Belirsizliğin Yükü: Uzun Süreli Pediatrik Yatışların Ebeveynlerin Ruh Sağlığına Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 3, 1 - 40, 30.12.2025

Nurdane Göktürk , Cemile Hürrem Ayhan , Mehmet Cihad Aktaş , Sakine Aktaş

Öz

Çocuğun hastaneye yatışı aile içinde çeşitli değişikliklere neden olduğundan dolayı bu durum anne ve baba için yeni stres faktörlerinin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ebeveynlerde oluşan stres, anksiyete ve depresyon çocuğu olumsuz yönde etkilemekte ve ebeveynlerin çocuklarının bakımına yeteri kadar katılmalarına engel olmaktadır. Bu çalışmada hastanede uzun süre yatan çocuk hastaların ebeveynlerinde belirsizliğe tahammülsüzlüğün stres, anksiyete düzeyi ve depresyon ile ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma; nicel araştırma yöntemlerinden kesitsel olarak ve amaçlı örneklem yöntemi kullanılarak gerçekleştirildi. Araştırma, Haziran 2023 - Kasım 2023 tarihleri arasında SBÜ Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde yatarak tedavi gören çocuk hastaların ebeveynleriyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya, belirlenen katılım kriterlerini karşılayan ve gönüllü olarak katılmayı kabul eden toplam 147 ebeveyn dahil edilmiştir. Katılımcıların ortalama yaşı (28,80±6,27) olup tamamına yakını kadın (n:132) ve evlidir (%99,3 n=146). Hastanedeki yatış süresine bakıldığında 7-120 (10,83±13,85) gün arasında değişmektedir. Ortalama puanlara bakıldığında depresyon 5,26±4,38 (0-21), anksiyete 4,57±4,17 (0-20), stres 5,15±3,63 (0-15) idi. Alt ölçeklerin ortalama puanlarından ileriye yönelik kaygı 20,79±6,11 (7-35), engelleyici kaygı 13,30±5,65 (5-25) ve belirsizliğe tahammülsüzlük ölçeği toplam puanı 34,10±10,61 (12-55) idi. Çalışmaya katılan katılımcıların %19,0’u hafif düzeyde depresyon, %19,0’u orta düzeyde depresyon, %6,8’i ileri düzeyde depresyon ve %6,1’i çok ileri düzeyde depresyon yaşadıkları bulundu. Kanıtlar belirsizliğe tahammülsüzlüğün çocukları hastaneye kaldırılan ebeveynlerin ruh sağlığını önemli ölçüde etkilediği fikrini güçlü bir şekilde desteklemektedir. Hedefli müdahaleler yoluyla belirsizliğe tahammülsüzlüğü ele almak, bu ebeveynler için ruh sağlığı sonuçlarını iyileştirmeye yönelik bir yol sağlayabilir ve sonuçta hem refahlarını hem de zor zamanlarda çocuklarını destekleme yeteneklerini geliştirebilir.

Anahtar Kelimeler

Anksiyete , belirsizliğe tahümmülsüzlük , depresyon , stress

Etik Beyan

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan 17.03.2023 tarihli ve 2023/03-02 sayılı etik kurul onayı alındıktan sonra, araştırmanın yürütüleceği Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği ile Van İl Sağlık Müdürlüğünden yazılı izinler alınmıştır. Helsinki Bildirgesi’nin ilgili maddeleri doğrultusunda, çalışmaya katılan tüm hastalar ve hasta yakınları araştırma hakkında ayrıntılı olarak bilgilendirilmiş; katılımcılardan sözlü ve yazılı onam alınmıştır.

