Emeğin Hayal Gücü ve Aklın Hükmü: Burjuva Düşüncesinin Politik Metafiziği Üzerine Bir Tartışma

Yıl 2026, Cilt: 18 Sayı: 1, 32 - 64, 20.02.2026

Emek Önder Ünlü

https://doi.org/10.53376/ap.2026.02

https://izlik.org/JA53ND26HA

Öz

Siyasal ve sosyal kuramda emeğin politik varoluşuna, toplumsal düzenle ilişkilerinin doğasına ve ontolojisine ilişkin tarih-dışı bazı çıkarımlara yaslanan bir politik metafizikten söz etmek mümkündür. Özellikle antik düşüncede sistemli şekilde formüle edildiği zamandan bu yana etkisini sürdüren bu metafizik, emeğin kolektif politik failliğine olumsuz ve yıkıcı bir doğa atfedilmesiyle karakterize edilebilir. Bu çalışmada söz konusu politik metafizik, 18. yüzyıl burjuva politik düşüncesindeki tezahürleri üzerinden tanımlanmakta ve tartışılmaktadır. Tartışma, bu hususta temsil edici örneklerden sayılabilecek Edmund Burke ve Adam Smith’in konu ile bağlantılı bazı metinleri ve bunlarla ilişkili çağdaş literatürün eleştirel değerlendirmesi aracılığıyla yürütülmektedir. Çalışma, burjuva düşüncesinin insanların tahayyül dünyalarını sınıfsal bir bölünmeye tabi tutarak akıl ve hayal gücü karşıtlığı üzerine oturttuğu emeğe dair politik metafiziği, esasında bir toplumsal düzen metafiziği olarak kurguladığını öne sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

Emek , Burjuva Düşüncesi , Politik Ekonomi , Hayal Gücü , Akıl

The Imagination of Labor and the Rule of Reason: A Discussion on the Political Metaphysics of Bourgeois Thought

https://izlik.org/JA53ND26HA

Öz

It is possible to speak of a political metaphysics based on certain ahistorical conclusions regarding the political existence of labour, its relationship with social order and its ontology in political and social theory. This metaphysics has exerted an enduring influence from its formulation in ancient thought to the present day and is characterised by the attribution of a negative and destructive nature to the collective political agency of labour. In this study, the aforementioned political metaphysics is defined and discussed through its manifestations in 18th century bourgeois political thought. The discussion is conducted through a critical evaluation of some texts related to the subject by Edmund Burke and Adam Smith, who can be considered representative examples in this regard, and the contemporary literature related to them. The study posits the argument that bourgeois thought's political metaphysics of labour is essentially a metaphysics of social order based on the opposition between reason and imagination, which subjects people's imaginary powers to class division.

