Fransa Milli Kütüphanesi (BNF) Envanterinde Bulunan Erken Döneme Ait Mushaf Yazmaları (Nr. 324-354)

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 715 - 747, 18.12.2025

Şükrü Gökhan Arslan , Fatih Cankurt

https://doi.org/10.52115/apjir.1788191

Öz

İslâm’ın erken dönemlerine ait birçok mushaf nüshası dünyanın çeşitli bölgelerindeki müze ve kütüphanelerinde yer almaktadır. Bunlardan biri de Paris’te bulunan Fransa Milli Kütüphanesidir. Bu makale, Fransa Milli Kütüphanesi'nde (BnF) “Arabe” adlı bölümde bulunan erken döneme ait Mushaf yazmalarının incelenmesini konu edinmektedir. Çalışma, 324-354 envanter numaraları arasında yer alan mushaf cüzlerini detaylı bir şekilde ele alarak, bu eserlerin tarihsel özellikleriyle birlikte kıraat ilmi açısından da önemini ortaya koymayı hedeflemektedir. Böylece araştırmacılara, erken döneme ait mushafların temel özellikleriyle ilgili bilgiler vererek alana katkı sunmak amaçlanmaktadır. Kütüphanedeki tüm mushaf yazmalarının incelenmesi tek bir çalışmanın kapsamını aşacağı için bu makalede 324-354 numaraları arasındaki mushaf yazmalarının incelemesi ile yetinilmiş, betimleyici ve analitik bir yöntem kullanılmıştır. Eserlerin fiziksel özellikleri, yazım stilleri, süslemeleri ve tarihsel bağlamları dikkate alınarak değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca, bu yazmaların dijital arşivlerine erişilebilmesi için erişim linkleri de verilmiştir. Araştırmada, BnF'deki Mushafların erken İslam dönemi yazım ve süsleme sanatının önemli örneklerini barındırdığı görülmüştür. Yazmaların çoğunda, yazı stili ve süslemeler bakımından belirgin farklılıklar gözlemlenmiş, bazı yazmalarda ise deformasyonlar ve eksiklikler tespit edilmiştir. Bu tespitle alakalı olarak bazı mushaflarda hiçbir noktalamanın bulunmayıp hareke sisteminin kullanıldığı, bazı mushaflarda okuyuşta karışıklıklığı giderecek miktarda kısmi noktalamalar yapıldığı, bazılarında ise orijinalinde yer almadığı halde sonradan noktalar ilave edildiği görülmüştür. Tüm erken dönem Kur’ân nüshaları gibi BnF'de bulunan erken dönem mushaf yazmaları da Kur’ân’ın tahrif olmadan günümüze gelişini ispat etmekte, mushaf tarihi ve İslam yazı sanatına dair önemli bir kaynak vazifesi ifa etmekte olup araştırmacıların teveccühlerini beklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân-ı Kerîm , Mushaf Tarihi , Erken Dönem Mushaflar , Nakt , İ‘cam.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Destekleyen Kurum

Yazarlar, bu araştırmayı desteklemek için herhangi bir dış fon almadıklarını kabul ederler.

Early Period Manuscripts of the Quran Found in the Inventory of the National Library of France (BNF) (Nos. 324-354)

Öz

Many early copies of the Quran are housed in museums and libraries around the world. One of these is the National Library of France in Paris. This article examines early copies of the Quran found in the “Arabe” section of the National Library of France (BnF). The study aims to reveal the historical characteristics of these works and their importance in terms of the science of recitation by examining in detail the Quranic chapters with inventory numbers between 324 and 354. Thus, it aims to contribute to the field by providing researchers with information about the basic characteristics of early Quran manuscripts. Since examining all Quran manuscripts in the library would exceed the scope of a single study, this article examines the Quran manuscripts numbered 324-354, using a descriptive and analytical method. Evaluations were made considering the physical characteristics, writing styles, decorations, and historical contexts of the works. In addition, access links have been provided to enable access to the digital archives of these manuscripts. The research has revealed that the Qur'an manuscripts at the BnF contain important examples of early Islamic calligraphy and decorative art. In most manuscripts, significant differences in writing style and ornamentation have been observed, while deformations and omissions have been identified in some manuscripts. In relation to this finding, it has been seen that some manuscripts have no punctuation marks and use the haraka system, some have partial punctuation to eliminate confusion in reading, and in some, punctuation marks have been added later, even though they were not in the original. Like all copies of the Qur'an, the early manuscripts found at the BnF prove that the Qur'an has reached the present day without alteration and serve as an important source for the history of the Qur'an and Islamic calligraphy, awaiting the attention of researchers.

Anahtar Kelimeler

Holy Qur , History of the Mushaf , Early Mushafs , Nakt , I

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Destekleyen Kurum

The authors acknowledge that they received no external funding in support of this research.