The Burden of Uncertainty: The Impact of Prolonged Pediatric Hospitalization on Parental Mental Health

Öz

Aims: Problems that occur during the growth and development processes of childhood cause the child to encounter illnesses. Children getting sick and being hospitalized cause sudden changes in the general life of family members. The hospital environment is an unfamiliar environment for both the child and the parent. Since the hospitalization of the child causes various changes within the family, this situation causes new stress factors for the mother and father. Stress, anxiety and depression in parents negatively affect the child and prevent parents from being sufficiently involved in the care of their children. This study aims to determine the relationship between intolerance of uncertainty and stress, anxiety levels and depression in parents of child patients who have been hospitalized for a long time.
Method: The study was conducted using a cross-sectional and purposeful sampling method, which is one of the quantitative research methods. The research was conducted with the parents of child patients who were hospitalized at SBÜ. Van Education and Research Hospital between June 2023 and November 2023. 147 parents whose children were hospitalized, who met the inclusion criteria and agreed to participate in the study, were included in the study.
Results: The mean age of the participants was (28.80±6.27), almost all of them were female (n:132) and married (99.3%, n=146). The duration of hospitalization ranged from 7 to 120 (10.83±13.85) days. When the mean scores were examined, depression was 5.26±4.38 (0-21), anxiety was 4.57±4.17 (0-20), stress was 5.15±3.63 (0-15). From the mean scores of the subscales, anticipatory anxiety was 20.79±6.11 (7-35), inhibitory anxiety was 13.30±5.65 (5-25) and the total score of the BSI was 34.10±10.61 (12-55). Of the participants in the study, 19.0% had mild depression, 19.0% had moderate depression, 6.8% had severe depression, and 6.1% had severe depression.
Conclusion: The evidence strongly supports the idea that intolerance of uncertainty significantly impacts the mental health of parents whose children are hospitalized. Addressing intolerance of uncertainty through targeted interventions may provide a pathway to improve mental health outcomes for these parents, ultimately improving both their well-being and their ability to support their children through difficult times.

Anahtar Kelimeler

Stress , anxiety , depression , intolerence of uncertainty

Etik Beyan

After the approval of the research ethics committee was obtained from Van Yüzüncü Yıl University Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee dated 17.03.2023 and numbered 2023/03-02, written permission was obtained from Van Education and Research Hospital Chief Physician's Office and Van Provincial Health Directorate where the research would be conducted. In accordance with the relevant articles of the Helsinki Declaration, all patients and their relatives participating in the study were given detailed information about the study and verbal and written consent was obtained from the participants.

