Romantik İlişkilerde Sosyal Medya Kıskançlığı: Bilişsel Kontrol-Esneklik ve Benlik Farklılaşmasıyla İlişkisi

Öz

Bu araştırmada romantik ilişkilerde sosyal medya kıskançlığı ile bilişsel kontrol- esneklik ve benlik farklılaşması arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini 321 kadın ve erkek katılımcı oluşturmaktadır. Veri toplamak için Demografik Bilgi Formu, Romantik İlişkilerde Sosyal Medya Kıskançlığı Ölçeği, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Ölçeği, Benliğin Farklılaşması Envanteri- Kısa Form kullanılmıştır. İstatistiksel çözümlemede Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi ve Çoklu Regresyon Analizi kullanılmıştır. Sosyal medya kıskançlığı kısıtlayıcı ve kontrolcü tutum alt boyutu ile bilişsel kontrol esneklik ölçeği değerlendirme ve başa çıkma esnekliği arasında negatif yönde; Benliğin Farklılaşması ölçeği toplam puanı, Ben pozisyonu alt boyutu ile arasında negatif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Şüpheci ve gözetleyici tutum ile Bilişsel kontrol esneklik ölçeği Duygular Üzerinde Bilişsel Kontrol alt boyutu arasında negatif yönde; Benliğin Farklılaşması ölçeği toplam, Duygusal Tepkisellik, İç içe Geçme ve Ben pozisyonu arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler bulunmaktadır. Saygı ve güven ile Bilişsel kontrol esneklik ölçeği Değerlendirme ve Başa çıkma Esnekliği alt boyutu arasında pozitif yönde; Benliğin Farklılaşması ölçeği toplam, Duygusal Tepkisellik, İç içe Geçme ve Ben pozisyonu arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Bu bulgular bilişsel kontrol-esneklik becerileri ve benlik farklılaşması süreçlerinin romantik ilişkilerde sosyal medya kıskançlığı ile ilişkili olduğunu göstermektedir. O nedenle bilişsel kontrol-esneklik ve benlik farklılaşması üzerine yapılacak çalışmalar, verilecek eğitimler bireylerin kısıtlayıcı-kontrolcü ve şüpheci gözetleyici tutumlarını azaltma, partnerinin sosyal medya alanına saygı ve güvenini arttırma bakımından kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• romantik ilişkilerde sosyal medya kıskançlığı
• bilişsel kontrol
• bilişsel esneklik
• benlik farklılaşması

Social Media Jealousy in Romantic Relationships: Its Relationship with Cognitive Control-Resilience and Self-Differentiation

Öz

This research aimed to examine the relationships between social media jealousy and cognitive control-flexibility and self-differentiation in romantic relationships. The study employed a correlational survey model, a quantitative research method. The study sample consisted of 321 female and male participants. Data were collected using the Demographic Information Form, the Social Media Jealousy in Romantic Relationships Scale, the Cognitive Control and Flexibility Scale, and the Differentiation of Self Inventory-Short Form. Pearson Product-Moment Correlation Analysis and Multiple Regression Analysis were used for statistical analysis. A negative correlation was found between social media jealousy, restrictive and controlling attitudes sub-dimension, and the assessment and coping flexibility of the Cognitive Control Flexibility Scale; a negative correlation was found between the total score of the Differentiation of Self scale and the I position sub-dimension. A negative correlation was found between suspicious and monitoring attitudes and the Cognitive Control Over Emotions sub-dimension of the Cognitive Control Flexibility Scale; and a negative correlation was found between the total score of the Differentiation of Self scale, Emotional Reactivity, Enmeshment, and I position. Significant positive correlations were found between respect and trust and the Evaluation and Coping Flexibility subscale of the Cognitive Control Flexibility Scale, and between the total Self Differentiation Scale, Emotional Reactivity, Enmeshment, and I Position. These findings suggest that cognitive control-flexibility skills and self-differentiation processes are associated with social media jealousy in romantic relationships. Therefore, studies and training on cognitive control-flexibility and self-differentiation are critical for reducing individuals' restrictive, controlling, and suspicious, surveillance-oriented attitudes and increasing their respect and trust in their partner's social media environment.

