AN ANALYSIS OF THE CONSERVATION STATUS OF THE KARKAMIŞ TRAIN STATION

Öz

Karkamış Train Station, located at the intersection of Istanbul - Baghdad - Hejaz railway network, has witnessed many important events historically. The station defined the state border as a station of the Çobanbey – Nusaybin railway line, which determined the Syria – Turkey border line with the Ankara Agreement signed during the Turkish War of Independence after the First World War. In the following period, the station was adversely affected by the unstable situation of the Middle East since the 1980s, and international train services were constantly interrupted. The civil war that broke out in Syria in 2011 also stopped the Iraq voyages due to the structure of the railway line where the station is located, and caused the Karkamış Train Station to be used only for domestic train services. Conservation status problems have arisen at the station, whose usage has decreased significantly. In this study, a research based on SWOT Analysis was conducted and evaluations were made for the protection status of Karkamış Train Station. It has been determined that the factors that negatively affect the station’s protection status are due to the unstable situation in the Middle East. It has been seen that the station’s proximity to two important attraction points such as Karkamış Ancient City and Karkamış Border Gate, and in recent years, maintenance, repair and renovation works on the railway line where the station is located are important opportunities for the station. It has been concluded that if the ongoing Syrian Civil War comes to an end, the station may reflect its geopolitical importance and become an attractive stop and an important destination for international cultural visitors.

Anahtar Kelimeler

• Architectural History
• Architectural Preservation Issues
• Baghdad Railway
• Border Crossing
• Çobanbey - Nusaybin Railway

KARKAMIŞ TREN İSTASYONU’NUN KORUMA DURUMU’NA YÖNELİK BİR ANALİZ

Öz

İstanbul - Bağdat - Hicaz demiryolu ağının kesişiminde yer alan Karkamış Tren İstasyonu, tarihî olarak birçok önemli olaya tanıklık etmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında imzalanan Ankara Anlaşması ile Suriye – Türkiye sınır hattını belirleyen Çobanbey - Nusaybin demiryolu hattının bir istasyonu olarak devlet sınırını tanımlamıştır. İlerleyen dönemde, 1980’li yıllardan itibaren Orta Doğu’nun istikrarsız durumundan olumsuz etkilenmiş, yurt dışı yönlü seferlerde sürekli olarak aksaklıklar yaşanmıştır. Suriye Arap Cumhuriyeti’nde 2011 yılında çıkan iç savaş, istasyonun yer aldığı demiryolu hattının yapısı gereği Irak Cumhuriyeti yönlü seferlerin de durmasına yol açmış ve Karkamış Tren İstasyonu’nun yalnızca yurt içi seferlerde kullanılmasına sebep olmuştur. Kullanımı önemli ölçüde azalan istasyonda koruma durumu sorunları ortaya çıkmıştır. Çalışmada, Karkamış Tren İstasyonu’nun koruma durumuna yönelik SWOT Analizi’ne dayalı bir araştırma yürütülmüş ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. İstasyonun koruma durumunu olumsuz yönde etkileyen faktörlerin, Orta Doğu’nun içinde bulunduğu istikrarsız durumdan kaynaklandığı tespit edilmiştir. İstasyonun Karkamış Antik Kenti ve Karkamış Sınır Kapısı gibi iki önemli çekim noktasına komşu olmasının ve istasyonun yer aldığı demiryolu hattı üzerinde son yıllarda gerçekleştirilen bakım, onarım ve yenileme çalışmalarının istasyon için önemli fırsatlar olduğu görülmüştür. Devam eden Suriye İç Savaşı’nın sonlanması halinde istasyonun jeopolitik önemini yansıtabileceği ve uluslararası kültürel ziyaretçiler için cazip bir durak ve önemli bir destinasyon olabileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mimarlık Tarihi
• Mimari Koruma Sorunları
• Bağdat Demiryolu
• Hudut Kapısı
• Çobanbey - Nusasybin Demiryolu

