Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi

Hüseyin Benli

doi:10.34242/akmbaris.2019.27

Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi

Öz

Bu çalışmada geleneksel olarak dokunan Türk halı ve düz dokumalarında kullanılan yün ipliklerinin boyanmasında yararlanılan doğal boyarmaddelerden en yaygın olarak kullanılan Kök boya (Rubia tinctoruım L.) ve Cehri (Rhamnus petiolaris Bioss) bitkileri seçilmiştir. Çalışmada geleneksel olarak boyama yöntemlerinden olan önceden mordanlama yöntemi kullanılmıştır. Bakır sülfat (CuSO4 .5H2 O), Demir Sülfat (FeSO4 .7H2 O), Şap (KAl(SO4 )2 .12H2 O), Potasyum dikromat (K2 Cr2 O7 ), Potasyum Kromat (K2 CrO4 ) ve Tartarik asit (C4 H6 O6 ) olmak üzere altı farklı mordan maddesi kullanılmıştır. Mordanlama işleminden sonra boyama işlemleri yapılmıştır. Boyanmış yün iplikleri iki kısma ayılmıştır. İlk kısım boyalı yün ipliklerine herhangi bir son işlem uygulanmamıştır. Doğrudan haslık testleri (Işık ve yıkama haslığı testi) uygulanmıştır. İkinci kısım boyalı yün ipliklerine son işlem yapılmış ve daha sonra benzer haslık testlerine geçilmiştir. Boyalı yün ipliklerin renk verimleri Konika/Minolta 3600d yansıma spektroskopinde Realcolor yazılımı kullanılarak K/S değerleri elde edilmiştir. Kubelka-Munk denklemine göre hesaplanan K/S değeri yorumlanmıştır. CIELab (L,a,b) koordinatları tespit edilmiştir. Sonuçlar karşılaştırılmış ve art işlemler sonunda haslık değerleri 1-2 puan artış göstermiştir

Anahtar Kelimeler

Türk halısı,Doğal boyama,Kök boya,Cehri,Mordan,Haslık özellikleri

Kaynakça

Aslanapa Oktay (1987), Türk Halı Sanatı’nın Bin Yılı, Eren Yayınları, İstanbul.
Angelini, Luciana vd. (1997), “Rubia Tinctorum a Source of Natural Dyes: Agronomic Evaluation, Quantitative Analysis of Alizarin and Industrial assays”. Industrial Crops and Proucts, 6, s. 303-311.
Baykara Tuncer (1998), “Kökboya”, Arış, 1, 4, s. 64-71. Bechtold, Thomas vd. (2003), “Natural dyes in modern textile dyehouses”, Journal of Cleaner Production, 11, s. 499-509.
Bosakova, Zuzana and Jan, Persl (2000), “Determination of Licidin in Rubia Tinctorum Anglycones by an HPLC Method with Isocratic Elution”, J. High Resol, Chromatogr, 23, (10) 600-602.
Chenciner, Robert (2003), “Madder Red. A History of Luxury and Trade”, p. 30, London and Newyork. Colour Index (1956), The Society of Dyers and Colourists, 2.ed.
Dean, Jenny (2003), The Craft of Natural Dyeing, England,
Deniz, Bekir (2000), Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygıları, Ankara: AKM Yayını.
Duran, Kerim (2001), Tekstilde Renk Ölçümü ve Reçete Çıkarma, E.Ü. Yayın no: 17, İzmir.

Durduyeva, Gülsultan (1996), “Türkmen Halılarında Boyaların Yeri’’, Türk Soylu Halkların Halı, Kilim ve Cicim Sanatı Uluslararası Bilgi Şöleni, Kayseri.
Dweck, Anthony (2003), Natural Ingredients for Colouring and Styling, T Klin J, Cosmetol, UK.
Goverdina, C. H. Derksen vd. (2004), “Two Validated HPLC Methods for the Quantification of Alizarin and other Antraquiones in Rubia Tinctorum Cultivars, Phytochemical Analysis, 406.
Ingamells, Wilfred (1993), Colour for Textiles a User’s Handbook, SDC, Bradford, UK.
Karadağ, Recep (2007), Doğal Boyamacılık, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
Manojlovic, Nedeljko T. (2005), “Antifungal activity of Rubia tinctorum, Rhamnuz frangula nad Caloplaca cerina”, Fitoterapia, 76, s. 244-246.
Nizamlıoğlu, Mustafa Nizam, Nas Sebahattin, (2010), “Meyve ve Sebzelerde Bulunan Fenolik Bileşikler; Yapıları ve Önemleri”, 5(1), s. 20-35.
Önal Adem (1995a), “Extraction of Dyestuff from Onion and its application in the dyeing of wool, feathereleather and cotton”, J. Chemistry.
Önal Adem (1995b),” Extraction of Dyestuff from madder Plant and Dyeing of Wool, Feathered-leather and cotton”, J. Chemistry.
Öztürk İsmail (1999), Doğal Bitkisel Boyalarla Yün Boyama, Dokuz Eylül Yayınları, İzmir.
Ranjana, Bhuyan vd. (2005), “Saikia, Isolation of colour Components from Native Dye-bearing Plants in Northeastern India”, Bioresource Tech. 96 363-372.
TS EN 20105-C03, Tekstil-Renk Haslığı Deneyleri-Bölün C03: Yıkamaya Karşı Renk Haslığı Tayini-Deney 3, Türk Standartları, Nisan 1999.
TS 1008 EN ISO 105-B02, Yapay ışığa karşı Renk Haslığı Tayini, Türk Standartları, Ksenon ark soldurma lambası deneyi.
TS 423-2-EN 20105 A02, Tekstil-Renk Haslığı Tayin Metotları - Bölüm A02: Solmanın Değerlendirilmesinde Gri skalanın Kullanılması.
TS 423-3-EN 20105 A03, Tekstil-Renk Haslığı Tayin MetotlarıBölüm A03: Renk Akmasının Değerlendirilmesinde Gri skalanın Kullanılması. Anonim (1991), Bitkilerden Elde Edilen Boyalarla Yün Liflerinin Boyanması, Sanayi ve tic. Bakanlığı, Ankara.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Benli ^* Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

3 Mart 2012

Gönderilme Tarihi

11 Mart 2011

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2012 Sayı: 7

DOI

https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.27

IZ

https://izlik.org/JA64WG99LA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Benli, H. (2012). Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi. Arış Dergisi, 7, 18-25. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.27

AMA

1.Benli H. Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi. Arış. 2012;(7):18-25. doi:10.34242/akmbaris.2019.27

Chicago

Benli, Hüseyin. 2012. “Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi”. Arış Dergisi, sy 7: 18-25. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.27.

EndNote

Benli H (01 Mart 2012) Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi. Arış Dergisi 7 18–25.

IEEE

[1]H. Benli, “Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi”, Arış, sy 7, ss. 18–25, Mar. 2012, doi: 10.34242/akmbaris.2019.27.

ISNAD

Benli, Hüseyin. “Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi”. Arış Dergisi. 7 (01 Mart 2012): 18-25. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.27.

JAMA

1.Benli H. Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi. Arış. 2012;:18–25.

MLA

Benli, Hüseyin. “Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi”. Arış Dergisi, sy 7, Mart 2012, ss. 18-25, doi:10.34242/akmbaris.2019.27.

Vancouver

1.Hüseyin Benli. Türk Halılarında Kullanılan Kök Boya ve Cehri ile Boyanmış Yün İpliklerin Haslıklarının İyileştirilmesi. Arış. 01 Mart 2012;(7):18-25. doi:10.34242/akmbaris.2019.27