Bir Câhiliye Gerçeği Olarak İntikam ve Medine Dönemi İslam Toplumuna Yansımaları

Öz

İntikam öldürülen bir yakının katilini her ne pahasına olursa olsun belli ritüeller çerçevesinde öldürerek bir çeşit yargısız cezalandırma yöntemidir. Tarih boyunca hemen her toplumda görülen bu durum Hz. Muhammed’in peygamber olduğu Arap Yarımadası’nda da çok yaygındır. Her ne kadar Kur’ân ve Sünnet’te adam öldürmek büyük günah sayılmış, cinayet işleyenin hukuki durumu ortaya konmuş olsa da bazı yeni Müslümanlar bu kötü adetten vazgeçememişlerdir. Bazıları da müşriklerin intikam hırslarının kurbanı olmuşlardır. İşte bu çalışmada hicret sonraki dönemde Müslümanların işlediği intikam amaçlı cinayetlerle müşriklerin Müslümanları intikam amaçlı öldürdükleri olaylar sebep sonuç ilişkisi içerisinde konu edinilmiştir. Önce intikam kavramı ve bunun Câhiliye toplumundaki karşılığı izah edilmiştir. Devamında hicretle birlikte aynı zamanda devlet başkanı olan Hz. Peygamber’in cinayet ve intikamları önlemeye ve böylece cezalandırmadaki sorumluluğu fertlerden alıp hukuk devletine tahsis ettiği icraatlarından bahsedilmişti. Sonrasında da tüm bu tedbirlere rağmen yaşanmış intikam vakaları ve O’nun uygulamalarına yer verilmiş ve malum dönemdeki intikam probleminin değerlendirildiği sonuç bölümüyle nihayete ermiştir. Nitel bir araştırma yöntemi olan doküman inceleme metoduyla temel Siyer kaynakları ve konuyla alakalı çağdaş makale, tez, kitap gibi akademik eserlerden faydalanılarak hazırlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Siyer
• Câhiliye
• Hz. Muhammed
• İntikam
• Medine Dönemi.

Etik Beyan

Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim.

REVENGE AS A REALITY OF JAHILIYA AND ITS REFLECTIONS ON THE ISLAMIC SOCIETY OF THE MEDINA PERIOD

Öz

Revenge is a method of extrajudicial punishment by killing the murderer of a relative at all costs within the framework of certain rituals. This situation, which has been seen in almost every society throughout history, is also very common in the Arabian Peninsula where Hz. Muhammad was a prophet. Although killing a person is considered a great sin in the Quran and Sunnah and the legal status of the murderer is stated, some new Muslims have not been able to give up this evil custom. Some have also become victims of the polytheists' thirst for revenge. In this study, the revenge murders committed by Muslims in the period after the hijra and the incidents in which polytheists killed Muslims for revenge are discussed in a cause and effect relationship. First, the concept of revenge and its equivalent in the society of ignorance are explained. Then, the actions of Prophet Muhammad, who was also the head of state with the hijra, in preventing murders and revenges and thus transferring the responsibility for punishment from individuals to the state of law are mentioned. Afterwards, despite all these precautions, the revenge cases that took place and his practices were included and the conclusion section where the revenge problem in the known period was evaluated was concluded. It was prepared by using the document review method, which is a qualitative research method, using basic Sirah sources and academic works such as contemporary articles, theses and books related to the subject.

Anahtar Kelimeler

• Sirah
• Jahiliya
• Prophet Muhammed
• Revenge
• Medina Period.

