Câhiliye Şairlerinden Nemir B. Tevleb'in Şiirlerinde Cömertlik Ve Fedakârlık

Öz

Cömertlik ve fedakârlık, insanoğlunun sahip olabileceği en önemli erdemlerin başında gelmektedir. İnsanın sahip olduğu şeyleri başkalarıyla paylaşması ve onlar için kendi konforundan vazgeçmesi, en üst düzey insani vasıflar olmakla beraber İslam dininin de gerekli gördüğü ahlâki prensipler arasındadır. Başta putperestlik olmak üzere her türlü zulmün ve hukuksuzluğun görüldüğü Câhiliye toplumunun insani davranışlardan uzak bir kültüre sahip olduğu bilinmektedir. Bununla beraber nadiren de olsa bu toplumun bazı fertlerinde faziletli insanların olduğu kayıtlarda geçmektedir. İslam öncesi dönemin özelliklerinin anlaşılması çoğunlukla o döneme ait yazılı kültürün yani o dönemin şiirlerinin bilinmesine bağlıdır. O dönemin kültürel özelliklerinin bilinmesine kaynaklık eden şiirlerin bilinmesi bu açıdan önemlidir. Câhiliye toplumunun sosyal ve kültürel niteliklerinin cömertlik ve fedakârlık gibi şiirlerde sıkça işlenen bir konu üzerinden işlenmesinin amaçlandığı bu çalışmada o dönemin ünlü şairlerinden biri olarak görülen Nemir b. Tevleb'in şiirleri odağa alınmıştır. Bunun sebebinin ise Nemir'in hem kişilik olarak cömert ve fedakâr olması hem de şiirlerinde bu iki öğeyi yoğun bir şekilde ele alması olduğu söylenebilir. Başta Nemir'in divanını kayıt altına alan kitaplar olmak üzere onun hayatını konu edinen tabakât kitapları ile alan yazında konuyla ilgili yapılan çalışmalar objektif ve analitik bir yöntemle incelenip kaynak olarak kullanılmıştır. Nemir'in şiirleri tek tek irdelenmiş ve dikkatlice Türkçeye çevrilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir,
• Câhiliye,
• şiir,
• cömertlik,
• fedakârlık,
• Nemir b. Tevleb.

Etik Beyan

Bu makalenin herhangi bir yerden alıntı olmayıp tamamen kendi çalışmam olduğunu beyan ederim.

GENEROSİTY AND SELF-SACRİFİCE İN THE POEMS OF NEMİR B. TEVLEB, A POET OF THE AGE OF IGNORANCE

Öz

Generosity and self-sacrifice are among the most important virtues that human beings can possess. Sharing what one has with others and giving up one's own comfort are not only the highest human qualities but also among the moral principles required by the Islamic religion. It is known that the Jahiliyyah society, where idolatry and all kinds of oppression and injustice prevailed, had a culture far removed from humane behavior. However, records indicate that, albeit rarely, some individuals in this society were virtuous. Understanding the characteristics of the pre-Islamic period largely depends on knowledge of the written culture of that era, namely the poetry of that period. It is important to know the poems that contribute to the knowledge of the cultural characteristics of that period from this point of view. This study aims to examine the social and cultural qualities of the Jahiliyyah society through a topic frequently addressed in poetry, such as generosity and self-sacrifice. The poems of Nemir b. Tevleb, considered one of the famous poets of that period, are the focus of this study. The reason for this can be said to be that Nemir was both generous and self-sacrificing as a person and also dealt with these two elements intensively in his poems. Books recording Nemir's divan, as well as tabakât books about his life and studies on the subject in the field literature, were examined with an objective and analytical method and used as sources. Nemir's poems were examined individually and carefully translated into Turkish.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir,
• pre-Islamic era,
• poetry,
• generosity,
• self-sacrifice,
• Nemir b. Tevleb.

Kaynakça

1. Bölükbaşı, Mehmet. “Câhiliye Devri Araplarında Din Anlayışı”. Nüsha 19/49 (29 Aralık 2019), 97-120.
2. Cerrahoğlu, İsmail. “Kur’an Tefsirinde Şiirden Faydalanma”. Diyanet İlmi Dergi IX/94-95 (1970), 69-72.
3. Çetkin, Muhammed. “Câhiliye Dönemi Şiir ve Nesrinde Nübüvvet”. e-Şarkiyat: İlmî Araştırmalar Dergisi X/19 (2018), 290-306.
4. Ebû Nuaym el-İsfehânî, Ebû Nuaym Ahmed b. Abdillâh b. İshâk el-İsfahânî. Maʿrifetü’ṣ-ṣaḥâbe. Riyad: Dârü’l-Vatanî li’n-Neşr, t.s.
5. Ebü’l-Ferec el-İsfehânî, Ebü’l-Ferec Alî b. el-Hüseyn b. Muhammed b. Ahmed el-Kureşî el-İsfahânî. el-Eġānî. 24 Cilt. Beyrut: Dârü Sader, 3. Basım, 2008.
6. Gemi, Ahmet. “el-Mevsılî’nin el-İhtiyâr Adlı Fıkıh Kitabında Geçen Şevâhid Beyitlerin Çözümlenmesi”. Artuklu Akademi 2/1 (31 Temmuz 2015), 59-69.
7. Halîl b. Ahmed, Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-Ferâhîdî. Kitâbü’l-ʿayn. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2002.
8. Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdülmelik b. Hişâm b. Eyyûb el-Himyerî el-Meâfirî el-Basrî el-Mısrî ibn. es-Sîretü’n-nebeviyye. 4 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâü’t-Türasi’l-ʿArabî, 1955.

