MÎRZAZÂDE MEHMED SÂLİM’İN “RİSÂLE DER TEFSÎR” ADLI ESERİNİN FİLOLOJİK AÇIDAN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 603 - 622, 18.12.2025

Mahfuz Geylani

https://doi.org/10.52115/apjir.1761631

Öz

İlimle temayüz etmiş bir ailenin çocuğu olarak yaşadığı devrin önemli alimlerinden biri olan Mîrzazâde Mehmed Sâlim, hicrî 1099/1687 yılında İstanbul’da doğmuştur. Batum’lu bir aileye mensuptur. Şeyhülislâm Mirzâ Mustafâ Efendi’nin (v. 1135/1722) oğlu olup el-Bâtûmî ve er-Rûmî nisbeleri ile anılmıştır. Babası Batum’da dünyaya gelmiştir. Babasının da ilmiye sınıfına mensup olması vesilesi ile babasından ve dönemin hocalarından İslami ilimleri tahsil etmiş ve iyi bir medrese eğitimi almıştır. Müderrislik, kadılık ve kazaskerlik görevlerinde bulunmuştur. Türkçe, Arapça ve Farsça dillerine hakimdir. Mîrzazâde Mehmed Sâlim zamanının önemli şairlerinden olup Nâbî de (v. 1124/1712) dahil olmak üzere birçok şair onun şiirlerine nazîreler yazmıştır. Şairliğinden başka hattatlığı da vardır. Değişik ilim dallarında eserler telîf etmiştir. Mîrzazâde Mehmed Sâlim, Risâle der tefsir adlı eserinde nahiv, sarf ve belâgat ile ilgili hususları izah etmeye çalışmıştır. Mîrzazâde Mehmed Sâlim’in bu eserini filolojik açısından incelemeyi hedefleyen bu çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Mîrzazâde Mehmed Sâlim’in hayatı ve ilmî kişiliği üzerinde durulacak ikinci bölümde ise “Risâle der Tefsîr” adlı eseri tanıtılacak ve eser filolojik açıdan ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Arap dili ve belagatı , Filoloji , Belagat , Mirzazade Mehmed Salim , Risale der Tefsir

THE PHILOLOGICAL ANALYSIS OF MĪRZAZĀDE MEHMED SĀLİM'S WORK TITLED "RİSÂLE DER TAFSÎR

Öz

Mîrzazâde Mehmed Sâlim, who was one of the important scholars of his time as the child of a family distinguished with knowledge, was born in Istanbul in 1099/1687 AH. He belonged to a family from Batumi. He was the son of Shaykhulislâm Mirzâ Mustafâ Efendi (v. 1135/1722) and was known by the nouns al-Bâtûmî and al-Rûmî. His father was born in Batumi. Since his father was also a member of the ilmiye class, he learnt Islamic sciences from his father and the teachers of the period and received a good madrasa education. He served as a muderris, qadi and kazasker. He was fluent in Turkish, Arabic and Persian. Mîrzazâde Mehmed Sâlim was an important poet of his time and many poets, including Nâbî (v. 1124/1712), wrote nazîrs to his poems. Besides being a poet, he was also a calligrapher. He wrote works in different branches of science. Mīrzazāde Mehmed Sālim tried to explain the issues related to nahw, sarf and eloquence in his work Risāla der tafsir. This study, which aims to examine this work of Mīrzazāde Mehmed Sālim philologically, consists of two parts. In the first part, Mīrzazāde Mehmed Sālim's life and scholarly personality will be discussed, and in the second part, his work "Risāla der Tafsīr" will be introduced and the work will be discussed philologically.

Anahtar Kelimeler

Arabic Languace and Rhetoric , Philology , Eloguence , Mirzazade Mehmed Salim , Risale der Tafsir

Kaynakça

• Akün, Ömer Faruk. “Salim”. MEB İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, ts.
• Bağdâdî, İsmâil Paşâ. Hediyyetu’l-‘ârifîn esmâu’l-müellifîn ve asâru’l-musannifîn. İstanbul: Müessesetu’t-Târîhü’l- ‘Arabî, 1951.
• Güfta, Hüseyin. “Sâlim”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
• Güfta, Hüseyin. Sâlim (Mîrzazâde) Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri ve Divanının Karşılaştırılmalı Metni. Basılmamış Doktora Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1995.
• İnce, Adnan. Tezkiretu’ş-şu‘arâ (İnceleme-Metin). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve YayımlarGenel Müdürlüğü Kültür Eserleri Dizisi, 2018.
• Râzî, Fahreddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyin. Mefâtihu’l-gayb. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 1981.
• Sula, Murat. Mîrzazâde Mehmed Salim Efendi ve Selâmetü’l-İnsan fî Muhâfazâti’l-Lisân Adlı Eseri. Basılmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.