“Muhammad Kibrit al-Husayni’s Efforts in the Fields of Language, Literature, and Rhetoric within the Framework of His Work Nasrun min Allahi wa Fathun Qarib”

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 623 - 647, 18.12.2025

Mohammed Bahram Ramadhan Ramadhan , Yüksel Çelik

https://doi.org/10.52115/apjir.1768394

Öz

This study examines the life and works of the scholar and writer Muhammad Kebrit al-Husayni, with a particular focus on his renowned work “Nasrun min Allāhi wa Fathun Qarīb”. This work constitutes a comprehensive example that brings together language, literature, and rhetoric in an integrated manner.
Al-Husayni was born in Medina in 1012/1603, memorized the Qur’an at an early age, and pursued advanced studies in the transmitted, rational, and religious sciences. He also studied grammar, morphology, semantics, and rhetoric under the leading scholars of his time.
The aforementioned work presents an extensive analysis of the Arabic language. It addresses grammatical rules, the origins and derivations of words, and enriches linguistic analysis with examples from poetic verses, Qur’anic passages, and Prophetic traditions, thereby offering deeper insights into meaning. Moreover, it combines the instructive dimension with a literary style by incorporating historical narratives and stories, highlighting the beauty and expressive power of the Arabic language.
The study also demonstrates al-Husayni’s strong emphasis on literature and rhetoric. Through his artistic descriptions, literary embellishments, and the balance he establishes between expression and content, he is shown to have contributed to the refinement of literary taste and to a deeper understanding of Arabic rhetoric.
In this context, “Nasrun min Allāhi wa Fathun Qarīb” stands out as a source of both scholarly and cultural value, serving as a model reference in the fields of Arabic language, literature, and rhetoric, and offering significant insights for researchers in these domains.

Anahtar Kelimeler

: Muhammad Kebrit al-Husayni , Nasrun min Allāhi wa Fathun Qarīb , Arabic Language , Arabic Rhetoric , Arabic Literature , Arabic language and rhetoric

جهود محمد كبريت الحسيني اللغوية والأدبية والبلاغية من خلال كتابه نصر من الله وفتح قريب

Öz

تتناول هذه الدراسة حياة وأعمال العالم والكاتب محمد كبريت الحسيني، مع التركيز على كتابه الشهير" نصر من الله وفتح قريب "، كونه يمثل نموذجًا متكاملاً يجمع بين اللغة والأدب والبلاغة. وُلد الحسيني في المدينة المنورة عام 1012هـ/1603م، وحفظ القرآن الكريم منذ الصغر، وتعمّق في العلوم الشرعية والنقلية والعقلية، كما تلقى علوم النحو والصرف والمعاني والبيان على يد كبار العلماء في عصره. ويقدم كتابه دراسة شاملة للغة العربية، تشمل القواعد النحوية، وجذور الكلمات، وتصريفاتها، ويجمع بين التحليل اللغوي والاستشهاد بالأبيات الشعرية والآيات القرآنية والأحاديث النبوية لتوضيح المعاني وتعميق الفهم. كما يدمج الكتاب القصص والحكايات التاريخية، ليجمع بين الجانب التعليمي والأدبي، ويبرز جماليات اللغة العربية وقوة التعبير فيها. وتُظهر الدراسة مدى اهتمام الحسيني بالجانب البلاغي والأدبي، من خلال استخدام الصور الفنية، والمحسنات اللفظية، والتوازن بين البيان والمضمون، بما يسهم في تطوير الذائقة الأدبية للقراء وتعزيز فهم البلاغة العربية. وفي ضوء ذلك، يُعد كتاب " نصر من الله وفتح قريب " مصدرًا أكاديميًا وثقافيًا قيّمًا، ويقدم نموذجًا يحتذى به للباحثين في اللغة العربية، والأدب، والبلاغة، والحفاظ على التراث الثقافي العربي.

