Morphological Features and the Nominal System in the Zazaki Variety of Gimgim

Öz

This article focuses on the description of nouns in the Zazaki variety of Gimgim (Varto) and limits the analysis to nominal categories and noun phrases. The aim of this study is to analyse, in a descriptive manner, the morphological features and the nominal system of this variety of Zazaki within the framework of the Gimgim variety. Descriptive linguistics is adopted as the methodological framework of the study. The material discussed in this article is based on two principal sources. The primary source is the author’s own linguistic competence and research, while the secondary source consists of folklore texts collected and published from the Gimgim region. The article describes (i) the gender patterns of nouns, (ii) the formation of singular and plural forms in the nominative and oblique cases, (iii) the nominative-oblique opposition, and (iv) ezafe linkers in nominal phrases. The discussion is deliberately limited to nouns and noun formation and does not address verbal agreement, pronouns, or clause structure except where these are necessary to explain the morphology of noun phrases. The article also examines certain phonetic changes and sound losses that have developed in nouns over time. Where appropriate, these phonetic changes and their differences from other dialects are also discussed.

Anahtar Kelimeler

• Gimgim’s accent
• Zazakî
• nouns
• gender
• ezafe
• case.

Gimgim Zazakisi Varyantında Morfolojik Özellikler ve İsim Sistemi

Öz

Bu makale, Gimgim (Varto) Zazakîsi varyantındaki isimlerin betimlenmesine odaklanmakta ve incelemeyi isim kategorileri ile isim öbekleriyle sınırlandırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Gimgim bölgesi çerçevesinde bu Zazakî varyantının morfolojik özelliklerini ve isim sistemini betimleyici bir yaklaşımla incelemektir. Çalışmanın yöntemsel çerçevesi olarak betimleyici dilbilim benimsenmiştir. Bu makalede ele alınan malzeme iki temel kaynağa dayanmaktadır. Birincil kaynak, yazarın kendi dilsel yetisi ve araştırmalarıdır; ikincil kaynak ise Gimgim bölgesinden derlenmiş ve yayımlanmış folklor metinlerinden oluşmaktadır. Makalede (i) isimlerin cinsiyet örüntüleri, (ii) yalın ve bükümlü hâllerde tekil ve çoğul biçimlerin oluşumu, (iii) yalın-bükümlü hâl karşıtlığı ve (iv) isim öbeklerindeki izafe bağlayıcıları ele alınmaktadır. İnceleme bilinçli olarak isimler ve isim yapımı ile sınırlandırılmış; fiil uyumu, zamirler ve tümce yapısı ise yalnızca isim öbeklerinin morfolojisini açıklamak için gerekli olduğu durumlarda ele alınmıştır. Makale ayrıca isimlerde zaman içinde ortaya çıkan bazı fonetik değişmeleri ve ses düşmelerini de incelemektedir. Uygun görülen yerlerde, bu fonetik değişmeler ve bunların diğer ağızlardan farkları da tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gimgim ağzı
• Zazakî
• ad
• cinsiyet
• izafe
• isim

Taybetmendiyên Morfolojîk û Sîstema Navdêrî di Zazakîya Devoka Gimgimê de

Öz

Ev gotar li ser ravekirina navdêrên di zazakîya devoka Gimgimê (Varto) de radiweste û analîzê bi kategoriyên navdêrî û frazên navdêrî ve sînordar dike. Armanca vê xebatê ew e ku taybetmendiyên morfolojîk û sîstema navdêrî ya zaravayê Zazakî di çarçoveya devoka Gimgimê de bi awayekî wesfî analîz bike. Di vê lêkolînê de rêbaza zimannasiya wesfî (descriptive linguistics) hatiye bikaranîn. Materyalên ku di vê gotarê de tên nîqaşkirin, li ser du çavkanîyên sereke hatine avakirin. Çavkanîya min a sereke lêkolîna min bi xwe ye û çavkanîya duyemîn jî ew folklor e ku ji herêma Gimgimê hatiye berhevkirin û weşandin. Ev gotar (i) şêweyên zayendê yên navdêrî, (ii) pêkhatina yekhejmar û pirhejmarîyê di rewşên xwerû û tewandî de, (iii) dijberîya xwerû-tewandî û (iv) gireyên îzafeyê di hevokên navdêrî de dîyar dike. Di vê gotarê de ravekirin bi zanebûn bi navdêr û çêkirina navdêran ve sînordar e û li ser lihevhatina lêkeran, li ser cihnavan yan jî li ser avahîya hevokan ranaweste, ji bilî cihên ku ji bo şirovekirina morfolojîya hevokên navdêrî pêwîst bûn. Gotar her wiha hin guhertinên fonetîkî û ketina dengan yên ku di navdêran de bi demê re çêbûne vedikole. Li cihên ku guncaw bû, guhertinên fonetîkî û cûdahîya wan ji devokên din hatine nîqaşkirin.

Anahtar Kelimeler

• Devoka Gimgimê
• Zazakî
• Navdêr
• Zayend
• îzafe
• Rewş

Kaynakça

1. Aksan, D. (2009). Language in all its aspects, linguistics in its main outlines. Turkish Language Association Publications.
2. Ballikaya, H. (2014). Hemedok (estanikanê Gimgimî ra). Vate Publications.
3. Bedirhan, C. & Lescot, R. (2004) Kurdish grammar. Avesta Publications.
4. Bingöl, İ. (2016). Birawirkirdina Kurmancî û Zazakî ji alîyê felsefî ve. Journal of Mesopotamian Studies, 1(1), 57-70. https://izlik.org/JA32WX22ZJ
5. Çem, M. (2013). Kirmanji (Zazaki) with Turkish explanations. Deng Publications.
6. Çiçek, A. A. (2023). Beno nêbeno, estanekê (şanikê) herêma Gimgimî. Avesta Publications.
7. Gündoğdu, S., & Bulan, A. (2023). Ezafe in Zazaki. Toronto Working Papers in Linguistics. https://doi.org/10.33137/twpl.v45i1.41679
8. Gündüz, D. (2013). Kurdish Kirmanji/Zazaki language lessons with Turkish explanations.. Vate Publications.

9. Kocadağ, Ç. (1996). Razarê Dımılki/Türkçe açıklamalı Zazaca gramer.
10. Malmîsanij (1996). Kird, Kirmanj, Dimili or Zaza Kurds. Deng Publications.
11. Paul, L. (2009). Zazaki. In G. Windfuhr (Ed.), The Iranian languages (pp. 545-546). Routledge.
12. Todd, T. L. (2008). A grammar of Dimili (also known as Zaza). Electronic publication.