Melayê Cızîrî Dîvânı’nda Âşık Tipi

Öz

Eğer aşk yakıcı bir hal ise, şüphesiz bu hali en iyi tarif edecek olanlar da bu halin ateşinde yanıp kül olanlardır. Bu halin ateşinde kül olanları yani âşıkları sözlüklerde birkaç cümlelik tarifler çerçevesinde okumak mümkündür. Fakat onların kendi dilinden kendilerini anlamaya çalışmak, bize âşık olma durumunun birkaç cümle ile tarif edilemeyecek kadar derin ve çok boyutlu olduğunu göstermektedir. Âşığın tanımı için genel bir tanım cümlesinden ziyade âşığın kendi dilinden farklı yönlerini, özelliklerini, yaşadıklarını, arzularını ve amaçlarını ayrıntılı bir biçimde anlatan sözlerini bir araya toplayıp bu söylediklerinin tümü üzerinden âşığı tanımaya çalışmak daha doğru görünmektedir. Bu çalışmada 16. yüzyılın son yarısıyla 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan ünlü Kürt mutasavvıf şairi Şeyh Ahmed-i Cezerî veya halk arasında bilinen adıyla Melayê Cizîrî’nin Dîvânı’nda âşık tipinin nasıl ele alındığı, onun kendi tarifleri çerçevesinde incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Cizîrî,Aşk,Maşuk,Âşık Tipi

The Category of “Lover” in Cizirî’s Dîwan

Öz

Considering love as a burning state, no doubt that it will be best expressed by those of who have been burned to ashes within the fire of it. It is possible to find brief definitions of these people, namely the lovers, in the dictionaries. However, attempts to read them in their authentic language show us that the state of love is too profound and multidimensional to be expressed within a few sentences. It seems that rather than suggesting an exclusive definition of the “lover”, gathering the parts which explain the different aspects, characteristics, experiences, desires and purposes of the concept within lovers’ particular language at length and trying to understand the term over the whole of these parts is more appropriate. In this study, the approach to love, of the Kurdish poet Sheik Ahmed-i Cizîrî, or colloquially MelayêCizîrî, who lived between the second half of the 16th century and in the beginning of the 17th century, is analyzed in the frame of his own descriptions.   

Anahtar Kelimeler

• Cizîrî,Love,Beloved,Lover’s Category

Kaynakça

1. Cebecioğlu, E. (2009). Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Ağaç Ağaç Kitabevi
2. Erginli, Z. (2006). Metinlerle Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. Erginli, Z. Karslı, İ. Köktaş, Y. Ödül, N. Sevinç, R.R. Yavuz, S.S. (çev. ed.). İstanbul: Kalem Yayınevi.
3. Erdoğmuş, H. (2015). Molla Mehmet Demirtaş ve Ehmedê Xanî’de Aşk. Bingöl Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü Dergisi. (1), 1, 147-156.
4. Melayê Cizirî. (2013). Dîwan. Osman Tunç (çev.). Selman Dilovan (Latinize). İstanbul: Nûbihar.
5. Mevlâna Celâleddîn Rûmî. (2004). Mesnevî. Adnan Karaismailoğlu (hzl.). İstanbul: Yeni Şafak.
6. Pala, İ. (1999). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Yayınları.
7. Uludağ, S. (2012). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
8. Uludağ, S. (1991). Aşk, DİA, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay.

9. Temo, S. (2007). Kürt Şiiri Antolojisi. İstanbul: Agora Kitaplığı.
10. Türkçe Sözlük, (1998). Ankara: TDK Yayınları.