Anahtar Kelimeler

محمد كبريت الحسيني , كتاب نصر من الله وفتح قريب , اللغة العربية , البلاغة العربية , الأدب العربي , اللغة العربية وبلاغتها

Muhammed Kebrit el-Hüseynî’nin Dil, Edebiyat ve Belagat Alanındaki Çabaları “Nasrun minallahi ve Fethun Karîb” Adlı Eseri Çerçevesinde

Öz

Bu çalışma, âlim ve yazar Muhammed Kebrit el-Hüseynî’nin hayatı ve eserlerini ele almakta, özellikle de onun meşhur eseri “Nasrun minallahi ve Fethun Qarîb” üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu eser; dil, edebiyat ve belagatı bir arada barındıran bütüncül bir örnek niteliğindedir.
El-Hüseynî, 1012/1603 yılında Medine-i Münevvere’de doğmuş, küçük yaşta Kur’ân-ı Kerîm’i ezberlemiş, şer‘î, naklî ve aklî ilimlerde derinleşmiştir. Ayrıca, devrin önde gelen âlimlerinden nahiv, sarf, meânî ve beyân ilimlerini tahsil etmiştir.
Söz konusu eser, Arap dili üzerine kapsamlı bir inceleme sunar. Nahiv kurallarını, kelimelerin kökenlerini ve türevlerini ele alır; dil tahlilini şiir beyitleri, Kur’ân âyetleri ve hadislerden örneklerle zenginleştirerek anlamı daha derin bir şekilde ortaya koyar. Ayrıca, tarihî kıssa ve hikâyelerle eğitici yönü edebî üslupla birleştirir; Arapçanın güzelliklerini ve ifade gücünü ön plana çıkarır.
Çalışma, el-Hüseynî’nin belagat ve edebiyata verdiği önemi de göstermektedir. Onun sanatlı tasvirler, edebî süslemeler, beyân ile muhteva arasında kurduğu denge sayesinde okuyucuların edebî zevkini geliştirdiği ve Arap belagatini daha iyi anlamalarına katkı sağladığı ortaya konulmaktadır.
Bu bağlamda “Nasrun minallahi ve Fethun Qarîb”, hem akademik hem de kültürel açıdan kıymetli bir kaynak olup, Arap dili, edebiyatı ve belagati alanında araştırmacılar için örnek teşkil eden bir eserdir.

Anahtar Kelimeler

Muhammed Kebrit el-Hüseynî , Nasrun minallahi ve Fethun Qarîb , Arap dili , Arap belagati , Arap edebiyatı. , Arap dili ve belagatı

Kaynakça

• Bābānī, İsmāʿīl Paşa. Hadiyyatü’l-ʿĀrifīn: Asmāʾü’l-Müʾellifīn ve Ās̱ārü’l-Muṣannifīn. 1. Cilt. İstanbul: Dārü’l-Maʿārif, 1955.
• Babânî, İsmail Paşa. Hediyetu’l-‘Ârifîn: Esmâü’l-Müellifîn ve Âsârü’l-Müsnefin. 2. Cilt. İstanbul: Dārü’l-Maʿārif, 1955.
• El-Kahâle, Ömer Redâ. Meʿcemü’l-Müellifîn. 10. Cilt. Beyrut: Dār İḥyāʾü’t-Türās̱ el-ʿArabī, 2006.
• El-Hüseynî, Muhammed Kibrit . Nasrun minallāhi ve Fetḥun karîb. Süleymaniye Kütüphanesi, İstanbul. nr. 323284. 1102/1690.
• Hüseyni, Muhammed Halil. Selikü’d-Direr fî Eyyâni’l-İsnâ’i’l-‘Aşr. 3. Cilt. 1988.
• Zerkelî, Hayreddin bin Mahmud. El-İ‘lâm. 3. Cilt. 2002.
• El-Muhibbî, Muhammed Emîn bin Abdullah. Hulâsatu’l-Âthâr fî Eyyâni’l-İsnâ’i’l-‘Aşr el-Evvel. 1. Cilt. 1869.
• El-Muhibbî, Muhammed Emîn bin Abdullah. Hulâsatu’l-Âthâr fî Eyyâni’l-İsnâ’i’l-‘Aşr. 4. Cilt. 1869.
• El-Ensârî, Abdürrahmân b. Abdülkerîm. Teḥfetü’l-Muḥibbîn ve’l-Eşḥâb fî Maʿrifeti mâ lil-Medneviyyîn min el-Ensâb. 1970.
• el-‘İṣâmî, Abdülmelik b. Hüseyin. Semaṭü’n-Nücûm el-‘Avâlî fî Enbâi’l-Avâ’il ve’t-Tevâlî. 4. Cilt. 1998.