Kaynakça

1. Kur’ân-ı Kerim
2. Altuntaş, Hacı Mehmet. Câhiliye’de ve Hz. Peygamber Zamanında Kan Davası. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi, 2021.
3. Bacon, Francis. The Essays of Francis Bacon. ed. Clark Sutherland Northup. Boston: The Riversde Press, 1907.
4. Belâzürî, Ebü’l-Hasen Ahmed b. Yahyâ. Ensâbü’l-eşrâf. thk. Süheyl Zekkâr, Riyad Ziriklî. 15 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1996.
5. Cevâd Ali. el-Mufassal fî târîhi’l-’Arabi kable’l-İslâm. 10 Cilt. Beyrut, 2. Basım, 1993.
6. Çağatay, Neş’et. İslam Öncesi Arap Tarihi ve Câhiliye Çağı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 3.Baskı, ts.
7. Çağrıcı, Mustafa. “İntikam”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/356-357. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
8. Dağcı, Şamil. “Din ve Gelenek”. Kandavası ve Namus Cinayetlerinin Töre İle İlişkisi ve İslam Ceza Hukuku Bakımından Analisi. 101-136. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2011.

9. Demircan, Adnan. “İslâm Tarihinin İlk Döneminde Suikastlar ve Darbeler”. Şehir ve İrfan Araştırmaları Dergisi 2 (2016), 12-23.
10. Demirci, Aslınur. Affetme İntikam ve Dinî Tutum Arasındaki ilişkinin İncelenmesi. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
11. Efendioğlu, Mehmed. “Mücezzer b. Ziyâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 449. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
12. el-İsfahânî, Ebü’l-Kāsım Hüseyn b. Muhammed er-Râgıb. el-Müfredât fî ġarîbi’l-Kurʾân. Dımeşk: Dâru’l-Kalem, 4. Baskı., 2009.
13. ez-Zevzenî, Hüseyin b. Ahmed. Şerhu’l-Muʿallakāti’s-sebʿa. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 2024.
14. Goranson, Richard, Stuckless, Noreen. “The Vengeance Scale: Development of a Measure of Attitudes Toward Revenge”. Journal of Social Behaviour and Personality 7/1 (1992), 25-42.
15. Günindi, Ali. Türk Ceza Kanununda Kan Gütme Saiki ile Adam Öldürme. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
16. Halebî, Alî b. Burhâniddîn İbrâhîm b. Ahmed. nsânü’l-‘uyûn fî sîreti’l-emîni’l-me’mûn: es-Sîretü’l- Halebiyye. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 1400.
17. Halîfe b. Hayyât, Ebû Amr. et-Tarih. thk. Ekrem Ziyâ el-Ömerî. Riyad: Dâru Taybe, 1980.
18. Hamîdullah, Muhammed. İslam Peygamberi. çev. Salih Tuğ. 2 Cilt. İstanbul: İrfan Yayıncılık, 5. Basım, 1993.
19. İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh. el-İstiʿâb fî maʿrifeti’l-aṣḥâb. thk. Ali Muhammed Becavî. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1992.
20. İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn Yûsuf b. Abdillâh en-Nemerî. el-İstî‘âb fî ma‘rifeti’l-ashâb. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1992.
21. İbn Atıyye el-Endelüsî, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gālib b. Abdirrahmân. el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l- kitâbi’l-ʿazîz. thk. Absüsselam Adüşşâfî Muhmmed. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-’ilmiyye, 2001.
22. İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sasâbe. thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd, Ali Muhammed Muavviz. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1. Basım, 1995.
23. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik el-Himyerî. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Mustafa es-Sekâ vd. 2 Cilt. Mısır: Şeriketü Mektebe ve Matbaatü Mustafa, 1955.
24. İbn İshâk, Ebû Abdillâh Muhammed b. İshâk b. Yesâr el-Medenî. Sîretu İbn İshâk. thk. Süheyl Zükkâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1978.
25. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn. el-Bidâye ve’n-nihâye. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et- Türkî. 22 Cilt. yy.: Dâru Hicr, 1. Basım, 1997.
