918). Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi 3. İletişim Yayınları.
41. Özgüven, A. (1991). İktisadi düşünceler-doktrinler-teoriler. Filiz Kitapevi.
42. Payaslı, V. (2011). Çok partili hayata geçiş sürecinde devletçilik politikası üzerine bir değerlendirme (1939-1950). CTAD, (13), 123-140.
43. Punch, K. F. (2016). Sosyal araştırmalara giriş-nicel ve nitel yaklaşımlar. D. Bayrak, H. B. Arslan ve Z. Akyüz (Çev.). Siyasal Kitabevi.
44. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç. & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4 (1), 227-250.
45. Sallan, S. (1999). Yeni liberalizmde piyasa-refah devleti anlayışı: İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye Örnekleri. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
46. Sancaktar, C. (2012). Türkiye’de çok partili rekabetçi siyasetin doğuşu: siyasal değişimin iç ve dış dinamikleri. Bilgi Strateji Dergisi, 4 (7), 31-61.
47. Sarıca, M. (1987). Siyasal düşünceler tarihi. Gerçek Yayınevi.
48. Savaş, Vural F. (1997). İktisatın tarihi. Liberal Düşünce Topluluğu Yayını.
49. Sevgi, C. (1994). Sanayileşme sürecinde Türkiye ve sanayi kuruluşlarını alansal dağılımı. Beta Basım Yayın Dağıtım. Seyitdanlıoğlu, M. (1996). Türkiye’de liberal düşüncenin gelişimi ve doğuşu. Liberal Düşünce Dergisi, (Erişim tarihi: 03.12.2020), https://yunus.hacettepe.edu.tr/mehmets/liberalizmindogusu.pdf.
50. Sucu, İ. (2020). İkinci Dünya Savaşı sonrası Türk modernleşmesindeki aks değişiminin izleri: Hür Fikirler Mecmuası”, İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 62-76.
51. Sungu, İ. (1940). Tanzimat ve Yeni Osmanlılar. Tanzimat I. Maarif Matbaası.
52. Şahin, H. (2007). Türkiye ekonomisi. Ezgi Kitapevi.
53. Şahin, A. (2008). Türkiye’nin çok partili hayata geçiş sürecinde seçimler ve seçmen davranışları, (Erişim tarihi: 10.07.2020), http://www.siyasaliletisim.org/pdf/1946secimleri.pdf.
54. Şahin, R. (2019). Sanayi Devrimi Osmanlı İmparatorluğu’nda neden başlamadı?. Business, Economics and Management Research Journal, 2 (1), 1-16.
55. Tayyar, A. ve Çetin, B. (2013). Liberal İktisadi Düşüncede Devlet. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 14 (1), 107-120.
56. Tekin, Y. ve Okutan, M. Ç. (2006). Türk siyasal hayatı. Orion Kitabevi.
57. Tunaya, T. Z. (1952). Türkiye’de siyasal partiler 1859-1952. Doğan Kardeş Yayınları.
58. Tunaya, T. Z. (1992). Siyasi partiler. Doğan Kardeş Basımevi.
59. Timur, T. (2003). Türkiye’de çok partili hayata geçiş. İmge Kitabevi.
60. Tok, N. (2014). Siyasi İdeolojiler. Halis Çetin (Ed.), Siyaset Bilimi içinde (ss. 169-255). Orion Kitabevi.
61. Tokgöz, E. (2007). Türkiye’nin iktisadi gelişme tarihi. İmaj Yayınevi.
62. Toprak, Z. (2003). İttihat ve Terakki ve cihan harbi: savaş ekonomisi ve Türkiye’de devletçilik. Homer Kitabevi.
63. Toprak, Z. (2013). Psikolojiden sosyolojiye Türkiye’de Durkheim sosyolojisinin doğuşu. Toplumsal Tarih, (238), 22-32.
64. Uyar, H. (2012). Tek Parti dönemi ve Cumhuriyet Halk Partisi. Boyut Yayıncılık.
65. Ülken, H. Z. (2005). Çağdaş düşünce tarihi. Ülken Yayınları.
66. Yayla, A. (2002). Liberalizm. Liberte Yayınları.
67. Yereli, A. B. (2003). Ekonomik özgürlükler birey – devlet ilişkisi. Damat Matbaacılık.
68. Yılmaz, A. (2003). Çağdaş siyasal akımlar. Vadi Yayınları.
69. Yerasimos, S. (1992). Az gelişmişlik sürecinde Türkiye. Belge Yayınları.
70. Yüksel, N. (2004). Fikir Hareketleri dergisi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
71. Zürcher, Eric J. (2005). Modernleşen Türkiye’nin tarihi. Yasemin Saner Gören (Çev.). İletişim Yayınları. “Hür Fikirler” Mecmuasında Yer Alan Makaleler
72. Alkan, İ. (1949). Ekonomide devletçilik ve fert hürriyeti. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (4), 174-176,
73. Alkan, İ. (1949). Milli işletmeciliğimizi geliştirmeliyiz!. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (8), 301-304,
74. Armaoğlu, F. H. (1949). Bugünkü dünyamız. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (4), 181-184.
75. Bearce, A. ve Villanon, L. (1949). Amerikan işçileri Amerikan Serbest Teşebbüs Sistemi hakkında ne düşünüyorlar?. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (11), 553-555.
76. Edwards, A. (1949). İngiltere’deki Sosyalist Tecrübelerden Alınacak Dersler. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (9), 363-372. Ege, N. N. (1949). Eski dünyada kapitalizm iflâs etmemiştir. fakat, kapitalistler kapitalizmi iflâsa sürüklemişlerdir. Hür
77. Fikirler Mecmuası, 1 (11), 579-586.
78. Emery, R. (1949). Sosyalizmin iflası. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (11), 573-578.
79. Hard, W. (1949). Demokrasi cihanından portreler. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (8), 316-323.
80. Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti Beyannamesi (1948). Hür Fikirler Mecmuası, 1 (1), 46-50.
81. Okyar, O. (1948). İktisatta plan veya plansızlık. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (1), 25-28.
82. Okyar, F. (1949). İktisadi buhrana dair II. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (6-7), 252-255.
83. Özgür, N. (1949). İç hadiseler/1948 Türkiye İktisat Kongresi. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (3), 138-142.
84. Özgür, N. (1949). Münevverlerimizi bekliyen vazife. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (4), 177-180.
85. Salvadori, M. (1948). Birleşik Amerika’da liberalizm. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (1), 32-35.
86. Tosun, K. (1949). Devletçilik meselemiz. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (4), 185-189.
87. Yalman, A. E. (1948). Liberallik modası geçmiş bir gidiş midir?. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (2), 55-58.
88. Yörük, A. K. (1949). Devletçilik ve hürriyet. Hür Fikirler Mecmuası, 1 (4), 147-157.