Cahiliye Şiirinin Arapçayı ve Kur’an-ı Kerimi Anlamada Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 688 - 714, 18.12.2025

Merve Arslan , Uğur Gülbil

https://doi.org/10.52115/apjir.1798633

Öz

Bu çalışmada Cahiliye şiirinin, Kur’an-ı Kerim’i ve Arap dilini anlamadaki etkisi ve önemi ele alınmıştır. Kur'an-ı Kerim'in mucizevi yönünü daha iyi kavramak, ayetlerin anlam derinliklerini tespit etmek, Kur'an'da geçen Arapça ifadeleri daha net bir şekilde anlamak ve Arap dilinin kökenlerini daha iyi kavramak açısından Cahiliye şiirlerinin ne denli önemli olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca Arapların sosyal, dini ve kültürel durumlarını daha iyi ortaya koymak açısından da önemli bir kaynak olduğu görülmüştür. Günümüz akademik ortamında, araştırmacıların Cahiliye şiirine olan ilgisinin azaldığı, bu edebi türü ne araştırdıkları ne de derinlemesine inceledikleri gözlemlenmektedir. Dini ilimler enstitülerinin birçoğunda Cahiliye şiirine hak ettiği önem verilmemekte, bu durum da Kur’an-ı Kerim ve Arapça dilinin daha iyi anlaşılması için büyük bir eksiklik oluşturmaktadır. Bu durumun sonucu olarak, pek çok araştırmacının ve ilim adamının Cahiliye dönemi şiirleri, kelime ve kavramları konusunda yeterince bilgi sahibi olmadıkları ve böylece Kur’an ifadelerini ve kavramlarını anlama konusunda da eksik oldukları görülmektedir. Yeni nesillerin Arap dilinin estetik değerlerinden uzak kaldıkları görülmüştür. Bu olumsuz durumun önüne geçebilmek için, yükseköğretim kurumları müfredatlarını yeniden gözden geçirilerek Cahiliye şiirine daha fazla yer vermeli, bu alanda uzmanlaşmış akademisyenler yetiştirmelidir. Okuyucuların Cahiliye şiirinin Kur’an ile olan derin ilişkisini kavramaları ve bu şiiri ezberlemeleri teşvik edilmelidir. Böylelikle, hem Arap dilinin zenginliği korunacak hem de dinî metinlerin daha iyi anlaşılması sağlanarak topluma duyarlı ve yaratıcı bireyler yetiştirilecektir. Bu çalışma, alanın uzmanlarını ve akademisyenlerini Cahiliye şiirini okumaya, ezberlemeye ve anlamalarına teşvik ederek, Kur’ân-ı Kerim’i daha iyi anlamalarına, onun mucizevi yönünü daha iyi kavramalarına ve yeni bilimsel ufuklar açmalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili , Edebiyat , Câhiliye Şiiri , Kur’ân , Tefsir

The Effect of Pre-Islamic Poetry on Understanding Arabic and the Quran

Öz

This study examines the influence and importance of pre-Islamic poetry on understanding the Quran and the Arabic language. It emphasizes the importance of pre-Islamic poetry in terms of better understanding the miraculous aspect of the Quran, determining the depth of meaning of the verses, understanding the Arabic expressions in the Quran more clearly, and better understanding the origins of the Arabic language. It has also been seen that it is an important source in terms of better revealing the social, religious, and cultural conditions of the Arabs. In today's academic environment, it is observed that the interest of researchers in pre-Islamic poetry has decreased, and that they neither research this literary genre nor examine it in depth. In many religious science institutes, pre-Islamic poetry is not given the importance it deserves, and this situation creates a great deficiency in better understanding the Quran and the Arabic language. As a result of this situation, it is seen that many researchers and scholars do not have sufficient knowledge of pre-Islamic poetry, words, and concepts, and thus are deficient in understanding Quranic expressions and concepts. It has been observed that new generations are far from the aesthetic values of the Arabic language. In order to prevent this negative situation, higher education institutions should reconsider their curricula and give more space to Pre-Islamic poetry and train academics who are experts in this field. Readers should be encouraged to understand the deep relationship between Pre-Islamic poetry and the Quran and to memorize this poetry. In this way, the richness of the Arabic language will be preserved and religious texts will be better understood, and individuals who are sensitive to society and creative will be raised. This study aims to contribute to the better understanding of the Quran, its miraculous aspect and opening new scientific horizons by encouraging experts and academics in the field to read, memorize and understand Pre-Islamic poetry.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language , Literature , Pre-Islamic Poetry , Quran , Tafsir

