Evaluation of Divorce Fatwas in the Maktubat of Sheikh Muhammad Mazhar al-Okhini from Terms of Fiqh

Abstract

Muhammad Mazhar (Ayte) al-Okhini (d. 1989) was one of the prominent figures of the Okhin (Koyunlu) madrasa and dargah. He belonged to a family renowned for its scholarly and Sufi traditions. He dedicated his life to teaching and preaching, educating numerous students. His views were respected in many regions of Turkey, particularly in and around Bitlis. He authored works in various fields of Islamic sciences, one of which is al-Maktubat al-Mazhariyya, a collection of his personal letters. These letters, with a focus on Sufism and jurisprudence, address topics that remain relevant both in the time they were written and today. The letters concerning different issues of jurisprudence also contain fatwas he issued in response to contemporary events and problems in the region. As such, these letters reflect the social life of the period and region in which they were written. This study examines the fatwas related to Islamic family law within the work, focusing on the Shafi'i fatwa methodology. The article seeks to answer the question, “What are the principles and methods Muhammad Mazhar Efendi adhered to when issuing fatwas?” By doing so, it reveals his understanding of jurisprudence. Consequently, the study discusses his short biography, an analysis of the content of the work, the benefits of the method he followed in writing fatwas, and its relevance to the modern day. The research employs methods such as literature review, comparison, analysis, and examination.

Keywords

• Islamic Law
• Sheikh Muhammad Mazhar
• al-Maktubat al-Mazhariyya
• Fatwa
• Divorce

Şeyh Muhammed Mazhar el-Ohînî’nin Mektûbât’ındaki Talâk Fetvalarının Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi

Öz

Muhammed Mazhar (Ayte) el-Ohînî (ö. 1989), Bitlis’teki Ohin (Koyunlu) medresesi ve dergahının önemli simalarından biridir. İlmî ve tasavvufî yönüyle şöhret bulmuş bir aileye mensuptur. Ömrünü tedris ve tebliğ faaliyetlerine adamış ve birçok talebe yetiştirmiştir. Başta Bitlis ve çevresi olmak üzere ülkemizin birçok bölgesinde görüşlerine değer verilmiştir. İslâmî ilimlerin birçok alanında eserler telif etmiştir. Bunlardan biri de kendisine ait mektupları ihtiva eden el-Mektûbâtü’l-Maẓhariyye adlı eseridir. Tasavvuf ve fıkıh ağırlıklı içeriğe sahip eserde yer alan mektuplar, yazıldığı dönemde olduğu gibi günümüzde de güncelliğini koruyan konuları ihtiva eder. Fıkhın çeşitli konularıyla ilgili mektuplar, bölgede yaşanmış güncel olaylara ve meselelere verdiği fetvalara dairdir. Dolayısıyla bu mektuplar yazıldığı dönemin ve bölgenin sosyal yaşamının izlerini de taşımaktadır. Bu çalışmada eserdeki İslam boşama (talâk) hukukuyla alakalı fetvaları, Şâfiî fetvâ usulü ekseninde incelenmektedir. “Muhammed Mazhar Efendi’nin fetva verirken dikkat ettiği usul ve esaslar nelerdir?” sorusunun cevabının arandığı makalede onun fıkıh anlayışı ortaya konmaktadır. Çalışmada onun kısa biyografisine, eserin içerik tahliline, fetva vermede takip ettiği yöntemin faydalarına ve günümüze hitap eden yönlerine değinilmektedir. Çalışmada kaynak tarama ve tahlil yöntemlerinden faydalanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Şeyh Muhammed Mazhar
• el-Mektûbâtü’l-Mazhariyye
• Fetvâ
• Talâk

Kaynakça

1. Abbâdî, Ş. A. b. K. (t.y). Ḥâşiyetü’l-Ġureri’l-behiyye (C. 1-5) b.y.: el-Mektebetü’l-Meymeniyye.
2. Aslan, M. (2022). Şeyh Muhammed Diyâuddîn Norşînî’nin Mektûbât’ında bulunan fetvaların fıkhî açıdan değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9(1), 166-88. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1036243
3. Aslan, M. S. (2019). İslâm aile hukuku. (3. Baskı). Bursa: Emin Yayınları.
4. Ayte, M. M. (t.y.). el-Mektûbâtü’l-Maẓhariyye. b.y.: y.y.
5. Bağcı, A. & Okur, H. (2017). Şeyh Fethullah Verkânisî ve Ed-Dürerü’l-Fethiyye Fi’l-Avâmili’n-Nahviyye adlı eserinin tahkiki. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 3(2), 92-129.
6. Basîr, E. V. (2010). en-Nihâye şerḥu metni’l-Ġāye ve’t-taḳrîb (2. Basım). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
7. Baz, İ. (2017). Ohin dergâhı ve Hâlidî gelenek içerisindeki yeri. Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Hâlidîliğin Bingöl ve Çevresi Üzerindeki Etkisi (s. 341-351) Bingöl: Bingöl Üniversitesi. (Ed.) Orhan Başaran.
8. Buhârî, M. b. İ. (2001). el-Câmiu’s-sahîh (C. 1–9). Beyrut: Dâru Tevki’n-Necât.