Kaynakça

1. Alperen, A. (2018). Bağdat Demiryolu: Siyasal sonuçları olan bir Türk-Alman demiryolu projesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 7(19), 1-22.
2. Anadolu Ajansı (2022, 21 Kasım). Terör örgütü YPG/PKK’nın Karkamış’a roketli saldırısında 2 kişi hayatını kaybetti. Anadolu Ajansı. Erişim: https://www.aa.com.tr/tr/gundem/teror-orgutu-ypg-pkkninkarkamisa- roketli-saldirisinda-2-kisi-hayatini-kaybetti/2743911.
3. Bakırcı, M. (2013). Türkiye’nin uluslararası ulaşımında demiryolu sınır kapılarının yeri ve etkinliği. Marmara Coğrafya Dergisi, (28), 370-407.
4. BBC (2016, 24 Ağustos). Karkamış’a havan mermileri atıldı, ilçe boşaltılıyor. BBC News Türkçe. Erişim: https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37170358.
5. Beydilli, K. (1991). Bağdat Demiryolu. TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 4, 442-444.
6. Cumhuriyet (2009, 01 Aralık). Antik kentte mayın temizleme. Cumhuriyet. Erişim: https://www. cumhuriyet.com.tr/haber/antik-kentte-mayin-temizleme-102566.
7. Çadırcı, M. (1991). Tanzimat döneminde Anadolu kentlerinin sosyal ve ekonomik yapıları. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
8. Earle, E. M. (1924). Turkey, the great powers, and the Bagdad Railway: A study in Imperialism. New York: The Macmillan Company.

9. Fair, M. L. ve Williams, E. W. (1959). Economics of transportation. New York: Harper.
10. Gaziantep AA (2006, 08 Eylül). Ortadoğu ile demiryolu bağlantısına doğru. Hürriyet. Erişim: https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ortadogu-ile-demiryolu-baglantisina-dogru-5052519.
11. Gaziantep AA (2016, 26 Ocak). Karkamış’ta mayın temizliği sürüyor. Karar. Erişim: https://www. karar.com/karkamista-mayin-temizligi-suruyor-69227.
12. Gaziantep27 (2018, 05 Nisan). Karkamış’ta mayın temizliği. Gaziantep27 Gazetesi. Erişim: https:// www.gaziantep27.net/karkamista-mayin-temizligi-515392h.htm.
13. Gaziantep İHA (2017, 11 Aralık). Karkamış Gümrük Kapısı yeniden hizmete açıldı. Milliyet. Erişim: https://www.milliyet.com.tr/gundem/karkamis-gumruk-kapisi-yeniden-hizmete-acildi-2570629.
14. İHA (2016, 03 Şubat). Sınırdaki çatışma anı kamerada. NTV. Erişim: https://www.ntv.com.tr/ video/turkiye/sinirdaki-catisma-ani-kamerada,6hmrfULhuEqKLe5aE5okxw.
15. Kaya, A. (2011, 08 Eylül). Karkamış’ta ‘gümrük kapısı’ temizliği. Hürriyet. Erişim: https://www. hurriyet.com.tr/gundem/karkamis-ta-gumruk-kapisi-temizligi-18675937.
16. McMurray, J. S. (2001). Distant ties: Germany, the Ottoman Empire, and the construction of the Baghdad Railway. Westport (Connecticut): Praeger.
17. Soy, H. B. (2004). Almanya’nın Osmanlı Devleti üzerinde İngiltere ile nüfuz mücadelesi (1890–1914). Ankara: Phoenix.
18. Şimşek, B. (2016, 27 Ağustos). Karkamış sınır kapısı hizmete açılıyor. Sabah. Erişim: https://www. sabah.com.tr/ekonomi/2016/08/27/karkamis-sinir-kapisi-hizmete-aciliyor.
19. T.C. Gaziantep Valiliği (2018, 13 Nisan). Karkamış Gümrük Kapısı hizmete açıldı. Erişim: http:// www.gaziantep.gov.tr/karkamis-gumruk-kapisi-hizmete-acildi.
20. T.C. Gaziantep Valiliği (2021, 11 Ekim). Basın açıklaması (2021- 48). Erişim: http://www.gaziantep. gov.tr/basin-aciklamasi-2021--48.
21. T.C. Karkamış Kaymakamlığı (2006). Tarihi ve kültürü ile Barak Karkamış. Gaziantep: T.C. Karkamış Kaymakamlığı Yayınları.
22. T.C. Karkamış Kaymakamlığı (2023a). TDDY. Erişim: http://www.karkamis.gov.tr/tddy.
23. T.C. Karkamış Kaymakamlığı (2023b). Ören yerleri. Erişim: http://www.karkamis.gov.tr/turizm.
24. Ütücü, B. (2022, 02 Mart). “Yakın coğrafyasındaki siyasi istikrarsızlık” Türkiye’nin mayınları temizlemesini engelledi. Independent Türkçe. Erişim: https://www.indyturk.com/node/479246/ haber/yak%C4%B1n-co%C4%9Frafyas%C4%B1ndaki-siyasi-istikrars%C4%B1zl%C4%B1kt% C3%BCrkiyenin-may%C4%B1nlar%C4%B1-temizlemesini.
25. YOLDER (2011, 15 Kasım). Sınırdaki demiryolu 100 yıl sonra yenileniyor. Demiryolu Bakım Personeli Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği (YOLDER). Erişim: http://www.yolder.org.tr/?p=65.