İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması

Tuncay Sevindik; Büşra Kılıç; Ubeydullah Binol; Bahaddin Yasir Özer

İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması

Öz

Bilimin ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte bilgisayarların kullanımı da insan hayatının bir parçası haline gelmiştir. Bununla doğru orantılı olarak bilgisayarın ve ara yüzlerin ergonomik şekilde kullanımını amaçlayan çalışmalarda artmıştır. İnsan Bilgisayar Etkileşimi (İBE) sisteminin amacı, bilgisayarı daha hızlı ve insana daha doğal gelecek yollarla kullanılabilir hale getirmektir. İBE çalışma alanı, insan ve bilgisayar arasındaki etkileşimi konu edinmesinden dolayı insan davranışı, psikoloji, bilişsel bilimler, bilgisayar teknolojileri ve yazılım mühendisliği yanında ergonomi, grafik ve endüstriyel tasarım, sosyoloji, antropoloji ve eğitim bilimleri gibi alanlarla da ilişkili bir çalışma alanıdır (Yıldırım, Şenyürek, 2010: 1). Sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik kavramı birebir İBE ile ilgilidir. Bir nevi insan bilgisayar etkileşiminin üçüncü boyut kazanmış halidir. Bu ortak makale İnsan Bilgisayar Etkileşimi bağlamındaki iki majör uygulama tekniği olan Sanal gerçeklik ve Artırılmış Gerçeklik arasındaki farkları; teknik, uygulama alanları, ticari mecralar ve kullanıcı deneyimi bağlamlarında değerlendirmek üzere ele alınmış bir değerlendirme notlarıdır. İletişim teknolojilerinin gelişimi üzerine, iletişim metotlarının daha çok insani deneyime endeksli hale gelmesinin birer örneği olarak AR ve VR kavramlarının kullanımlarının artmasının, bu teknolojileri üreten ve kullanan sosyal yapılar arasındaki yaklaşımların izlenmesi, günümüzdeki iletişim metotları ve algılarının, gelecek kuşakların bilgi üretme, işleme ve paylaşma gibi alışkanlıklarının nasıl değişeceği hakkında ipuçları verecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Andolsek, D. L “Virtual Reality in Education and Training” International Journal of Instructional Media. 1995’ten aktaran Bülent Çavaş, Pınar Huyugüzel Çavaş, Bilge Taşkın
Assemblr. (2018). Walking through the journey of augmented reality: A brief history. Assemblr Blog. https://www.assemblrworld.com/blog/history-of-augmented-reality (Erişim Tarihi: 24 Şubat 2025)
Azuma, R. T. (1997). A survey of augmented reality. Presence: Teleoperators & Virtual Environments, 6(4), 355-385. https://doi.org/10.1162/pres.1997.6.4.355
Azuma, R. T., Baillot, Y., Behringer, R., Feiner, S., Julier, S., ve Maclntyre, B. (2001). “Recent advences in augmented reality”. IEEE Computer Graphics and Applications, c. 21 s. 6. (2001): 34-47.
Bailey, J. O., & Bailenson, J. N. (2017). Immersive virtual reality and the developing child: Perspectives on cognitive development and learning. Developmental Review, 44, 40–55. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-809481-5.00009-2
Bayraktar, E. & Kaleli, F. (2007). Sanal Gerçeklik ve Uygulama Alanları. Akademik Bilişim’07 - IX. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 31 Ocak - 2 Şubat 2007 Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya.
Billinghurst, M., Kato, H., & Poupyrev, I. (2001). The Magic Book: A transitional AR interface. Computers & Graphics, 25(5), 745-753. https://doi.org/10.1016/S0097-8493(01)00117-0
Bingöl, B. (2018). Yeni Bir Yaşam Biçimi: Artırılmış Gerçeklik (AG). Etkileşim, 1(1), 47-51