Anahtar Kelimeler

• social media jealousy in romantic relationships
• cognitive control
• cognitive flexibility
• differentiation of self

Kaynakça

1. Alikılıç, Ö., Alikılıç, İ. ve Özer, A., (2019). Dijital romantizm: Y kuşağının romantik ilişkilerinde sosyal medyanın rolü üzerine bir araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, (1), 57-80. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.485005
2. Ateş, B., ve Sağar, M.E. (2021).The predictive role of cognitive flexibility and emotion regulation skills on internet addiction in university students. Uşak University Journal of Educational Research, 7(1), 87-102. https://doi.org/10.38021/asbid.1150357
3. Aune, K.S. & Comstock, J. (1991). Experience and expression of jealousy: Comparison between friends and romantics. Psychol Rep, 69 (1), 315-319. https://doi.org/10.2466/PR0.69.5.315-319
4. Aydın, Y. E. ve Uzun, N. B. (2021). Romantik İlişkilerde Sosyal Medya Kıskançlığı Ölçeği (RİSMKÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. OPUS– Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(44), 7883-7911. https://doi.org/10.26466/opus.890331
5. Bayram, F., Özkamalı, E., ve Çiftçi, S. (2021). Tercih sürecindeki üniversite adaylarının belirsizliğe tahammülsüzlük ve bilişsel esneklik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(77), 98-120. https://doi.org/10.17755/esosder.735689.
6. Berscheid, E. (1983). Emotion. H. H. Kelley, E. Berscheid, A. Christensen, J. H. Harvey, T. L. Huston, G. Levinger, E. Mclintock, I. A. Reptan, & D. R. Peterson (Eds.), Close relationships (pp. 110- 168). New York: Freemen.
7. Betzel, R.F., Satterthwaite, T.D., Gold, J.I. & Bassett, D.S. (2017). Positive affect, surprise, and fatigue are correlates of network flexibility. Sci. Rep 7, 1–10. https://doi.org/10.1038/s41598-017-00425-z
8. Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. New York: Aronson.