9. Büceyremî, S. b. M. (1996). Tuḥfetü’l-ḥabîb ʿalâ şerḥi’l-Ḫaṭîb. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
10. Cemel, S. b. Ö. (t.y.). Fütûḥâtü’l-vehhâb bi-tavżîḥi Şerḥi Menheci’ṭ-ṭullâb. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
11. Cezîrî, A. b. M. (2003). el-Fıḳh ʿale’l-meẕâhibi’l-erbaʿa. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
12. Cüveynî, A. b. A. (2007). Nihâyetü’l-maṭlab fî dirâyeti’l-meẕheb (c. 1-20). Beyrut: Dâru’l-Minhâc.
13. Cüveynî, A. b. A. (t.y.).. et-Telḫîṣ fî uṣûliʾl-fıḳh. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye.
14. Dimyâtî, E. B. M. Ş. (1997). İʿânetü’ṭ-ṭâlibîn ʿalâ ḥalli elfâẓi Fetḥi’l-müʿîn (c. 1-4). Beyrut: Dâru’l-Fikr.
15. Elçi, M. S. (2010). Son Dönem Alimlerinden Molla Sadrettin Yüksel ve Fetvaları (Yüksek Lisans Tezi). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Diyarbakır.
16. Erdebîlî, Y. b. İ. (2006). el-Envâr li-aʿmâli’l-ebrâr (c. 1-3). Kuveyt: Dâru’d-Diyâ’.
17. Gazzâlî, E. H. M. (1996). el-Vasîṭ fi’l-meẕheb (c. 1-7). Kahire: Dâru’s-Selâm.
18. Gök, Ö. (2019). Şeyh Mazhar Ohinî’nin hayatı eserleri ve tasavvufî görüşleri (Yüksek Lisans Tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van. Haddâd, E. b. A. Z. (2006). el-Cevheretü’n-neyyire şerḥu Muḫtaṣari’l-Ḳudûrî (c. 1-2). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
19. Haskefî, A. M. b. A. (2003). ed-Durru’l-muḫtâr şerhu Tenvîri’l-ebsâr (c. 1-4). Riyad: Dâru ‘Âlemi’l-Kütüb.
20. Hatîb eş-Şirbînî, Ş. M. b. A. (t.y.). el-İḳnâʿ fî ḥalli elfâẓi Ebî Şücâʿ. Beyrut: Dâru’l-Fikr.
21. Hatîb eş-Şirbînî, Ş. M. b. A. (1994). Muğnî’l-muḥtâc ilâ maʿrifeti meʿânî elfâẓi’l-Minhâc (c. 1-4). Beyrut: Dâru’l-Maʻrife.
22. Hısnî, T. E. b. M. (1994). Kifâyetü’l-aḫyâr fî ḥalli Ġāyetü’l-iḫtiṣâr. Dımaşk: Daru’l-Hayr.
23. İbn Âbidîn, M. E. b. Ö. (2003). Reddu’l-mụḥtâr ʿalâ’d-Durri’l-muḫtâr (c. 1-14). Riyad: Dâru Âlemi’l-Kutub.
24. İbn Hacer el-Heytemî, Ş. A. b. M. (t.y.). el-Fetâva’l-fıḳhiyyetu’l-kubrâ (c. 1-4). b.y.: el-Mektebetu’l-İslâmiyye.
25. İbn Hacer el-Heytemî, Ş. A. b. M. (1983). Tuḥfetü’l-muḥtâc fî şerḥi’l-Minhâc (c. 1-10). Mısır: Mektebetü Mustafa Muhammed.
26. İbn Hamdân, E. A. N. A. (2015). Ṣıfatü’l-fetvâ ve’l-müftî ve’l-müsteftî. Riyad: Dâru’s-Sumayʿî.
27. İbnü’s-Salâh, T. O. b. A. (1986). Edebü’l-müftî ve’l-müsteftî. Medine: Mektebetü’l-ʻUlûm ve’l-Hikem.
28. İrbilî, M. E. K. (1991). Tenvîru’l-ḳulûb fî muʿâmeleti ʿallâmi’l-ġuyûb. Haleb: Daru’l-Kalemi’l-Arabî.
29. Kerhî, E. U. b. H. (t.y.). el-Uṣûl. Beyrut: Dâru İbn Zeydûn.
