Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı

Hüseyin Yıldız

doi:10.34242/akmbaris.2019.54

Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı

Öz

Tarihte, hareketli bir hayat tarzına sahip olan Türkler için, kullandıkları eşyaların taşınabilir olması önemlidir. Bu yüzden gündelik hayatta hafif, yumuşak ve taşınması kolay olan eşyalar tercih edilir. Bu durum yünden ve deriden yapılmış eşyalara Türk kültüründe daha sık rastlanmasını açıklamaktadır. Taşınabilir eşyalar ve yün, deri gibi malzemeler söz konusu olduğunda, dokumacılık ve bununla ilgili söz varlığı Türk dili bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışmada Eski Türkçe terimi altında Yenisey ve Orhun Yazıtları ve Eski Uygur Türkçesi metinlerinde kullanılan dokumacılıkla ilgili söz varlığının tespiti ve tasnifi yapılarak, Türk diline yönelik kültürel değerlendirmeler ortaya konacaktır. Böylelikle Eski Türkçe dönemine ait 20 çalışmanın taranmasıyla oluşan veriler üzerinden Çince, Soğdakça, Toharca, Sanskritçe (son dönemlerde Yunanca, Farsça ve Süryanice) kelimelerin bulunduğu görülecek ve Türklerin komşu kültürlerle ilişkilerini tespit etmede bir başlık daha açılmış olacaktır.

Anahtar Kelimeler

Eski Türkçe,kültür,dokumacılık,söz varlığı

Kaynakça

AY2 : Çağatay, Saadet (1945), Altun Yaruk’tan İki Parça, Ankara Üniversitesi DTCF Yayınları, Ankara.
AY5 : Ölmez, Mehmet (1991), Altun Yaruk III. Kitap (=5. Bölüm) (Suvarnaprabhâsasûtra), Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 1, Ankara.
AYS : Zıeme, Peter (1958), Altun Yaruq Sudur Vorworte und das erste Buch, Berliner Turfantexte XVIII, Otto Harrassowitz, Wiesbaden.
BÖ : Ölmez, Mehmet (1998), Tibet Budizmine Ait Eski Uygurca Bahşı Ögdisi, Bahşı Ögdisi. 60. Doğum Yılı Dolayısıyla Klaus Röhrborn Armağanı, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 21, Simurg Yayınları, Freiburgİstanbul, s. 261-293.
Deniz, Bekir (2002), Orta Asya Türk Halı ve Düz Dokuma Yaygıları, Türkler Ansiklopedisi, 4. Cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 198-207.
ETG : Gabaın, A. Von (2000), Eski Türkçenin Grameri (Çev. Mehmet Akalın), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
ETS : Bayat, Fuzuli (2009), Eski Türkçe Sözlük, Ankara.
ETŞ : Arat, R. Rahmeti (1991), Eski Türk Şiiri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.

