FOTOGRAFİK BAKIŞTAN SİNEMATOGRAFİK BAKIŞA: JEFF WALL

Yıl 2025, Sayı: 3, 17 - 32, 28.11.2025

Liane Linda Bencuya

Öz

Rönesans’tan itibaren doğrusal perspektif, tek rasyonel bakışın kendi bakışı olduğu iddiasıyla görünüşün rasyonelleştirilmesinin adı olmuştur. Doğrusal perspektif ve onun yarattığı rasyonalite tarih boyunca bir egemenlik aracı olarak kullanılırken, insana doğru bakışı dayatan ve daraltan bir yapı olarak işlev görmüştür. Akademizm geleneği ve buna bağlı perspektif anlayışında gerçekliğin durağanlığı çok önemli olsa bile, gerçeklik kontrol edilemeyecek kadar değişkendir. Doğrusal perspektifin karşısında ise çokluğu ve çoğulluğu öne çıkaran Pavel Florenski’nin ortaya attığı tersten perspektif yer almaktadır. Fotoğrafın ve sinemanın ortaya çıkışı ile birlikte bu teknolojik yenilikler sanatın yeni araçları olmuş olsalar dahi, aslında geleneksel fotoğraf anlayışı resimdeki doğrusal perspektifle tekil bakışın, sinema ise tersten perspektifle çoklu bakışın aygıtları olmuşlardır. Jeff Wall, sanatını fotoğraf üzerine kurarken, fotoğrafın tek merkezli bakışının gerçeklik iddiasının karşısında, sinemanın kurgusal çok merkezli bakışından yararlanarak sinematografik görüntüler üreten çağdaş bir sanatçıdır. Eserlerinin temelini fotoğraf oluştururken çalışmaları bize kurgusal olarak yaratılmış çoklu bakış noktalarıyla tekil karelerde adeta film izletir. Bu çalışmada nitel bir araştırmayla, tarihten günümüze insanın bakışının değişimi kuramsal ve felsefi olarak incelenmiş, günümüz sanatının belirleyici araçları olan fotoğraf ve sinema üzerinden bakışın değişimi değerlendirilmiştir. Wall’un fotoğraflarından üç örnek ile resim tarihi, fotoğraf ve sinema üzerinden karşılaştırmalı biçimsel ilişkiler kurulmuş, fotografik çalışmalarındaki kurgusal ve sinematografik çoklu bakış ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada Wall’un araştırmaya konu olarak alınmasının sebebi, geleneksel fotografik bakışın insan gözünü hegemonik bir yapıya bağlayan eserler yerine, gözün doğallığını her an her yeri görmesini kendisine yaratım aracı olarak seçmesidir. Çalışmanın amacı günümüzde fotoğrafın üretim alanlarının kısıtlı kaldığı düşünülen geleneksel yapısına yaratıcı bir alternatif değerlendirme önerisini bakış üzerinden Jeff Wall bağlamında sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Tersten Perspektif , Fotografik Bakış , Sinematografik Bakış , Jeff Wall , Barok , Doğrusal Perspektif

From Photographic to Cinematographic Gaze: Jeff Wall

Öz

Since the Renaissance, linear perspective has been the name given to the rationalization of appearance, claiming that the only single rational viewpoint is its own. While linear perspective and the rationality it created were used as a tool of domination throughout history, it functioned as a structure that imposed and narrowed the gaze of humanity. Although the static nature of reality is very important in the tradition of academicism and the associated understanding of perspective, reality is too variant to be controlled. Opposing linear perspective is reverse perspective proposed by Pavel Florenski, which emphasizes multiplicity and plurality. Although the emergence of photography and cinema brought technological innovations that became new tools for art, traditional photography has been an instrument of linear perspective and singular vision in painting, while cinema has been an instrument of reverse perspective and plural vision. Jeff Wall is a contemporary artist who builds his art on photography, producing cinematic images by utilizing cinema's fictional multiple viewpoints in opposition to photography's claim of singular-gaze reality. While photography forms the basis of his work, his works present us with a cinematic experience through single frames featuring multiple, fictionally created viewpoints. In this study, the evolution of human perception through history to the present day from a theoretical and philosophical perspective has been examined through comparisons with photography and cinema, which are defining instruments of art of today. Using three examples from Wall's photographic works, comparative relationships are established through art history, photography, and cinema, attempting to reveal the fictional and cinematographic multiple perspectives in his photographic works. The reason for choosing Wall as the subject of this study is that, instead of traditional photographic works that bind the gaze to a hegemonic structure, he chooses the naturalness of the eye, its ability to see everywhere at all times, as his creative tool. The aim of the study is to offer creative alternative evaluation options to the considered limited structure of photography's traditional fields of production of today, through gaze, within the context of Jeff Wall.