26. İbn Manzûr. Lisânü’l-’Arab. thk. Abdullah Ali el-Kebir vd. 55 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ma’ârif, t.y.
27. İbn Manzûr, Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-’Arab. thk. Abdullah Ali el-Kebir - Muhammed Ahmed Hasbullah. 6 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ma’ârif, ts.
28. İbn Sa’d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Hâşimî. et-Tabakātü’l-kübrâ. thk. Ali Muhammed Ömer. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 2001.
29. İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî. el-Kâmil fî’t-tarih. thk. Ebu’l-Fidâ Abdullah el-Kâdî. 11 Cilt. Beyrut: Daru’l- Kütübü’l-’İlmiyye, 4. Basım, 2003.
30. İbnü’l-Esîr, Ebü’l-Hasen İzzüddîn Alî b. Muhammed el-Cezerî. Üsdü’l-gābe fî ma‘rifeti’s-sahâbe. thk. Ali Muhammed Muavviz, Âdil Ahmed. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1994.
31. Kabakcı, Yusuf. İlk Dönem İslâm Tarihinde Benî Neccâr. Ankara: Fecr Yayınları, 2023.
32. Karaman, Hayrettin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tfsir. 6 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Baskı., 2006.
33. Kelbî, Ebü’l-Münzir Hişâm b. Muhammed. Nesebü Meʿad ve’l-Yemeni’l-kebîr. thk. Naci Hasan. 2 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Nahzatü’l-’Arabiyye, 1. Basım, 1988.
34. Küçükaşcı, Mustafa Sabri. “Reci’ Vak’ası”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 34/510-511. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
35. Maercker, Andreas, Gabler, Ira. Revenge After Trauma: Theoretical Outline. ed. Linden Maercker, Andreas Michael. Vienna: Springer, 2011.
36. Mes‘ûdî, Ebü’l-Hasen Alî b. el-Hüseyn b. Alî. Mürûcü’z-zeheb ve meʿâdinü’l-cevher. thk. Kemal Hasan Mer’î. 4 Cilt Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-’Asriyye, 2005.
37. Özaydın, Abdülkeri. “Benî Cezîme b. Âmir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/508. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
38. Özbozdağlı, Özer. “Osmanlı Hükümetinin Kosova Arnavutları Arasındaki Kan Davalarına Çözüm Bulma Çabaları 1908-1912”. Belleten 82/295 (Aralık 2018), 979-1012.
39. Özdemir, Faruk. “Tematik ve Bağlamsal Açıdan Kur’ân’da İntikam Kavramı”. Amasya İlahiyat Dergisi 7 (Aralık 2016), 67-100.
40. Semhûdî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn Alî b. Abdillâh. Vefâʾü’l-vefâ bi ahbâri dâri’l-Mustafâ. thk. Hâlid Abdülğanî Mahfûz. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-’ilmiyye, 2006.
41. Şimşir, Mehmet. Hz. Peygamber Döneminde Suikastler. İstanbul: Kitap Dünyası, 2018.
42. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Târihu Taberî Târîhu’r-Rusul ve’l-mülûk. 11 Cilt. Kahire: Dâru’l-Ma’ârifi bi- Mısr, 1960.
43. Türk Hukuk Kurumu. Türk Hukuk Lûgatı. Ankara: Başbakanlık Basımevi, 3. Baskı., 1991.
44. Türkiye Barolar Birliği. Kan Davası Seminer Çalışması. Ankara: Sevinç Matbaası, 1975.
45. Uztuğ, Ferruh, Çınar, Naim. “Tüketicilerin Yaşadıkları Olumsuz Satın Alma Deneyimlerine Tepkileri: İntikam mı, Misilleme mi?” Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 3/2 (Eylül 2015), 40-56.
46. Vâkıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer. Kitabü’l-Megâzî. thk. Marshden Cons. 3 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, ts.
47. Watt, William Montgomery. Muhammad At Medina. Oxford: Oxford University Press, 1956.
48. Ysseldyk, Renate L. “Dispositions Toward Forgiveness and Revenge in Relation to Coping Styles and Psychological Well-being”. Ottawa Carleton University, Doktora Tezi, 2005.
49. Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed b. Muhammed b. Abdirrezzâk el-Bilgrâmî. Tâcü’l-ʿarûs min cevâhiri’l-Kāmûs. thk. İbrahim et-Terzî. Kuveyt: Matbaatü Hukûmeti’l-Kuveyt, 1972.