Ertürk, N. B. & Değirmenci, F. N. (2023). Sanal gerçeklik (VR) teknolojilerinin mimarlık alanındaki yeri. Karesi Journal of Architecture, 2(2), 25-35. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3482779
Caudell, T., & Mizell, D. W. (1992). Augmented Reality: An Application of Heads-Up Display Technology to Manual Manufacturing Processes. Proceedings of the Twenty-Fifth Hawaii International Conference on. Presence: Teleoperators and Virtual Environments. (s. 659-669). Seattle, WA: IEEE.
İçten, T., & Bal, G. (2017). Artırılmış Gerçeklik Teknolojisi Üzerine Yapılan Akademik Çalışmaların İçerik Analizi. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 10(4), 401-409.
J. N. Latta and D. J. Oberg, "A Conceptual Virtual Reality Model," in IEEE Computer Graphics and Applications, vol. 14, no. 1, pp. 23-29, Jan. 1994, doi: 10.1109/38.250915.
Jimenez, A. R., Seco, F., Prieto, J. C., & Guevara, J. (2009). Indoor pedestrian navigation using an INS/EKF framework for yaw drift reduction and a foot-mounted IMU. Proceedings of the 7th Workshop on Positioning, Navigation and Communication, 135-143.
Kato, H., & Billinghurst, M. (1999). Marker tracking and HMD calibration for a video-based augmented reality conferencing system. Proceedings of the 2nd IEEE and ACM International Workshop on Augmented Reality (IWAR '99), 85-94. https://doi.org/10.1109/IWAR.1999.803809
Kayabaşı, Y. “Sanal Gerçeklik ve Eğitim Amaçlı Kullanılması”, The Turkish Online Journal of Educational Technology – TOJET. c. 4 s. 3. (2005): 152-155.
Lopreiato, J. O., Downing, D., Gammon, W., Lioce, L., Sittner, B., Slot, V., Spain, A. E., & the Terminology & Concepts Working Group. (2016). Healthcare simulation dictionary. http://www.ssih.org/ dictionary adresinden alınmıştır. Erişim Tarihi: Ocak 2025
Milgram, P. Takemura, H. Utsumi, A. Kishino, F. (1994). Augmented Reality: A class of Displays on the Reality-Virtuality Continuum, In Proceedings SPIE Vol.2351” Telemanipulator and Telepresence Technologies. (1994): 282-292.
Milgram, P., & Kishino, F. (1994). A taxonomy of mixed reality visual displays. IEICE Transactions on Information and Systems, E77-D(12), 1321–1329.
Odluyurt, S., & Bahçalı, T. (2021). Otizm spektrum bozukluğu ve zihin yetersizliği olan bireylerle gerçekleştirilmiş artırılmış gerçeklik uygulamalarının incelenmesi. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 3(1), 72-93. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2021.0113
Özcan, K. (2025). Software Architecture Patterns: Kapsamlı Bir Rehber, https://kayrahanozcan.com/software-architecture-patterns-kapsamli-bir-rehber/ Erişim Tarihi: Ocak 2025
Öztürk, E. O., & Sontaş, A. (2020). Sağlıkta sanal gerçekliğe genel bakış. Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 3(2), 164-169.
Öztürk, M. “Web Tabanlı Uzaktan Eğitimde Teknolojiye İlişkin Yeni Eğilimler”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. (2014): 274
Schenker, S (2025). https://www.schenker-solutions.com/en/hardware/vr-and-ar/ Holistic VR & AR Hardware Solution Packages, Erişim Tarihi: Ocak 2025
Schuemie, M. J., Van Der Straaten, P., Krijn, M., & Van Der Mast, C. A. (2001). Research on presence in virtual reality: A survey. CyberPsychology & Behavior, 4(2), 183–201.
Specht, M., Ternier, S., & Greller, W. (2011). Dimensions of Mobile Augmented Reality for Learning: A First Inventory. Journal of the Research Center for Educational Technology, 7(1), 117-127.
Sutherland, I. (1965). The Ultimate Display. Proceedings of IFIP Congress, (s. 506-508).
Sutherland, I. E. “A Head Mounted Three Dimensional Display”, In proceedings of the Fall Joint Conference (AFIPS). c. 33. s. 1. (1968): 757-764.
Tülü, M. Yılmaz, M. Iphone ile Arttırılmış Gerçeklik Uygulamalarının Eğitim Alanında Kullanılması, “Gaziantep Üniversitesi Fizik Mühendisliği Akademik Bilişim’12 - XIV. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri”. Uşak Üniversitesi. 1-3 Şubat, 2012.
Vargün, Ö. (2022). Teknolojinin Belirleyiciliğinde Müzelerde Dijitalleşme Süreci ve İnsan Odaklı Tasarım Yaklaşımları. İdil, 11(92), 565–584. https://doi.org/10.7816/idil-11-92-09
Yolcu, G. (2014). Kinect Destekli Gerçek Zamanlı Sanal Ayna Tasarımı. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. https://hdl.handle.net/20.500.12619/79938
Yuen, S. C.-Y., Yaoyuneyong, G., & Johnson, E. (2011). Augmented Reality: An Overview and Five Directions for AR in Education. Journal of Educational Technology Development and Exchange, 4(1), 119-140
Zachary, W. Ryder, J. Hicinbothom, J. & Bracken, K. “The Use of Executable Cognitive Models in Simulation-based Intelligent Embedded Training”. Proceedings of Human Factors Society 41st Annual Meeting. Santa Monica, CA: Human Factors Society. (1997): 1118-1122. Zlatanova, S. “Augmented Reality Technology”. Technische Universiteit Delft, GISt Report No.17, December 2002, Delft, (2002): 14-16.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yeni Medya

