Pasini’nin “Il Mercato Dı Tophane (Tophane Pazarı)” Eserinde 19. Yüzyıl Osmanlı Kent Yaşamı

Öz

Bu makalenin amacı, 19. yüzyıl Osmanlı kent yaşamını görsel düzlemde yansıtan İtalyan ressam Alberto Pasini’nin (d. 1826 – ö. 1899) 1870 yılına tarihlenen II Mercato Di Tophane (Tophane Pazarı) adlı eserini çok boyutlu bir yaklaşımla incelemektir. Sanatçının ele aldığı dönemin çağdaşı olması, betimlemelerinin doğrudan gözleme dayanması ve eşzamanlı bir nitelik taşıması bakımından önemlidir. Bu inceleme, söz konusu yapıtın yalnızca estetik bir kurgu sunmadığını; aynı zamanda Osmanlı kamusal mekânları, toplumsal ilişkiler ağı ve gündelik yaşam pratiklerine dair tarihsel ve sosyolojik veriler içeren bir görsel kayıt işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu çerçevede mimari düzen, mekânsal organizasyon ve figüratif yerleşim dikkate alınarak, sanatçının ampirik gözleme dayalı yaklaşımı ile Batı merkezli oryantalist bakışı arasındaki ilişki çözümlenmektedir. Araştırma sürecinde görsel betimleme ve eleştirel çözümleme teknikleri, karşılaştırmalı sanat tarihi perspektifi ve analitik sosyal bağlam modeli birlikte değerlendirilmiştir. Bu yöntemsel çerçeve sayesinde, kamusal ve dinî mekânların gündelik yaşamdaki işlevleri ile üretim ve tüketim pratikleri, ayrıca toplumsal normlar somut göstergeler üzerinden incelenmiştir. Bunun yanı sıra Pasini’nin temsil anlayışı, dönemin diğer oryantalist ressamlarının üretimleri ve Osmanlı içi görsel geleneklerle karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Böylece eserin hem sanat tarihi hem de sosyal tarih açısından taşıdığı özgün değer temellendirilmiştir. Sonuç olarak, 1870 yılına tarihlenen Tophane Pazarı, 19. yüzyıl Osmanlı kent kültürünü, kamusal yaşam biçimlerini ve toplumsal örgütlenmeyi anlamlandırmak açısından güçlü bir görsel kaynak niteliği taşımaktadır. Bu makale, Pasini’nin gözleme dayalı gerçekçilik anlayışı ile Batı oryantalist estetiğini sentezleyen temsil stratejisini ortaya koyarak, Osmanlı kent yaşamının sanatsal ve tarihsel çözümlemesine katkı sağlayan alternatif bir değerlendirme çerçevesi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Pasini
• Tophane Pazarı
• Osmanlı Kent Yaşamı
• Oryantalizm
• Görsel Temsil

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatürtaraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

19th - Century Ottoman Urban Life in Pasini’s ‘‘Il Mercato Di Tophane (Tophane Bazaar)’’ Painting

Öz

The aim of this article is to examine, through a multidimensional approach, the work dated 1870 Il Mercato Di Tophane (Market of Tophane) by the Italian painter Alberto Pasini (b. 1826 – d. 1899), who visually represented 19th-century Ottoman urban life. The fact that the artist was a contemporary of the period he depicted is significant in that his representations are based on direct observation and carry a synchronic character. This study argues that the artwork does not merely present an aesthetic composition; rather, it functions as a visual record containing historical and sociological data on Ottoman public spaces, networks of social relations, and everyday life practices. Within this framework, architectural order, spatial organization, and figural arrangement are analyzed in order to reveal the relationship between the artist’s empirically grounded approach and his Western-centered Orientalist gaze. In the research process, visual description and critical analysis techniques are employed alongside a comparative art historical perspective and an analytical social context model. Through this methodological framework, the functions of public and religious spaces in everyday life, as well as production and consumption practices and social norms, are examined through concrete visual indicators. In addition, Pasini’s representational approach is analyzed comparatively with the works of other Orientalist painters of the period as well as Ottoman visual traditions; thus, the artwork’s unique value is established both within art history and social history. In conclusion, dated 1870 Il Mercato Di Tophane (The Market of Tophane) constitutes a strong visual source for understanding 19th-century Ottoman urban culture, public life forms, and social organization. This article demonstrates that Pasini’s representational strategy—synthesizing observational realism with Western Orientalist aesthetics—offers an alternative interpretive framework that contributes to the art historical and historical analysis of Ottoman urban life.

Anahtar Kelimeler

• Pasini
• Tophane Pazarı
• Ottoman Urban Life
• Orientalism
• Visual Representation

Etik Beyan

The study does not require ethics committee approval, and the data used were obtained through a literature review / published sources. It is declared that scientific and ethical principles were followed during the preparation of the study and that all referenced works are listed in the bibliography.

Kaynakça

1. Blair, S. S., & Bloom, J. M. (1995). The Art and Architecture of Islam 1250–1800. Yale University Press.
2. Boztemur, R. (2002). Marx, Doğu Sorunu ve Oryantalizm. Doğu-Batı.
3. De Amicis, E. (2007). Constantinople (M. Hearder, Trans.). Tauris Parke Paperbacks.
4. De Gubernatis, A. (1889). Dizionario Degli Artisti İtaliani Viventi, Pittori, Scultori E Arc-hitetti. Nabu Press.
5. Edwards, H. (2000). Noble Dreams, Wicked Pleasures: Orientalism in America, 1870–1930. Princeton University Press.
6. Erzen, J. N. (2016). Çoğul Estetik. Metis Yayınları.
7. Finkel, C. (2005). Osman’s Dream: The history of the Ottoman Empire. John Murray.
8. Germaner, S., & İnankur, Z. (1989). Oryantalizm ve Türkiye. Türk Kültürüne Hizmet Vakfı Sanat Yayınları.

9. Grosrichard, A. (1998). The Sultan’s Court: European fantasies of the East. Verso.
10. Hughes, B. (2017). Istanbul: A Tale of Three Cities. Basic Books.
11. Juler, C. (1987). Les Orientalistes de l’École İtalienne. ACR Édition.
12. İnankur, Z. (2008). Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
13. Mansel, P. (1995). Constantinople: City of the World’s Desire, 1453–1924. John Murray.
14. Mıhçıoğlu, M. (2001). Oryantalizmi Aşmak. In D. Derman (Ed.), Türk Film Araştırmalarında Yeni Yönelimler (pp. xx–xx). Bağlam Yayıncılık.
15. Nochlin, L. (1989). The Politics of Vision: Essays on Nineteenth-Century Art and Society. Harper & Row.
16. Peltre, C. (1998). Orientalism in Art. Abbeville Press.
17. Pippidi, A. (2012). Visions of the Ottoman World in Renaissance Europe. Oxford University Press.
18. Quataert, D. (1994). An Economic and Social History of the Ottoman Empire, 1300–1914. Cambridge University Press.
19. Rosenthal, D. A. (1982). Orientalism: The Near East in French Painting, 1800–1880. Uni-versity of Rochester Press.
20. Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.
21. Shaw, S. J. (1991). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge Uni-versity Press.
22. Tillinghast, R. (2017). A Traveller’s History of Istanbul (Rev. ed.). Interlink Books.
23. Tromans, N. (2008). The Lure of the East: British Orientalist Painting. Tate Publishing.