TÜRKİYE HİLÂL-İ AHMER CEMİYETİ İSTANBUL MERKEZİ TARAFINDAN İHTİYAÇ SAHİBİ İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNE YAPILAN GIDA YARDIMLARI (1926-1928)

Öz

Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması’yla uluslararası anlamda tanınma sağlanmış, 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet ise, yeni bir Türk devletinin kurulduğunu ortaya koymuştu. Buna rağmen ülkenin ekonomik durumu yaşanan savaşlar sebebiyle sarsılmış, birçok ailede kayıplar yaşanmış ve ülkedeki çocukların bir kısmı yardıma muhtaç durumda kalmıştı. Bahsi geçen koşullarda ilkokula devam eden öğrencilerden öğlen yemeğini karşılamayacak durumda olanlar vardı. Türkiye Hilâl-i Ahmer Cemiyeti İstanbul Merkezi tarafından 1926 yılında bir komisyon oluşturularak öğrencilerin beslenebilmesi için bir çözüm düşünülmüş ve ihtiyaç sahibi olanlarına yemek dağıtılmasına karar verilmişti. Büyüme çağındaki çocukların ihtiyaç duyduğu besinler imkânlar dâhilinde verilmeye çalışılmıştı. Bu süreçte finansal zorluklar yaşanmış ve 1928 yılında gıda yardımın kesilmesi söz konusu olmuş olsa da Türkiye Hilâl-i Ahmer Cemiyeti devreye girerek yardımların devamını sağlamıştı. Çalışmada 1926-1928 yılları arasında Türkiye Hilâl-i Ahmer Cemiyeti İstanbul Merkezi tarafından şehirdeki ilkokul öğrencilerine yapılan gıda yardımları incelenmiştir. Ayrıca yardımların finansal kaynakları ve karşılaşılan mali zorluklara değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyet
• Gıda Yardımı
• İlkokul
• İstanbul Merkezi
• Türkiye Hilâl-i Ahmer Cemiyeti

Food Aid Provided to Needy Elementary School Students by the Istanbul Headquarters of the Turkish Red Crescent Society (1926-1928)

Öz

Following the victory of the National Struggle, the Treaty of Lausanne, signed on July 24, 1923, secured international recognition, while the Republic, proclaimed on October 29, 1923, established a new Turkish state. However, the country's economic situation had been shaken by the wars, many families had suffered losses, and some of the children in the country were in need of assistance. Under these conditions, some elementary school students were unable to afford lunch. In 1926, the Istanbul headquarters of the Turkish Red Crescent Society formed a commission to find a solution for feeding the students and decided to distribute meals to those in need. Efforts were made to provide the nutrients needed by children in their growth phase within the available means. Although financial difficulties were encountered during this process and the food aid was about to be discontinued in 1928, the Turkish Red Crescent Society intervened and ensured that the aid continued. The study examines the food aid provided by the Istanbul headquarters of the Turkish Red Crescent Society to primary school students in the city between 1926 and 1928. It also discusses the financial sources of the aid and the financial difficulties encountered.

Anahtar Kelimeler

• Elementary School
• Food Aid
• İstanbul Center
• Republic
• Turkish Red Crescent Society

Kaynakça

1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. Resmî Gazete, 2 Temmuz 1921, 1838.
3. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 2, Cilt 3, Birleşim 74, Tarih: 20.3.1926, 8.
4. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 4, Cilt 2, Fevkalade İçtima, Birleşim 9, Tarih: 29. VI. 1931, 185.
5. “Ahâliye Mu’âvenet Aşhâneler”, Türkiye Hilâl-i Ahmer Mecmuası, İstanbul: Ahmed İhsan Matbaası, 76 (23 Kânunuevvel1927): 3844-3845.
6. Baytal, Yaşar. Atatürk Döneminde Sosyal Yardım Faaliyetleri: 1923-1938, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2012.
7. Çapa, Mesut. Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele’de Kızılay (Hilâl-i Ahmer) Cemiyeti ve Kızılaycılar, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2023.
8. Çapa, Mesut. Kızılay (Hilâl-i Ahmer) Cemiyeti (1914-1925), Ankara: Türk Kızılay Derneği Yayınları, 2. Baskı, 2010.