Kaynakça

• Alothman, Yasir Amer İbrahim. “Kur’ân-ı Kerim’in Nazmındaki Müteşâbihlik (Tekil ve İkil)”. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (Aralık2020), 92-107;.
• Altıkulaç, Tayyar. Hz. Ali’ye Nisbet Edilen Mushaf-ı Şerif: San’a Nüshası. İstanbul: IRCICA Yayınları, 2011.
• Altıkulaç, Tayyar. Hz. Osman'a İzâfe Edilen Mushaf-I Şerif: Topkapı Sarayı Müzesi Nüshası. İstanbul: IRCICA, 2007.
• Arslan, Şükrü Gökhan - Cankurt, Fatih. “Fransa Milli Kütüphanesinde (BNF) Bulunan Erken Dönem Mushaf Yazmaları (Nr. 355-7203)”. MUTALAA 3/2 (Haziran2024), 52-83. https://doi.org/10.5281/zenodo.12667953.
• Ata, Mehmet Mahfuz. “Kur’ân Öğretim Yöntem ve Teknikleri Problem ve Çözüm Yolları”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 30 (Haziran2013), 167-189
• Bedreddin ez-Zerkeşî, el-Bürhân fî Ulûmi’l- Kur’a.,thk, Muhammed Fadl. Lübnan: 1972.
• Bozdoğan, Elif Behnan. Kur’an Yazmalarında Hicazi Yazı-Şam Evrakı Çerçevesinde Yeni Bir Tasnif Denemesi. İstanbul: KURAMER, 2025.
• Cankurt, Fatih. “Kadim Bir Mushaf: BNF (Bibliothèque Nationale de France) Arabe 358”. Hitit İlahiyat Dergisi 22/2 (Aralık2023), 631-651. https://doi.org/10.14395/hid.1338721.
• Çetin, Abdurahman. “Kur’an Kıraatlarına Yönelik Oryantalist Yaklaşımlar”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 2/3 (Aralık2002), 65-106.
• Dânî, Ebu Amr Osman b. Said (ö. 444/1053). el-Muhkem fî nakt’il-mesâhif. thk: Izzet Hasan. Dımaşk: Daru’l-Fikr, 1997.
• Dânî, Ebu Amr Osman b. Said (ö. 444/1053). el-Mukni' Fi Ma’rifeti Mersûmi Mesâhifi’l-Emsâr, nşr. Hâtim Salih Dâmin. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l- İslâmiyye, 2011.
• Genan, Betül. Hicri Üçüncü Asır Kuran Yazmalarında Kıraat Tercihi Türk ve İslam Eserleri Müzesi Şam Evrakı Koleksiyonu Örneği. İstanbul: İFAV Yayınları, 2025.
• Genan, Şeyma vd. “Erken Döneme Tarihlenen Katta Langar Mushafı’nın Mushaf İlimleri Bakımındanİncelenmesi”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25/47 (Haziran 2023), 55-88.
• Genan, Şeyma. Kadim Mushaflarda Zabt Geleneği - Şam Evrakı Koleksiyonu Kur’an Yazmaları Örneklemi. İstanbul: İFAV, 1. Basım, 2025.
• Gözeler, Esra. “ŞE 4141 Rulo: Türk ve İslam Eserleri Müzesinde Kufi Bir Kur’an Elyazması”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 63/1 (Mayıs 2022), 1-32.
• Hamîdullah, Muhammed. Kur’an-ı Kerim Tarihi. çev. SalihTuğ. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları, 1993.
• İbn Ebî Dâvûd, Abdullah b. Süleyman. Kitâbü’l-Mesâhif, thk. Muhibbi’d-Dîn Abdü’s-Sübhân. Beyrut: Daru’lBeşâiri’l-İslâmiyye, 2. Basım, 2002.
• İbnü'n-Nedim, Ebü'l-Ferec Muhammed b. İshak. el-Fihrist. Beyrut: Dârü'l-Ma'rife, 1978.
• Karaşahin, Tuba - Gözeler, Esra. “Ayasofya 23: Süleymaniye Kütüphanesinde Bulunan Abbâsî Dönemi Bir Kur’ân- ı Kerîm Elyazması”. Hitit İlahiyat Dergisi 23/2 (Aralık2024), 726-754. https://doi.org/10.14395/hid.1526351.
• Musnik, Sara Yontan. “Fransa Milli Kütüphanesi ve Türkçe Bölümü”. Türk Kütüphaneciliği 25/2 (2011), 271-276.
• Özdirek, Betül. “Qurʾān of Groningen University ‘uklu Hands 468”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 7/Özel Sayı (Eylül 2023), 52-71.
• Suyûtî, Celalüddin Abdurrahman b. Ebi Bekr, el-İtkân fî ulûmi’l- Kur’ân. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1987.
• Şulul, Kasım “Cem’ü’l- Kur’ân (Kur’ân-ı Kerîm’in Mushaf Haline Getirilmesi)”, Siyer Araştırmaları Dergisi, 1, (Aralık 2016),18.
• Vâkıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ömer b. Vâkıd. Kitabu’r-Ridde. Beyrut: Daru’l-Ğarbi’l-İslami, 1990.