Anahtar Kelimeler

Labour , Bourgeois Thought , Political Economy , Imagination , Reason

Kaynakça

• Abramson, Jeffrey (2013), Minervanın Baykuşu: Batı Siyasi Düşünce Tarihi (Ankara: Dipnot Yayınları) (Çev. İbrahim Yıldız).
• Althusser, Louis (2010), İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları (İstanbul: İthaki Yayınları) (Çev. Alp Tümertekin).
• Aristoteles (2017), Politika: Bütün Yapıtları 3 (İstanbul: Say Yayınları) (Çev. Furkan Akderin).
• Burke, Edmund (2019), Fransa Devrimi Üzerine Düşünceler 1790 (İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları) (Çev. Ahmet Özcan).
• Burke, Edmund ([1790] 2013), “Reflections on the French Revolution on France”, https://socialsciences.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/burke/revfrance.pdf (08.09.2025).
• Boyacı, Nihal P. (2014), “Platon’un İdeal Toplum Modelinde Köleler/Kölelik”, Kilikya Felsefe Dergisi, 1: 41-51.
• Chibber, Vivek (2013), Post-Colonial Theory and the Specter of Capital (London: Verso).
• de Ste. Croix, G.E.M (1981), The Class Struggle in the Acient Greek World (New York: Cornell University Press).
• Eagleton, Terry (2010), Estetiğin İdeolojisi (İstanbul: Doruk Yayınları) (Çev. Kolektif).
• Gibbon, Lewis Grassic (2013), Spartaküs (İstanbul: Yordam Yayınları) (Çev. Sermet Yalçın).
• Graeber, David (2016), Kuralların Ütopyası: Teknoloji, Aptallık ve Bürokrasinin Gizli Zevkleri Üzerine (İstanbul: Everest Yayınları) (Çev. Muammer Pehlivan).
• Gramsci, Antonio (2010), Gramsci Kitabı, (Ankara: Dipnot Yayınları) (Çev. İbrahim Yıldız).
• Hirschman, Albert O. (2008), Tutkular ve Çıkarlar: Kapitalizm Zaferini İlan Etmeden Önce Nasıl Savunuluyordu? (İstanbul: Metis Yayınları) (Çev. Barış Cezar).
• Hobbes, Thomas (2014), Elemente Philosophica De Cive: Yurttaşlık Felsefesinin Temelleri (İstanbul: Belge Yayınları) (Çev. Deniz Zarakolu).
• Kain, P. J. (1993), “Marx, Sahlins, and Ethnocentrism”, Rethinking Marxism, 6 (3): 79–101.
• Kearney, Richard (2012), Yabancılar, Tanrılar ve Canavarlar (İstanbul: Metis Yayınları) (Çev. Barış Özkul).
• Lafargue, Paul (1996), Tembellik Hakkı (Ankara: Telos Yayınları) (Çev. Vedat Günyol).
• Le Bon, Gustave (2023), Kitleler Psikolojisi (İstanbul: Kapra Yayıncılık) (Çev. Filiz Karaküçük).
• Linebaugh, Peter (2014), Makine Kırıcılık (İstanbul: Otonom Yayıncılık) (Çev. Deniz Esen)
• Malay, Hasan (1990), Çağlar Boyu Kölelik (Ankara: Gündoğan Yayınları).
• Marx, Karl (1999), Grundrisse I. Cilt (Sol Yayınları) (Çev. A. Gelen, Ankara).
• Marx, Karl (2011a), 1844 El Yazmaları: Ekonomi Politik ve Felsefe (Ankara: Sol Yayınları) (Çev. Kenan Somer).
• Marx, Karl (2011b), Kapital: I. Cilt (İstanbul: Yordam Yayınları [2. Baskı]) (Çev. M. Selik & N. Satlıgan).
• Marx, Karl (2013), Alman İdeolojisi (İstanbul: Evrensel Yayınları) (Çev. T. Ok ve O. Geridönmez).
• Marx, Karl ve Frederick Engels (2010), Collected Works Volume 7 (London: Lawrence and Wishart).
• Merton, Robert K (1948), “The Self-Fulfilling Prophecy”, The Antioch Review, 8 (2): 193–210.
• McNally, David (1988), Political Economy and the Rise of Capitalism: A Reinterpretation (Berkeley: University of California Press).
• McNally, David (2016), Piyasanın Ucubeleri: Zombiler, Vampirler ve Küresel Kapitalizm (Ankara: Dipnot Yayınları) (Çev. İdil Çetin).
• McNally, David (2023), Kan ve Para: Savaş, Kölelik ve Devlet (İstanbul: Yordam Yayınları) (Çev.Cem Somel).
• Moretti, Franco (2005), Mucizevi Göstergeler: Edebi Biçimlerin Sosyolojisi Üzerine (İstanbul: Metis Yayınları) (Çev. Zeynep Altok).
• Neocleous, Mark (2013), Toplumsal Düzenin İnşası (İstanbul: h2o Yayınları) (Çev. Ahmet Bekmen).
• Neocleous, Mark (2015), Canavar ve Ölü (İstanbul: h2o Yayınları) (Çev. Ahmet Bekmen).
• Neocleous, Mark (2016), Evrensel Hasım (İstanbul: Nota Bene Yayınları) (Çev. Beyza Sumer Aydaş).
• Nietzsche, Friedrich (2004), İyinin ve Kötünün Ötesinde (İstanbul: Say Yayınları) (Çev. Ahmet İnam).
• Perelman, Michael (2000), Invention of Capitalism: Classical Political Economy and The Secret History of Primitive Accumulation (Durham & London: Duke University Press).
• Platon (2006), Devlet (İstanbul: İş Bankası Yayınları) (Çevi. S. Eyüboğlu ve M. Ali Cimcöz).
• Sahlins, Marshall (2014), Batının İnsan Doğası Yanılsaması (İstanbul: bgst Yayınları) (Çev. E. Ayhan ve Z. Demirsü).
• Smith, Adam ([1776] 2016), Milletlerin Zenginliği (İstanbul: İş Bankası Yayınları [4. Baskı]) (Çev. Haldun Derin).
• Smith, Adam ([1759] 2018), Ahlaki Duygular Kuramı (İstanbul: Pinhan Yayınları) (Çev. Derman Kızılay).
• Smith, Neil (2017), Eşitsiz Gelişim: Doğa Sermaye ve Mekânın Üretimi (İstanbul: Sel Yayınları) (Çev. Esin Soğancılar)
• Sohn-Rethel, Alfred (2011), Zihin Emeği ve Kol Emeği: Epistemoloji Eleştirisi (İstanbul: Metis Yayınları) (Çev. A. D. Temiz).
• Thompson, E. P. (2004), İngiliz İşçi Sınıfının Oluşumu (İstanbul: Birikim Yayınları) (Çev. Uygur Kocabaşoğlu).
• Wood, Ellen M. ve Neal Wood (2008), İsyan Borusu: Kapitalizmin Yükselişi ve Siyasal Teori 1509-1688 (İstanbul: Epos yayınları) (Çev. Fahri Bakırcı).