Kaynakça

• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. Müsnedü Ahmed b. Hanbel. thk. Ahmed Muhammed Şakir. 8 cilt Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1. Baskı, 1416/1995.
• Âmidî, Ebü’l-Kāsım el-Hasen b. Bişr b. Yahyâ. Kitâbü’l-Muvâzene beyne Şi’ri Ebî Temmâm ve’l-Buḥtürî. 6 cilt. Kâhire: Mektebetu’l-Hancı, 1984.
• Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib b. Muhammed el-Basrî. İʿcâzü’l-Ḳurʾân. thk. es-Seyyid Ahmed Sakr. Kahire: Dâru’l-Meârif, ts.
• Beyhakī, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî. Delâʾilü’n-nübüvve ve maʿrifetü aḥvâli ṣâḥibi’ş-şerîʿa. (nşr. Abdülmu‘tî Kal‘acî. 7 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1408/1988.
• Beyhakī, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyn b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdulkâdir Atâ. 10 cilt. Mekke: Mektebetu Dâru’l-Bâz, 1414/1994.
• Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el-Câhiz el-Kinânî. Kitâbü’l-Ḥayevân, thk. Abdusselâm Hârun, 8 cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1416/1996.
• Cum’a, Muhammed Lütfi. eş-Şihâbu’r-Râsıd. Kahire: Müessesetu’l-Hindâvi, 1. Baskı, 2012.
• Cündî, Ali. Târîḫu’l-edebi’l-Câhilî. 2 cilt. by.y.: Mektebetu’t-Turâs, 1991.
• Cürcânî, Ebû Bekr Abdülkāhir b. Abdirrahmân b. Muhammed. Delâʾilü’l-iʿcâz. thk. Muhammed et-Tencî. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-Arabî, 1995.
• Cürcânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf el-Cürcânî el-Hanefî. et-Taʿrîfât, Beyrut: Dâru’lKutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı. 1938.
• Dîvân. .معلوماتُعنُزهيرُبنُأبيُسلمىErişim: 27.02.2025. https://www.aldiwan.net/quote1153.html.
• Dîvân. ُ .معلوماتُعنُامرؤُالقيسErişim: 03.03.2025. https://www.aldiwan.net/poem62.html.
• Dîvân. .معلوماتُعنُتميمُبنُأbiُبنُمقبلErişim: 17.02.2025. ُhttps://www.aldiwan.net/poem70864.html.
• Dîvân. .معلوماتُعنُحاتمُالطائيErişim: 24.02.2025. https://www.aldiwan.net/poem243.html.
• Dürre, Muhammed Ali Tâhâ. Fethu’l-Kebiri’l-Muteâl İ’rabu’l-Muallakâti’l-Aşri’t-Tıvâl. 2 cild. Cidde: Mektebetu’sSevâdî, 2. Baskı, 1409/1989.
• Ebû Alî el-Kālî, İsmâîl b. el-Kāsım b. Ayzûn el-Kālî el-Bağdâdî. el-Emâlî fî lugati’l-Arab. 3 cilt. Beyrut: Dâru’lKutubi’l-İlmiyye, 1398/1978.
• Ebû Hayyân el-Endelüsî, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân. el-Baḥrü’l-muḥîṭ. thk. eş-Şeyh Âdil Abdulmevcûd. eş-Şeyh Ali Muhammed Muavvid. 8 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1422/2001.
• Ebû Hilâl el-Askerî, el-Hasen b. Abdillâh b. Sehl. Kitâbü’ṣ-Ṣınâʿateyn: el-kitâbe ve’ş-şiʿr. thk. Ali Muhammed elBicâvî. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 1406/1986.
• Ebû Zeyd Muhammed b. Hattâb el-Kureşî. Cemheretü eşʿâri’l-ʿArab. thk. Ali Muhammed el-Becâdî. Mısır:ُُ Dâru’nNehda, 1431.
• Ebü’l-Bekā, Muhibbüddîn Abdullāh b. el-Hüseyn b. Abdillâh el-Ukberî el-Ezecî el-Bağdâdî. İmlâʾü mâ menne bihi’rraḥmân min vücûhi’l-iʿrâb ve’l-ḳırâʾât fî cemîʿi’l-Ḳurʾân. thk. İbrâhim Atve İvaz. Pakistan: el-Mektebetu’l- İlmiyyetu Lâhûr, ts.
• Esed, Nâsuru’d-Dîn. Mesâdiru’ş-Şi’ri’l-Cahiliyyi. Kahire: Dâru’l-Meârifi’l-Mısrıyye, 1988.
• Fayda, Mustafa. “Câhiliye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
• Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. el-Müstedrek ʿale’ṣ-Ṣaḥîḥayn, thk. Mustafa Abdulkâdir Atâ. 4 cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1411/1990.