Bölüm

Teorik Makale

Yazarlar

Tuncay Sevindik ^*
Türkiye

Büşra Kılıç
0000-0002-4543-8722
Türkiye

Ubeydullah Binol
0009-0000-3741-4627
Türkiye

Bahaddin Yasir Özer
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

4 Aralık 2024

Kabul Tarihi

27 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 2 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA59PX86MS

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sevindik, T., Kılıç, B., Binol, U., & Özer, B. Y. (2025). İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması. ART7 Sanat ve İletişim Dergisi, 2(1), 27-39. https://izlik.org/JA59PX86MS

AMA

1.Sevindik T, Kılıç B, Binol U, Özer BY. İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması. ART7. 2025;2(1):27-39. https://izlik.org/JA59PX86MS

Chicago

Sevindik, Tuncay, Büşra Kılıç, Ubeydullah Binol, ve Bahaddin Yasir Özer. 2025. “İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması”. ART7 Sanat ve İletişim Dergisi 2 (1): 27-39. https://izlik.org/JA59PX86MS.

EndNote

Sevindik T, Kılıç B, Binol U, Özer BY (01 Mart 2025) İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması. ART7 Sanat ve İletişim Dergisi 2 1 27–39.

IEEE

[1]T. Sevindik, B. Kılıç, U. Binol, ve B. Y. Özer, “İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması”, ART7, c. 2, sy 1, ss. 27–39, Mar. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59PX86MS

ISNAD

Sevindik, Tuncay - Kılıç, Büşra - Binol, Ubeydullah - Özer, Bahaddin Yasir. “İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması”. ART7 Sanat ve İletişim Dergisi 2/1 (01 Mart 2025): 27-39. https://izlik.org/JA59PX86MS.

JAMA

1.Sevindik T, Kılıç B, Binol U, Özer BY. İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması. ART7. 2025;2:27–39.

MLA

Sevindik, Tuncay, vd. “İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması”. ART7 Sanat ve İletişim Dergisi, c. 2, sy 1, Mart 2025, ss. 27-39, https://izlik.org/JA59PX86MS.

Vancouver

1.Tuncay Sevindik, Büşra Kılıç, Ubeydullah Binol, Bahaddin Yasir Özer. İnsan Bilgisayar Etkileşiminde Artırılmış Gerçeklik ve Sanal Gerçeklik Uygulamalarının Karşılaştırılması. ART7 [Internet]. 01 Mart 2025;2(1):27-39. Erişim adresi: https://izlik.org/JA59PX86MS