TR
EN
Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D'ârul'-Mahtûtât Arşivi)
Öz
Kur’ân-ı Kerîm, nüzulünden itibaren Hz. Peygamber’in sahâbeye telkiniyle, çeşitli yazı malzemelerine kaydedilmiştir. Muhtelif malzemeler üzerindeki bu kayıtlar, Hz. Ebû Bekir döneminde kitap haline getirilip mushaf adını almış, Hz. Osman döneminde istinsah faaliyetiyle birlikte ilk mushafların teşekkül süreci tamamlanmıştır. Tarihî süreç içinde farklı etnik kökenlerden toplumların İslâmiyet’le tanışması ve bunların Kur’ân’la muhatap olmaları, okuma açısından birtakım zorluklar ortaya çıkarmıştır. Bu zorlukları gidermek amacıyla Ebu’l-Esved ed-Düelî, Halil b. Ahmed gibi âlimler yazı sistemine yönelik bazı düzenlemeler yapmış, böylece Kur’ân’ın doğru okunmasına katkı sağlamışlardır. Bu minvalde mushaf tarihine dair en önemli bilgi kaynakları arasında sayılan erken dönemlere ait mushaflarla alakalı modern dönemde, gerek ülkemizde gerekse sair İslam beldelerinde erken dönem mushafları ile ilgili çalışmalar sürdürülmekte, ancak Batı’da yapılan çalışmalara kıyasla sınırlı düzeyde kalmaktadır. Zira yaklaşık iki asırdan beri oryantalistler, erken dönem mushaflar üzerinde yoğunlaşarak bu nüshaları Kur’ân tarihi bağlamında incelemekte olup yer yer Kur’ân’ın kaynağı ve güvenirliği hakkında farklı yorumlar ortaya koymuşlardır. Bu çalışmada, Kur’ân ve mushaf araştırmaları açısından Avrupa’nın önemli merkezlerinden biri olan Almanya’nın başkenti Berlin’de bulunan Berlin devlet kütüphanesinin dijital koleksiyonunda yer alan, fiziksel olarak ise Yemen’in başkenti San’a’daki Dârü’l- Mahtûtât’ta muhafaza edilen, miladi 630-800 yıllarına ait olduğu tahmin edilen 61 adet erken dönem Kur’an nüshası incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmada incelenen nüshalar; ait olduğu yılı, cildi, tezyini unsurları, yazı renkleri gibi özellikleri belirtilerek tanıtılmaya gayret edilmiştir. Çeşitli merkezlerde muhafaza edilen Kur’ân nüshalarının varlığından haberdar olunması ve incelenmesi, bu noktadaki eksiğin giderilmesi açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı da, Berlin Kütüphanesi dijital arşivinde yer alan erken dönem Kur’ân nüshalarının varlığından haberdar olunmasını sağlamak ve alana yönelik akademik farkındalığı arttırmaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Altıkulaç, Tayyar. Günümüze Ulaşan Mesâhif-i Kadîme. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2. Basım, 2022.
- Altıkulaç, Tayyar. Mushaf-ı Şerif Biblioetheque Nationale, Paris. İstanbul: IRCICA Yayınları, 2011.
- Arslan, Şükrü Gökhan. – Cankurt, Fatih. “Fransa Milli Kütüphanesi (BNF) Bulunan Erken Döneme Ait Mushaf Yazmaları (Nr.355-7203)”, Mutalaa Karabük İslami İlimler Dergisi 3/2 (Haziran 2024). 52-83. https://doi.org/10.5281/zenodo.12667953
- Aydüz, Davut. “Kur’ân-ı Kerim’in İki Kapak Arasında Mushaf Halinde Cem Edilmesi” İlmi Dergi Diyanet 46/1 (2010), 57-90.
- Bakacak, Muhammed Emin. – Cankurt, Fatih. “Brown Üniversitesi Kütüphanesi’nde Bulunan Erken Dönem Mushaflar (7. ve 8. Yüzyıllar)”. Apjir 8/2 (Ağustos 2024), 283-315.
- Bayerische Staatsbibliothek, “Bayerische Staatsbibliothek – Home,” Erişim 21 Mayıs 2025 https://www.bsbmuenchen.de/en/.
- Bayerische Staatsbibliothek. “Bayerische Staatsbibliothek – Home.” Erişim 21 Mayıs 2025. https://www.bsbmuenchen.de/en/.
- Cankurt, Fatih. “Erken Dönem Mushaf Araştırmaları: Yabancı Literatür”, Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 8/1 (Haziran 2022), 75-90.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Kuran-ı Kerim Okuma ve Kıraat
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
18 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
18 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
23 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 3
APA
Dağ, Y., & Cankurt, F. (2025). Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi). Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, 9(3), 810-841. https://doi.org/10.52115/apjir.1767886
AMA
1.Dağ Y, Cankurt F. Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi). APJIR. 2025;9(3):810-841. doi:10.52115/apjir.1767886
Chicago
Dağ, Yusufcan, ve Fatih Cankurt. 2025. “Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi)”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 9 (3): 810-41. https://doi.org/10.52115/apjir.1767886.
EndNote
Dağ Y, Cankurt F (01 Aralık 2025) Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi). Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 9 3 810–841.
IEEE
[1]Y. Dağ ve F. Cankurt, “Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi)”, APJIR, c. 9, sy 3, ss. 810–841, Ara. 2025, doi: 10.52115/apjir.1767886.
ISNAD
Dağ, Yusufcan - Cankurt, Fatih. “Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi)”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 9/3 (01 Aralık 2025): 810-841. https://doi.org/10.52115/apjir.1767886.
JAMA
1.Dağ Y, Cankurt F. Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi). APJIR. 2025;9:810–841.
MLA
Dağ, Yusufcan, ve Fatih Cankurt. “Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi)”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi, c. 9, sy 3, Aralık 2025, ss. 810-41, doi:10.52115/apjir.1767886.
Vancouver
1.Yusufcan Dağ, Fatih Cankurt. Berlin Devlet Kütüphanesinde Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (D’ârul’-Mahtûtât Arşivi). APJIR. 01 Aralık 2025;9(3):810-41. doi:10.52115/apjir.1767886