Anahtar Kelimeler

Reverse Perspective , Photographic Gaze , Cinematographic Gaze , Jeff Wall , Baroque , Linear Perspective

Kaynakça

• Aesthetics of Photography (t.y.). Picture for women, Jeff Wall. Aesthetics of Photography. https:// aestheticsofphotography.com/jeff-wall-picture-for-women/
• Baker, U. (2020). Sanat ve arzu. T. Açık (Ed.). İletişim Yayınları.
• Barthes, R. (2021). Bir deneme bir ders: Eiffel kulesi ve açılış dersi (M. Rifat & S. Rifat, Çev). Yapı Kredi Kültür Yayınları.
• Belting, H. (2012). Floransa ve Bağdat: doğuda ve batıda bakışın tarihi (Z. A. Yılmazer, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Berker, D. Y. (2024). Sezgicilik ve zaman imge sineması. S. Sert (Der.), Sinemanın felsefesi (ss.271-293). Alfa Yayınları.
• Bogue, R. (2021). Deleuze, sinema ve felsefe (E. Ekici, Çev.). Küre Yayınları.
• Camera Obscura. (14, October, 2025). Camera Obscura. Wikipedia. https:// en.wikipedia.org/wiki/Camera_obscura
• Costello, D. (2019). Mecranın ardından Fried’e göre belirginlik bir ressam olarak Jeff Wall; bir fotoğrafçı olarak Gerhard Richter. Elkins, J. (Der.), Fotoğraf kuramı (A. Ünal & M. E. Uslu, Çev.) (ss.71-81). Espas Yayınları.
• Crary, J. (2010). Gözlemcinim teknikleri on dokuzuncu yüzyılda görme ve modernite üzerine (E. Daldeniz, Çev.). Metis Yayınları.
• De Duve, T. & Pelenc, A. & Groys, B. & Chevrier, J. F. (2003). Jeff Wall. Phaidon Press Inc.
• De Duve, T. (2003). Survey. Jeff Wall. (ss. 25-55). Phaidon Press Inc.
• Deleuze, G. (2006). Kıvrım, Leibniz ve Barok (H. Yücefer, Çev.). Bağlam Yayınları.
• Erzen, N. J. (2016). Çoğul estetik. Metis Yayınları.
• Florenski, P. (2011). Tersten perspektif (Y. Tükel, Çev.). Metis Yayınları.
• Kuvancı, C. (2004). Bilimname IV, 2004/3, 211-224, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Merleau-Ponty, M. (2016). Göz ve tin (A. Soysal, Çev.). Metis Yayınları.
• Merleau-Ponty, M. (2014). Algılanan dünya (Ö. Aygün, Çev.). Metis Yayınları.
• Merritt, N. (2009). Manets mirror and Jeff Walls’ Picture for women: reflection or refraction. Melbourne art journal, 4.
• Panofsky, E. (2013). Perspektif simgesel bir biçim (Y. Tükel, Çev.). Metis Yayınları.
• Rodowick, D. N. (2021). Deleuze’ün film felsefesinin izleri (N. Yakut, Çev.). Küre Yayınları.
• Rushton, R. (2023). Deleuze’den sonra sinema (Y. Aydınlık, Çev.). Vakıfbank Kültür Yayınları.
• Sayın, Z. (2011). Sunuş. Tersten perspektif (Y. Tükel, Çev.) (ss.7-31). Metis Yayınları.
• Sayın, Z. (2024). Çizginin boşluğu. Norgunk Yayıncılık.
• Seymour, T. (23 September, 2019). Any Answers: Jeff Wall. British Journal of Photography. https://www.1854.photography/2019/09/any-answers-jeff-wall/
• Singulart. (04.04.2024). Exploring the Enigma of Jeff Wall’s “The Destroyed room”. Singulart Magazine. https:// www.singulart.com/blog/en/2024/04/04/the-destroyed-room-by-jeffwall/? srsltid=AfmBOopQQLoPWMIBuP6ldpkJI26oPDmaFTESZ_sdB0kyOnFFld9pVlUW
• Soysal, S. (2020). Nietzsche: perspektivizm, güç istenci, doğruluk. Say Yayınları.
• Topdemir, H. G. (2002). Modern optiğin kurucusu: İbnü’l-Heysem hayatı, eserleri ve teoriler. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
• Valcke, J. (2007-2008). Static films & moving pictures. montage in avant garde photography & film. [Doktora Tezi]. University of Edinburg.
• Wöfflin, H. (2019). Rönesans ve Barok (A. Tümertekin & N. Ülner, Çev.). Janus Yayıncılık.
• Yücel, H. (2021). İmgeden yoruma. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Polat, N. (2017). Sınırları aşındırmak. Belge Yayınları.