Kaynakça

• . Sarman, A., and Sarman, E. (2020). Gözden kaçırılan bir konu: Çocuğun hastanede tedavisinin aile üzerindeki olumsuz etkileri ve önleyici hemşirelik yaklaşımları. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 2(2), 113-120.
• 2. Barros, I., Lourenço, M., Nunes, E., and Charepe, Z. (2021). Nursing interventions promoting child/youth/family adaptation to hospitalization: a scoping review. Enfermeria Global, 20(1), 577-595.
• 3. Günay, O., Sevinç, N., and Aslantaş, E. E. (2017). Hastanede yatan çocukların annelerinde durumluk ve sürekli anksiyete düzeyi ve ilişkili faktörler. Turkish Journal of Public Health, 15(3), 176-186.
• 4. Abdi, F., Pakzad, R., Shaterian, N., Ashtari, M., Ashtari, S., Khoramabadi, Z. K., and Jandaghian-Bidgoli, M. (2024). Exploring and comparing the relationship between maternal anxiety and children’s anxiety during admission, hospitalization, and discharge in pediatric wards of Iranian hospitals. BMC Psychology, 12(1), 657.
• 5. Açıkgöz, A., Ezen, M., Söngüt, S., Ulukuş, A., and Emir, B. (2019). Çocuğu hastanede yatan annelerde anksiyete ve depresif belirtilerin değerlendirilmesi. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(3), 373–382.
• 6. Yıldız, S. (2006). Acile başvuran çocuk ve aileye psikososyal yaklaşım. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 9, 69–77.
• 7. Zdun-Ryżewska, A., Nadrowska, N., Błażek, M., Białek, K., Zach, E., and Krywda-Rybska, D. (2021). Parent’s stress predictors during a child’s hospitalization. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(22), 12019. https://doi.org/10.3390/ijerph182212019
• 8. Rambod, M., Pasyar, N., Mazarei, Z., and Soltanian, M. (2023). The predictive roles of parental stress and intolerance of uncertainty on psychological well-being of parents with a newborn in neonatal intensive care unit: A hierarchical linear regression analysis. BMC Pediatrics, 23(1), 607. https://doi.org/10.1186/s12887-023-04418-2
• 9. Herbert, L. J., Clary, L., Owen, V., Monaghan, M., Alvarez, V., and Streisand, R. (2015). Relations among school/daycare functioning, fear of hypoglycaemia and quality of life in parents of young children with type 1 diabetes. Journal of Clinical Nursing, 24(9–10), 1199–1209. https://doi.org/10.1111/jocn.12711
• 10. Kaynak, H., and Çövener Özçelik, Ç. (2020). Ebeveynlerin hastanede yatan çocuklarının anksiyete düzeyine etkisi. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 17(4), 312–316.
• 11. McEvoy, P., and Mahoney, A. (2012). Intolerance of uncertainty mediates symptoms of various anxiety disorders and depression. Behavior Therapy, 44(10), 533–545. https://doi.org/10.1016/j.beth.2012.01.002
• 12. Kutlu, Ö., and Demir, E. (2022). Pediatri kliniğinde yatan hastaların ebeveynlerinin spiritüel iyi oluşlarının anksiyete ve depresyon düzeyine etkisinin belirlenmesi. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 272–279.
• 13. Sarıçam, H., Erguvan, F. M., Akın, A., and Akça, M. Ş. (2014). Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ-12) Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 4(7), 148–157.
• 14. Sarıçam, H. (2018). The psychometric properties of Turkish version of Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21) in health control and clinical samples. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research, 7(1), 19–30. https://doi.org/10.5455/JCBPR.274847
• 15. Chen, S., Yao, N., and Qian, M. (2018). The influence of uncertainty and intolerance of uncertainty on anxiety. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 61, 60–65. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2018.05.003
• 16. Vander Haegen, M., and Etienne, A. M. (2018). Intolerance of uncertainty in parents of childhood cancer survivors: A clinical profile analysis. Journal of Psychosocial Oncology, 36(6), 717–733. https://doi.org/10.1080/07347332.2018.1489446
• 17. Sarıçam, H., Deveci, M., and Ahmetoğlu, E. (2020). Examination of hope, intolerance of uncertainty, and resilience levels in parents having disabled children. Global Journal of Psychology Research: New Trends and Issues, 10(1), 118–131. https://doi.org/10.18844/gjpr.v10i1.4395
