MUHAMMED EMÎN EŞ-ŞİNKÎTÎ’NİN EDVÂ’Ü’L-BEYÂN ADLI ESERİNİN FİLOLOJİK AÇIDAN İNCELENMESİ

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 207 - 237 , 30.04.2026

Mahfuz Geylani

https://doi.org/10.52115/apjir.1846551

https://izlik.org/JA94YZ39AX

Öz

Kur’ân, indiği günden beri insanlar tarafından okunup anlaşılmaya çalışılmıştır. Kur’ân’ı anlamaya yönelik ilk çalışmalar dil üzerine olmuştur. Peygamberimiz (s.a.v.), sahabe ve tabiinin yaptığı ilk açıklamalar, bu tür dil çalışmalarının ilk örnekleridir. Sonraki dönemlerde de Kur’ân’ın dilbilimsel yönü ile ilgili çalışmalar daha da yaygınlaşmıştır. Böylece, Garîbu’l-Kur’ân, Mecâzu’l-Kur’ân ve Me’ani’l-Kur’ân gibi sadece Kur’ân’ın dil yönünü ele alan özel kitaplar yazılmıştır. Kur’ân’ın dilini anlamaya yönelik bu çabalar, sonraki yüzyıllarda da devam etmiştir. İslam alimleri, uzmanlık alanlarına göre Kur’ân’ı yorumlamaya çalışmışlardır. 20. yüzyılın önemli alimlerinden Muhammed Emîn eş-Şinkîtî de bunlardan biridir. Şinkîtî 20. yüzyılda Moritanya’da yaşamış dönemin önde gelen alimlerinden biridir. Çeşitli ilim dallarında eserler telif etmiştir. Tefsir ilminde de Edvâ’ü’l-beyân fî izâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân isminde bir eser telif etmiştir. Dil alanındaki derin bilgisi, Edvâ’ü’l-beyân fî izâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân adlı tefsirine yansımıştır. Eserde sadece rivayet metodunu uygulamamış aynı zamanda dirayet yöntemlerini de kullanmıştır. Şinkîtî’nin mezkûr eseri, âyetlerin gramatik analizi, kelime semantiği ve morfolojik yapısı üzerine derinlemesine incelemeler içermesi, âyetlerin belâgat yönlerini içermesi gibi dilbilimsel metodolojilerle dikkat çekmektedir. Eserin hem önceki dil birikimini aktarması hem de dönemin dilbilimsel yaklaşımlarını gözler önüne sermesi açısından Arap dili çalışmaları için önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada Şinkîtî’nin Edvâ’ü’l-beyân fî izâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân adlı eserinin filolojik açıdan incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmada öncelikle Şinkîtî’nin hayatı, ilmî kişiliği ve eseri hakkında bilgiler verilecek ardından mezkûr eseri filolojik açıdan incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Arap dili ve belagatı , Kur'an , Filoloji , Şinkiti , Edvau'l-beyan

A PHİLOLOGİCAL ANALYSİS OF MUHAMMED EMÎN ŞİNKÎTÎ'S WORK EDVÂ’Ü’L-BEYÂN

https://izlik.org/JA94YZ39AX

Öz

The Qur'an has been read and interpreted by people since the day it was revealed. The first efforts to understand the Qur'an focused on language. The initial explanations provided by our Prophet (peace be upon him), his companions, and their followers are the earliest examples of such linguistic studies. In later periods, studies on the linguistic aspects of the Qur'an became even more widespread. These efforts to understand the language of the Qur'an continued in subsequent centuries. Muhammad Amin al-Shinkiti, one of the important scholars of the 20th century, was one of them. He authored works in various fields of knowledge. In the field of tafsir, he authored a work entitled Edwâ’u’l-bayân fî izâhi’l-Qur’ân bi’l-Qur’ân. His profound knowledge of language is reflected in his exegesis, Edvâ’ü’l-beyân fî izâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân. In his work, he not only applied the method of narration but also employed methods of discernment. Şinkîtî's aforementioned work draws attention with its linguistic methodologies, including in-depth analyses of the grammatical structure, word semantics, and morphological structure of the verses, as well as their rhetorical aspects. The work holds an important place in Arabic language studies, both in terms of conveying previous linguistic knowledge and revealing the linguistic approaches of the period. This study aims to examine Shinkiti's work Edwâ'ul-bayân fî izâhi'l-Qur'ân bi'l-Qur'ân from a philological perspective. The study will first provide information about Shinkiti's life, scholarly personality and work, and then examine the aforementioned work from a philological perspective.

Anahtar Kelimeler

Arabic languace ande rhetorıc , Qur'an , Philology , Şinkiti , Edvau'l-beyân

Kaynakça

• el-Hüseyn, Tayyib b. Ömer. es-Selefiyye ve a‘lâmuhâ fî Moritanyâ. Beyrût: Dâru İbn Hazm, 1416/1995.
• Meczûb, Muhammed. Ulemâ ve müfekkirrûn ‘araftühüm. Riyâd: Dârü’ş-Şevâf, 1992.
• Muhtâr, Muhammed Emîn b. Muhammed. Edvâ’ü’l-beyân fî izâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân. Mekke: Dârü Âlemi’l-Fevâid, 1426/829.
• Südeys, Abdurrahmân b. Abdil‘azîz. Tercemetu eş-Şeyh Muhammed Emîn eş-Şinkîtî. Riyâd: Dârü’l-Hicre, 1412/1991.
• Şinkîtî, Muhammed Emîn. Menseku’l-İmâm eş-Şinkîtî. thk. Abdullâh b. Muhammed b. Ahmed et-Tayyâr- Abdulazîz b. Muhammed b. Abdillâh el-Hiclân. Riyâd: Dâru’l-Vatan, 1416/1996.