9. İbn Hacer el-Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Nühzetü’l-Elbâb fi’l-Elkâb. 2 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1. Basım, 1989.
10. İbn Hişâm en-Nahvî, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdullāh b. Yûsuf b. Ahmed b. Abdillâh b. Hişâm el-Ensârî el-Mısrî. Ḳaṭrü’n-nedâ ve bellü’ṣ-ṣadâ. Kahire: 1966, ts.
11. İbn İshak, Ebû Abdillâh Muhammed b. İshâk b. Yesâr b. Hıyâr el-Muttalibî el-Kureşî el-Medenî. Sîretü İbn İsḥâḳ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 2004.
12. İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullāh b. Müslim b. Kuteybe ed-Dîneverî. eş-Şiʿr ve’ş-şuʿarâʾ. 2 Cilt. Kahire: Dârü’l-Meârif, 2. Basım, 1966.
13. İbn Sa’d, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sa‘d b. Menî‘ el-Kâtib el-Hâşimî el-Basrî el-Bağdâdî. Kitâbü’ṭ-Ṭabaḳāti’l-kebîr. 11 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hânicî, 1. Basım, 2001.
14. İbn Sellâm el-Cumahî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Sellâm b. Ubeydillâh b. Sâlim el-Cumahî el-Basrî. Ṭabaḳātü fuḥûli’ş-şuʿarâʾ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
15. İbnü’l-Enbârî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Kāsım b. Muhammed el-Enbârî. Muallakāti’s-Seb’â. Kuveyt: Müessesetü Câizetü Abdüzaziz, 2003.
16. Kaysî, Nûrî b. Hammûdî b. Alî. Şiʿrü’n-Nemir b. Tevleb. Bağdat: Mektebetü Lisânü’l-Arab, 1. Basım, 1969.
17. Kureşî, Ebû Zeyd Muhammed b. Ebi’l-Hattab. Cemheretü’l-Eş’âri’l-ʿArab. Kahire: Nehdetü Mısre, t.s.
18. Microsoft Word - Büyük Türkçe Sözlük.doc”. Erişim 16 Şubat 2026.
19. Râgıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kasım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal er-Râgıb. el-Müfredât fî ġarîbi’l-Ḳurʾân. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, ts.
20. Sarıçam, İbrahim. Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 4. Basım, 2005.
21. Sayğin, Sümeyye. “Câhiliyye Döneminde Araplar: Cahiliyye Şiirine Göre İslam Öncesi Arap Toplumu ve Kur’ân’ın Getirdiği Değişim”. Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 41/41 (2016), 193-198.
22. Sîbeveyhi, Ebû Bişr (Ebû Osmân, Ebü’l-Hasen, Ebü’l-Hüseyn) Amr b. Osmân b. Kanber el-Hârisî. el-Kitab. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hanicî, 3. Basım, 1988.
23. Şenata, Nalan. “Kutadgu Bilig ve Atabetü’l-Hakayık’ta Cömertlik - Cimrilik Kavramları Üzerine Bir Değerlendirme”. Söylem Filoloji Dergisi 7/1 (29 Nisan 2022), 340-349.
24. Tammas, Hamdu. Divânü Lebîd b. Rebîa. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 1. Basım, 2004.
25. Tureyfî, Muhammed Nebîl. Dîvânü’n-Nemir b. Tevleb. Beyrut: Dârü’s-Sâdır, 1. Basım, 2000.
26. Yalar, Mehmet. “Din Faktörü Işığında Câhiliye Şiirine Bir Bakış”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XV/2 (2006), 19-43.
27. Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed b. Muhammed b. Abdirrezzâk el-Bilgrâmî el-Hüseynî. Tâcü’l-ʿarûs min cevâhiri’l-Ḳāmûs. 40 Cilt. Kuveyt: et-Türâsü’l-ʿArabî, 1. Basım, 2001.
28. Zehebî, Muhammed Hüseyin. et-Tefsîr ve’l-müfessirûn. 3 Cilt. Kahire: Mektebetü Vehbe, ts.
29. Zengin, Fethullah. “Câhiliye Araplarında Bazı İyi Ahlâk Örnekleri ve Sebepleri Üzerine Bir Değerlendirme”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (14 Nisan 2017), 53-69.