9. Bowen, M. (1981). Therapy in the practice of psychotherapy, Berenson, G. ve White, H. (Ed.) Annual Review Of Family Therapy. New York: Human Sciences Press.
10. Cañas, J.J., Fafardo, I. & Salmeron, L. (2006). Cognative flexibility. International encyclopedia of ergonomics and human factors, 297-300. https://www.researchgate.net/publication/272022148_Cognitive_Flexibility
11. Chen, Q., Yang, W., Li, W., Wei, D., Li, H., Lei, Q., Zhang, Q., & Qiu, J. (2014). Association of creative achievement with cognitive flexibility by a combined voxel-based morphometry and resting-state functional connectivity study. NeuroImage, 102 Pt 2, 474–483. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2014.08.008
12. Davis, J. C., Marra, C. A., Najafzadeh, M., & Liu-Ambrose, T. (2010). The independent contribution of executive functions to health related quality of life in older women. BMC geriatrics, 10, 16. https://doi.org/10.1186/1471-2318-10-16
13. Değirmenci, E. ve Demirli, C. (2017). Çekirdek veya geniş ailede yetişen bireylerde sosyal onay ihtiyacı ile benliğin farklılaşması arasındaki ilişkinin incelenmesi. Academic Platform Journal of Education and Change, 2(1), 79–95.
14. Demirtaş, A. S. (2019). Stresli durumlarda bilişsel kontrol ve bilişsel esneklik: Bir ölçek uyarlama çalışması. Psikoloji Çalışmaları - Studies in Psychology, 39(2): 345-368. https://doi.org/10.26650/SP2019-0028
15. Deng M, Tadesse E, Khalid S, Zhang W, Song J & Gao C (2023). The influence of insecure attachment on undergraduates’ jealousy: the mediating effect of self-differentiation. Front. Psychol. 14, 1153866. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1153866
16. Dolcos, F., Iordan, A.D. & Dolcos, S. (2011). Neural correlates of emotion - Cognition interactions: A review of evidence from brain imaging investigations. J. Cogn. Psychol, 23, 669–694. https://doi.org/10.1080/20445911.2011.594433
17. Drake, J. R., Murdock, N. L., Marszalek, J. M., & Barber, C. E. (2015). Differentiation of self-inventory—short form: development and preliminary validation. Contemporary Family Therapy, 37(2), 101-112. https://doi.org/10.1007/s10591-015-9329-7
18. Engel de Abreu, P. M., Abreu, N., Nikaedo, C. C., Puglisi, M. L., Tourinho, C. J., Miranda, M. C., Befi-Lopes, D. M., Bueno, O. F., & Martin, R. (2014). Executive functioning and reading achievement in school: a study of Brazilian children assessed by their teachers as "poor readers". Frontiers in psychology, 5, 550. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.00550
19. Eshet-Alkalai, Y. (2004). Digital literacy: A conceptual framework for survival skills in the digital era. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 13, 93–106. https://www.learntechlib.org/primary/p/4793/
20. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (7th Ed.). New York: McGraw-Hill.
21. Gabrys, R. L., Tabri, N., Anisman, H. & Matheson, K. (2018). Cognitive control and flexibility in the context of stress and depressive symptoms: The cognitive control and flexibility questionnaire. Frontiers in Psychology, 9, 1-19. http://dx.doi.org/10.3389/fpsyg.2018.02219
22. Genet, J.J. & Siemer, M. (2011). Flexible control in processing affective and non-affective material predicts individual differences in trait resilience. Cogn. Emot. 25, 380–388. https://doi.org/10.1080/02699931.2010.491647
23. Guerrero, L. K., & Andersen, P. A. (1998). Jealousy experience and expression in romantic relationships. P. A. Andersen & L. K. Guerrero (Eds.), Handbook of communication and emotion (pp. 155–188). San Diego: Academic Press.
24. Hsieh, S. & Lin, S.J. (2019). The dissociable effects of induced positive and negative moods on cognitive flexibility. Sci. Rep 9, 1–10. https://doi.org/10.1038/s41598-018-37683-4
25. Karakaş, E. (2023). Erken dönem uyum bozucu şemaların ve bağlanma düzeyinin romantik ilişkilerde sosyal medya kıskançlığına etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi/ Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
26. Kerr, M. E. and Bowen, M. (1988). Family evaluation: An approach based on bowen theory. New York: W. W. Norton.
27. Kovan, A. (2023). Sosyal medya kıskançlığı ve romantik ilişkilerde yaşam doyumu: iletişim becerilerinin aracılık rolü. Actualidades en Psicología , 37 (135), 111-127.
28. Lans, O., Mosek, A. and Yagil, Y. (2014). Romantic jealousy from the perspectives of bowen’s concept of differentiation and gender differences. The Family Journal, 22(3), 321–331. https://doi.org/10.1177/1066480714530835
29. LaSala, M. (2002). Walls and bridges: How coupled gay men and lesbians manage their intergenerational relationships. Journal of Marital and Family Therapy, 28(3), 327–339. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2002.tb01190.x
30. Marshall, T. C., Bejanyan, K., Di Castro, G. and Lee, R. A. (2012). Attachment styles as predictors of facebook-related jealousy and surveillance in romantic relationships. Pers. Relatsh. 20, 1–22.
31. Martin, M. M. & Anderson, C. M. (2001). The relationship between cognitive flexibility and affinity-seeking strategies. Advances in Psychological Research, 4, 69-76.
32. https://www.researchgate.net/publication/291895585_The_relationship_between_cognitive_flexibility_and_affinity-seeking_strategies