• Hatîb et-Tebrîzî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Alî b. Muhammed. Şerḥu Dîvâni(eşʿâri)’l-Ḥamâse li Ebî Temmâm. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Baskı, 1421/2000.
• İbn Ebi Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed b. Ebî Şeybe İbrâhîm el-Absî el-Kûfî. el-Muṣannef fi’l-eḥâdîs̱ ve’l- âs̱âr. Riyad: Mektebetu’r-Ruşd, 1. Baskı, 1409.
• İbn Halef, Salahuddîn. İdâât ale’ş-Şi’r ve’ş-Şuarâ fi lisâni’l-Arab, Câmiatu’l-Enbâr, Erişim: 16.01.2025. https://www.uoanbar.edu.iq/RAECollege/News_Details.php?ID=252.
• İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik b. Hişâm b. Eyyûb el-Himyerî. es-Sîretü’n-nebeviyye. thk. Tâhâ Abdurraûf Sa’d. 6 cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1411.
• İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-ʿArab. 15 cilt. Beyrut: Dâru Sadr, ts.
• İmru’u’l-Kays. Dîvânu İmri’i’l-Kays. thk. Abdurrahmân el-Mustâvî. Beyrut: Dâru’l-Marife, 2004.
• Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmiʿ li-aḥkâmi’l-Ḳurʾân, Tefsîrü’l-Ḳurṭubî. thk. Hişâm Semîr el-Buhârî. 22 cilt. Riyad: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 1. Baskı, 1423/2003.
• Muhammed Abdurrahman Şemiletu’l-Ehdel. eş-Şi’ru fî Dav’i’l-İslâmiyye. el-Câmiatu’l-İslamiyye. 10.yıl 1. Sayı, 1397/1977.
• Nâbiga ez-Zübyânî, Ebû Ümâme Ziyâd b. Muâviye b. Dabâb b. Câbir. Dîvânu en-Nâbiga ez-Zübyânî. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhîm. b.y.y: Dâru’l-Meârif, 2009.
• Ömer, Ahmet Muhtâr Abdilhamîd. Mu’cemu’l-Lugati’l-Arabiyyeti’l-Muâsıra. b.y.y.: Âlemu’l-Kutub, 1. Baskı. 2008.
• Seâlibî, Ebû Mansûr Abdülmelik b. Muhammed b. İsmâîl. Fıḳhü’l-luġa ve sırrü’l-ʿArabiyye. thk. Yasin el-Eyyûbî. Beyrut: el-Mektebetu’l-Asriyye, 2. Baskı, 1420/2000.
• Semîn el-Halebî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Yûsuf b. İbrâhîm. ed-Dürrü’l-maṣûn fî ʿulûmi’l-kitâbi’l-meknûn. thk. Ahmed Muhammed el-Harrât. 10 cilt. .Dımeşk: Dâru’l-Kalem. ts.
• Sıbâî, es-Sıbâî. Târîḫu’l-edebi’l-ʿArabî, el-ʿAṣrü’l-Câhilî. Cüneyne: Matbaatu’l-Ulûm, 1351/1932.
• Şevkī Dayf, Ahmed Şevkī Abdüsselâm Dayf. Târîḫu’l-edebi’l-ʿArabî, el-ʿAṣrü’l-Câhilî. Kâhire: Dâru’l-Meârif, 1. Baskı, 1960.
• Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî el-Bağdâdî. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Ḳurʾân. Thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. 24 cilt. Mekke, Dâru’t-Turâsi’l-Arabî, 1431.
• Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî et-Taberî el-Bağdâdî. Câmiʿu’l-beyân ʿan teʾvîli âyi’l-Ḳurʾân. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Ahmed Muhammed Şâkir. 24 cilt. Beyrut: Müessesetu’r-Risâle, 1. Baskı, 1420/2000.
• Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî et-Taberî el-Bağdâdî. Tehẕîbü’l-âs̱âr ve tafṣîlü’s̱-s̱âbit ʿan Resûlillâhi ṣallallāhü ʿaleyhi ve sellem mine’l-aḫbâr. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. 2. Cilt Kahire: Mektebetu’l-Hâncı, ts.
• Yahyâ es-Sûlî, Ebû Bekr Muhammed b. Yahyâ es-Sûlî. Aḫbâru Ebî Temmâm. thk. Halîl Mahmûd Asâkir. Muhammed Abduh Ğarâm. Nazîr el-İslâm el-Hindî. Beyrut: Dâru’l-Âfâki’l-Cedîde, 1400/1980.
• Zevzenî, Ebû Abdillâh Hüseyn b. Ahmed.ُُŞerḥu’l-Muʿallaḳāti’s-sebʿ. thk. Yusuf Ali Bedivî. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1. Baskı, 1419/1989.
• Züheyr b. Ebî Sülmâ b. Riyâh el-Müzenî. Dîvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ. Şerh: Ali Hasen Fâûr. 2 cilt. Beyrut: Dâru’lKutubi’l-İlmiyye, 1408/1988.