9. Çoşkun, Afife. Veremle Mücadele, Dispanserler, Sanatoryumlar ve Göğüs Hastaneleri, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sağlık Kuruluşları Yöneticiliği Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
10. Doktor Besim Ömer, Hanımefendilere Hilâl-i Ahmer’e Dair Konferans, Haz. İsmail Hacıfettahoğlu, Ankara: Türk Kızılay Derneği Yayınları, 2007: 76.
11. Gönencan, Zahit. “Atatürk ve Sosyal Güvenlik”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 17, 19 (1990), 131-140.
12. “Hilâl-i Ahmer Havâdisi Elllinci Yıl”, Türkiye Hilâl-i Ahmer Mecmuası, İstanbul: Ahmed İhsan Matbaası, 77 (15 Kânunusani 1928): 3921.
13. “Hilâl-i Ahmer İstanbul Merkezi Meclis-i Umûmîsi”, Türkiye Hilâl-i Ahmer Mecmuası, İstanbul: Ahmed İhsan Matbaası, 79 (15 Mart 1928): 4052-4053.
14. “Hilâl-i Ahmer Merkez-i Umûmîsî’nin İctimai”, Türkiye Hilâl-i Ahmer Mecmuası, Ankara: Hâkimiyet Matbaası, Ankara, 87 (15 Teşrinisani 1928): 4548.
15. “İstanbul Merkezi’nin Faaliyetlerinden, İlk Mekteblerdeki Muhtaç Çocukların İâşe”, Türkiye Hilâl-i Ahmer Mecmuası, Ahmed İhsan Matbaası, 85(15 Eylül 1928): 4460-4461.
16. Karal Akgün, Seçil, Uluğtekin, Murat. Yeni Belgeler Işığında Hilal-i Ahmer’den Kızılay’a, Ankara: Cilt 2. Türk Kızılay, 2020.
17. Koylu, Zafer,” Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletinin Kuruluşu ve Millî Mücadele Dönemindeki Faaliyetleri”, Türkiye’nin 100 Yıllık Birikimi Sağlık, Ed. Mehmet Temel, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, 2024: 1-33.
18. Preventorium: Valdebağ 1933, Maarif Vekâleti Preventorium Müdürlüğü, Kader Matbaası, İstanbul: t. y. Sarı,Nil. “Mekteb-i Tıbbiye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (TDVİA), Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Cilt 29, 2004, s. 2.
19. Sarı, Nil- Özaydın, Zuhal. “I. Dünya Savaşında Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin Sağlık ve Sosyal Yardıma Katkıları”, II. Türk Tıp Tarihi Kongresi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1999: 161-172.
20. Serin, Sinem. “İstanbul’da Verem Tedavisi için Kurulan Sağlık Merkezleri ve Beykoz Kasrı’nın Hastalıkla Mücadeledeki Rolü”, Tarihsel Süreçte Anadolu’da Verem, Ed. Ercan Akçicek vd., Gece Kitaplığı, Ankara, 202: 61-82.
21. Tekir, Süleyman. “Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti’nin Kuruluşu ve Erken Cumhuriyet Dönemindeki Faaliyetleri (1920-1930)”, Belgi Dergisi 2, 18(2019): 1301-1326.
22. Tuğluoğlu, Fatih. “Cumhuriyetin İlk Döneminde Verem Mücadelesi ve Propaganda Faaliyetleri”, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 13-14 (2008): 1-26.
23. Toprak, Zafer. “Türk Maarif Cemiyeti/Türk Kültür Kurumu”, Toplumsal Tarih, 105(2002): 54-57.
24. Tarık Zafer Tunaya, Türkiye’de Siyasi Partiler 1859-1952, İstanbul: Doğan Kardeş Yayınları, 1952.
25. Türkiye Hilâl-i Ahmer Cemiyeti İstanbul Merkezi, İstanbul: Hilâl Matbaası, 1927.
26. Türkiye Kızılay Derneği 73 Yıllık Hayatı 1877-1949, Ankara: y.y., 1950.
27. Verem (Tüberküloz), Sıhhat ve İçtimaî Muavenet Vekâleti Neşriyatı, 60 (1938).
28. Yalçın, Fatma- Soydan Erdemir, Aynur, “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Cinsiyet, Sömürü ve Toplumsal Değişimin Mizah Basınındaki İzleri: Karikatürde Ev İçi Hizmet ve Kadın”, İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 32 (2026), 13-46.
29. Yıldırım, Nuran. İstanbul’un Sağlık Tarihi, İstanbul: Düzey Matbaacılık, 2010.
30. Yıldırım, Yusuf. “İstanbul’da Şehremini Halil Edhem (Eldem) Bey Dönemi ve Faaliyetleri”. Recent Period Turkish Studies, 46 (2024): 167-195.