• 18. İşçi, M. N. (2022). Özel Gereksinimli Çocuğa Sahip Ebeveynlerde Belirsizliğe Tahammülsüzlük ve Psikolojik Sağlamlık Düzeylerinin Yaşamın Anlamını Yordamadaki Rolü. MSc. Thesis, Fatih Sultan Mehmet Vakıf University, Institute of Social Sciences, Psychology Department, İstanbul, 3-60.
• 19. Işik, M. T., Can Özdemır, R., Karadeniz, E., and Erden Ertürk, S. (2022). Levels of uncertainty, fear and satisfaction with health professionals: experiences of parents whose children are hospitalized for COVID-19. Psychology, Health and Medicine, 27(9), 2057-2065.
• 20. Friedberg, R. D., Thomas, J., Tiller-Ormord, J., Korte, C., Brown, K., Mendez, E., and Zelcer, H. (2023). Parents' and children’s intolerance of uncertainty and their reactions to COVID-19: A story of remarkable similarity. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 28(4), 1243-1256. 21. Malouf, R., Harrison, S., Burton, H. A., Gale, C., Stein, A., Franck, L. S., and Alderdice, F. (2022). Prevalence of anxiety and post-traumatic stress (PTS) among the parents of babies admitted to neonatal units: A systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine, 43.
• 22. Selvi, I., Hajiyev, P., Ekberli, G., Baklacı, U., Soygur, T., and Burgu, B. (2020). The effects of primary and recurrent pediatric urological surgeries on parental anxiety levels. Journal of Pediatric Urology, 16(5), 652.e1–652. https://doi.org/10.1016/j.jpurol.2020.07.036
• 23. Doğan, M., and Dikeç, G. (2021). Bir üniversite hastanesinde ameliyat olacak çocukların anne ve babalarının anksiyete ve depresyon düzeylerinin karşılaştırılması. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 50–58. https://doi.org/10.53424/balikesirsbd.1075220
• 24. Licari, A., Ciprandi, R., Marseglia, G., and Ciprandi, G. (2019). Anxiety and depression in adolescents with asthma and in their parents: A study in clinical practice. Monaldi Archives for Chest Disease, 89(3), 1063. https://doi.org/10.4081/monaldi.2019.1063
• 25. Norberg, A. L., Lindblad, F., and Boman, K. K. (2003). Parental traumatic stress during and after paediatric cancer treatment. Acta Oncologica, 44, 382–388. https://doi.org/10.1080/02841860510029789
• 26. Çiftçi, E. K., Aydın, D., and Karataş, H. (2016). Cerrahi girişim uygulanacak çocukların ebeveynlerinin endişe nedenleri ve anksiyete durumlarının belirlenmesi. Journal of Pediatric Research, 3(1), 44-49. 27. Tuna, H. M., and Olgun, N. (2010). İnmeli hastalara bakım veren hasta yakınlarında görülen tükenmişlik durumunda algılanan sosyal desteğin rolü. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 17(1), 41–52.
• 28. Çalbayram, N. Ç., Altundağ, S., and Aydın, B. (2016). The anxiety states of fathers of hospitalized children and its causes. Health Science Journal, 10, 1–6.
• 29. Keskin, G., Bilge, A., Engin, E., and Dülgerler, Ş. (2010). The evaluation of anxiety, parental attitude and coping strategy in parents of children with mental retardation. Anatolian Journal of Psychiatry, 11, 30–37.
• 30. Aykent, R., Kocamanoğlu, İ. S., Üstün, E., Tür, A., and Şahinoğlu, H. (2007). Preoperatif anksiyete nedenleri ve değerlendirilmesi: APAIS ve STAI skorlarının karşılaştırılması. Turkiye Klinikleri Journal of Anesthesiology Reanimation, 5(1), 7–13.
• 31. Çalınık, G. (2020). Çocukları İmmün Yetmezlik Tanısı ile Hastanede Yatan Annelerde Spiritüel İyi Oluşun Anksiyeteye Etkisi. MSc. Thesis, Ege University, Institute of Health Sciences, Nursing Department, İzmir, 1-78.
• 32. Çelik, H. C., and Acar, T. (2007). Kronik hemodiyaliz hastalarında depresyon ve anksiyete düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Fırat Tıp Dergisi, 12(1), 23–27.
• 33. Rani, A., and Thomas, P. T. (2019). Stress and perceived stigma among parents of children with epilepsy. Neurological Sciences, 40, 1363–1370. https://doi.org/10.1007/s10072-019-03822-6
• 34. Zarei, N., and Negarandeh, R. (2021). The relationship between unmet needs of parents with hospitalized children and the level of parental anxiety in Iran. Journal of Pediatric Nursing, 57, 74-78. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2020.12.009
• 35. Zdun-Ryżewska, A., Nadrowska, N., Błażek, M., Białek, K., Zach, E., and Krywda-Rybska, D. (2021). Parent’s stress predictors during a child’s hospitalization. International journal of environmental research and public health, 18(22), 12019. https://doi.org/10.3390/ijerph182212019