33. Miller, E. K., & Cohen, J. D. (2001). An integrative theory of prefrontal cortex function. Annual Review of Neuroscience, 24, 167-202. https://doi.org/10.1146/annurev.neuro.24.1.167
34. Morton, J. B., Ezekiel, F. & Wilk, H. A. (2011). Cognitive control: easy to identify but hard to define. Topics in Cognitive Science, 3(2), 212-216. http://dx.doi.org/10.1111/j.1756-8765.2011. 01139.x
35. Muise, A., Christofides, E. & Desmarais, S. (2009). More information than you ever wanted: Does facebook bring out the green-eyed monster of jealousy? CyberPsychology & Behavior, 12 (1), 441–444. https://doi.org/10.1089/cpb.2008.0263
36. Öztürk, M. F., ve Talas, M. (2015). Sosyal medya ve eğitim etkileşimi. Zeitschrift Für Die Welt Der Türken/Journal Of World Of Turks, 7(1), 101-120.
37. Payne, J.W., Bettman, J.R. & Johnson, E.J. (1993). The adaptive decision maker. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139173933
38. Persch, J. A. (2007). Jealous much? MySpace, Facebook can spark it. https://www.nbcnews.com/id/wbna20431006 (Erişim Tarihi: 20 Ekim 2024).
39. Prest, L. A. & Protinsky, H. (1993). Family systems theory: A unifying framework for codependence. American Journal of Family Therapy, 21(4), 352–360. https://doi.org/10.1080/01926189308251005
40. Roberto, L. G. (1992). Transgenerational family therapies. New York: Guilford Press.
41. Sarıkaya, Y., Boyacı, M, İlhan, T., ve Aldemir, A. (2018). Benliğin farklılaşması envanteri kısa formunun (bfe-kf) türkçe ’ye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 365-380. https://doi.org/10.14686/buefad.364196
42. Sauber, S. R., L’Abate, L. & Weeks, G. R. (1985). Family Therapy: basic concepts and terms. Burlington: Aspen Pub.
43. Schimmenti, A., & Caretti, V. (2010). Psychic retreats or psychic pits?: Unbearable states of mind and technological addiction. Psychoanalytic Psychology, 27(2), 115–132. https://doi.org/10.1037/a0019414.
44. Skowron, E. A., & Platt, L. F. (2005). Differentiation of self and child abuse potential in young adulthood. The Family Journal, 13(3), 281-290. https://doi.org/10.1177/1066480705276314
45. Sullivan, K. T. (2021) Attachment style and jealousy in the digital age: Do attitudes about online communication matter? Front. Psychol. 12, 678542. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.678542
46. Telli, A., & Yavuz Güler, C. (2021). Differentiation of self, forgiveness, jealousy, and conflict resolution responses among married individuals: the mediating role of relationship satisfaction, relationship adjustment, and emotional dependency. Contemp. Fam. Ther. 45 (2), 157–171. https://doi.org/10.1007/s10591-021-09603-8
47. Tutgun-ünal, A., ve Deniz, L. (2020). Sosyal medya kuşaklarının sosyal medya kullanım seviyeleri ve tercihleri. OPUS International Journal of Society Researches, 15(22), 1289-1319. https://doi.org/10.26466/opus.626283
48. Tuttle, A. E. (2011). How do couples' attachment style and level of dıfferentıatıon affect jealousy as related to facebook usage? Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Purdue University, Indiana.
49. Utz, S., & Krämer, N. C. (2009). The privacy paradox on social network sites revisited: The role of individual characteristics and group norms. Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, 3(2), Article 2. https://cyberpsychology.eu/article/view/4223
50. Utz, S., and Beukeboom, C. J. (2011). The role of social network sites in romantic relationships: Effects on jealousy and relationship happiness. Journal of Computer-Mediated Communication, 16(4), 511–527. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2011.01552.x.
51. Vural, Z. B. A. ve Bat, M. (2010). Yeni bir iletişim ortamı olarak sosyal medya: Ege Üniversitesi iletişim fakültesine yönelik bir araştırma. Yaşar Üniversitesi Dergisi, 20(5), 3348‐3382. https://doi.org/10.19168/jyu.65130
52. Wang, Y., Chen, J. & Yue, Z. (2017). Positive emotion facilitates cognitive flexibility: An fMRI study. Front. Psychol, 8, 1–11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01832
53. White, G. L. (1981). A model of romantic jealousy. Motivation and Emotion, 5(4), 295–310. https://doi.org/10.1007/BF00992549
54. Wilson, C.G., Nusbaum, A.T., Whitney, P. & Hinson, J.M. (2018). Trait anxiety impairs cognitive flexibility when overcoming a task acquired response and a preexisting bias. Plos One 13, 1–13. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0204694
55. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara; Seçkin Yayıncılık.
56. Zablocki-Thomas, P. B., Savidge, L. E., Witczak, L. R., Ferrer, E., Hobson, B. A., Chaudhari, A. J., Freeman, S. M., and Bales, K. L. (2023). Neural correlates and effect of jealousy on cognitive flexibility in the female titi monkey (Plecturocebus cupreus). Hormones and Behavior, 152, 1–13. https://doi.org/10.1016/j.yhbeh.2023.105352
57. Zywica, J. & Danowski, J. (2008). The faces of Facebookers: Investigating social enhancement and social compensation hypotheses; predicting Facebook and offline popularity from sociability and self-esteem, and mapping the meanings of popularity with semantic networks. Journal of Computer-Mediated Communication, 14, 1-34. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2008.01429.x