ETY : Orkun, Hüseyin Namık (1986), Eski Türk Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
EUTS : Caferoğlu, Ahmet (1993), Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, Enderun Kitabevi, Ankara.
Gülensoy, Baybars (2003), Türkiye Giyim-Kuşam ve Süslenme Sözlüğü. Etimolojik ve Açıklamalı (Kumaşlar-Giyimler-Başa Giyilenler/Baş Bağlama-Ayağa Giyilenler-Takılar-Saç, Sakal Şekilleri), Motif Vakfı Yayınları, İstanbul.
HTB : Tezcan, Semih (1975), Eski Uygurca Hsüan Tsang Biyografisi X. Bölüm, Ankara.
IB : Tekin, Talat (2004), Irk Bitig. Eski Uygurca Fal Kitabı, Öncü Kitap, Ankara.
IS : Tezcan, Semih (1974), Das Uigurische Insadi-Sutra,Schriften Zur Geschichte und Kultur des Alten Orients, Akademie-Verlag, Berlin.
İKP : Hamılton, James Russell (1998), Dunhuang Mağarası’nda Bulunmuş Buddhacılığa İlişkin Uygurca El Yazması. İyi ve Kötü Prens Öyküsü (Çev.: Vedat Köken), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Kafesoğlu, İbrahim (2003), Türk Millî Kültürü, Ötüken Yayınları, İstanbul.
KİP : Tekin, Şinasi (1960), Uygurca Metinler I, Kuanşi İm Pusar (Ses İşiten İlah). Vap óua ki atlıà nom çeçeki sudur (saddharmapuηêaríka-sÿtra). Atatürk Üniversitesi Yayınları, Erzurum.
Koç, Fatma (2009), Geçmişten Günümüze Türk Giysi ve Kumaşlarının Dünyada Kullanımı, Uluslararası 6. Türk Kültürü Kongresi (21-26 Kasım 2005) Bildirileri IV. Cilt, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, Ankara, s. 1787-1805.
Kubarev, Gleb V. (2002), Sanat Malzemelerine Göre Orta Asyalı Türklerin Giyimleri, Türkler Ansiklopedisi, 4. Cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 193-197.
KUY : User, Hatice Şirin (2009), Köktürk ve Uygur Kağanlığı Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi, Kömen Yayınları, Konya.
Mayt : Tekin, Şinasi (1976), Uygurca Metinler II. Maytrısimit. Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile Buluşma. Uygurca İptidaî Bir Dram. (Burkancılığın Vaibhāãika tarikatine âit bir eserin Uygurcası), Atatürk Üniversitesi Yayınları, Ankara.
OTG : Tekin, Talat (2003), Orhon Türkçesi Grameri, Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi: 9, İstanbul.
Ögel, Bahaeddin (1971), Türk Kültürünün Gelişme Çağları, I.Cilt, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul.
RR : KAYA, Ceval (2008), Uygur Harfli Rızvan Şah ile Ruhafza Hikâyesi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Salman, Fikri (2002), Başlangıcından Türkiye Selçuklularına Kadar Türklerde Tekstil ve Dokumacılık Sanatı, Türkler Ansiklopedisi, 4. Cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 208-214.
Sarıtaş, Eyüp (2010), Çin’de Yapılan Arkeolojik Araştırma ve Kazılara Göre İslamiyet’ten Önce Türklerde Kültürel Hayat (En Eski Çağlardan IX. Yüzyılın Ortalarına Kadar), Scala Yayıncılık, İstanbul.
UAY : Kaya, Ceval (1994), Uygurca Altun Yaruk. Giriş, Metinve Dizin, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Üİ : Özönder, F. Sema Barutçu (1998), Sthiramati’nin Vasubandu’nun Abhidharmakośaśāstra’sına yazdığı tefsirin ETü. tercümesi. Abidarim ķıınlıġ koşavarti şaştirtaķı çınkirtü yörüglerning kingürüsi’nden üç itigsizler. (Giriş-Metin-Tercüme-Notlar-İndeks-XXX Levha), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Yetkin, Şerare (1991), Türk Halı Sanatı, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Yıldız ^*

Yayımlanma Tarihi

7 Mart 2013

Gönderilme Tarihi

7 Temmuz 2011

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2013 Sayı: 9

DOI

https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.54

IZ

https://izlik.org/JA27SM72AB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yıldız, H. (2013). Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı. Arış Dergisi, 9, 82-91. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.54

AMA

1.Yıldız H. Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı. Arış. 2013;(9):82-91. doi:10.34242/akmbaris.2019.54

Chicago

Yıldız, Hüseyin. 2013. “Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı”. Arış Dergisi, sy 9: 82-91. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.54.

EndNote

Yıldız H (01 Mart 2013) Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı. Arış Dergisi 9 82–91.

IEEE

[1]H. Yıldız, “Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı”, Arış, sy 9, ss. 82–91, Mar. 2013, doi: 10.34242/akmbaris.2019.54.

ISNAD

Yıldız, Hüseyin. “Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı”. Arış Dergisi. 9 (01 Mart 2013): 82-91. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.54.

JAMA

1.Yıldız H. Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı. Arış. 2013;:82–91.

MLA

Yıldız, Hüseyin. “Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı”. Arış Dergisi, sy 9, Mart 2013, ss. 82-91, doi:10.34242/akmbaris.2019.54.

Vancouver

1.Hüseyin Yıldız. Eski Türkçede Dokumacılıkla İlgili Söz Varlığı. Arış. 01 Mart 2013;(9):82-91. doi:10.34242/akmbaris.2019.54