30. Kürdî, M. b. S. (2011). el-Fevâʾidü’l-medeniyye fî-men yüftâ bi-ḳavlihî min eʾimmeti’ş-Şâfiʿiyye. Dimeşk: Dâru Nûri’s-Sabâh.
31. Kürdî, M. b. S. (t.y.). el-Fetâva’l-Kürdiyye. y.y.: by.
32. Mahallî, E. A. C. M. (2013). Kenzü’r-râġıbîn fî şerḥi Minhâci’ṭ-ṭâlibîn (c. 1-2). Beyrut: Dâru’l-Minhâc.
33. Melîbârî, Z. b. A. (2004). Fetḥu’l-muʿîn bi-şerḥi Ḳurreti’l-ʿayn bi-mühimmâti’d-dîn. Beyrut: Dâru İbn Hazm.
34. Müslim, E. M. b. H. (1955). el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Kahire: y.y.
35. Nevevî, E. Z. M. (1988). Âdâbü’l-fetvâ ve’l-müftî ve’l-müsteftî. Dımeşk: Dâru’l-Fikr.
36. Nevevî, E. Z. M. (2005). Minhâcu’t-ṭâlibîn veʿumdetü’l-müftîn. b.y.: Dâru’l-Fikr.
37. Nevevî, E. Z. M. (1991). Ravżatü’ṭ-ṭâlibîn ve ʿumdetü’l-müftîn (c. 1-12). Beyrut: el-Mektebu’l-İslâmî.
38. Okur, K. H. (2009). İslam hukuku’nda boşama yemini (talâka yemin) meselesi. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8(15), 5-30.
39. Okuyan, N. (2020). Şeyh Safvetullah el-Ohini’nin Celâu’l-Ayn adlı eserin ferâiz bölümüne yaptığı şerhin tahkik ve tahlili (Yüksek Lisans Tezi). Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
40. Râfiî, E. A. b. M. (1997). el-ʿAzîz şerḥu’l-Vecîz (c. 1-13). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
41. Rebîş, A. b. M. (1425). en-Nikâḥu’s-sırrî fi’l-fıḳhi’l-İslâmî. Mecelletu Câmiʿati’l-Melik Suʿûd 17(1), 397-426.
42. Sekkâf, S. A. b. A. (t.y.). Terşiḥu’l-müstefîdîn bi tevşîḥi Fetḥi’l-muʿîn. Mısır: Dâru İhyâi’l-Kutubi’l-Arabiyye.
43. Şebrâmellisî, N. A. b. A. (1984). Ḥâşiye ʿalâ Nihâyeti’l-muḥtâc (c. 1-8). Beyrut: Dâru’l-Fikr.
44. Şihâbuddîn er-Remlî, A. b. A. (t.y.) Fetâva’r-Remlî (c. 1-4). b.y.: el-Mektebetü’l-İslâmiyye.
45. Şemsüddîn er-Remlî, E. A. M. b. A. (1984). Nihâyetü’l-muḥtâc ilâ şerḥi’l-Minhâc (c. 1-8). Beyrut: Dâru’l-Fikr.
46. Şîrâzî, E. İ. İ. b. A. (1988). el-Lümaʿ fî uṣûli’l-fıḳh. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî.
47. Şirvânî, A. (1983). Ḥâşiyetü’ş-Şirvânî ‘alâ Tuḥfetü’l-muḥtâc fî şerḥi’l-Minhâc (c. 1-10). Mısır: Mektebetü Mustafa Muhammed.
48. Türel, A. (t.y.) Birketü’l-kelimât fî menâḳıbi baʿżi’s-sâdât. b.y.: y.y.
49. Yılmaz, S. (2023). İslam hukukunda talâka yemin meselesi. Dicle İlahiyat Dergisi 25(2), 656-87.
50. Zekeriyyâ el-Ensârî, E. Y. b. M. (1994). Fetḥu’l-vehhâb bi-şerḥi Menheci’ṭ-ṭullâb (c. 1-2). b.y.: Dâru’l-Fikr.
51. Zekeriyyâ el-Ensârî, E. Y. b. M. (t.y.). el-Ġurerü’l-behiyye fî şerḥi’l-Behceti’l-Verdiyye (c. 1-5). b.y.: el-Matbaʿatü’l-Meymeniyye.