Kronolojinin Ötesinde: Bergson, Sanat Ve Zamansal Kesintinin Bir Mekânı Olarak Müze

Öz

Bergson'un süre kavramını ve zaman anlayışımız için çıkarımlarını inceleyen bu çalışma, müzenin, kronolojinin doğrusal ilerlemesinin sorgulandığı ve altüst edildiği bir zamansal kopuş alanı olarak görülebileceğini ileri sürmektedir. Bergson'un zaman ve bilinç hakkındaki fikirlerinin eleştirel bir analizi yoluyla ele alan bu makale sanatın bir mecra olarak nasıl sürenin bir tezahürü olarak görülebileceğini, zamanın doğrusal, ölçülebilir bir niceliğe indirgenmesine direnebileceğini anlatma gayretindedir. Sanatın sergilendiği ve korunduğu bir alan olarak müze, daha sonra zamansal yapının sürekli olarak bozulduğu, yeni deneyimlerin ve zaman anlayışlarının ortaya çıkmasına olanak tanıyan bir yer olarak yeniden tasavvur edilmektedir. Bu araştırmada ayrıca söz konusu argümantasyonun sanat tarihine, küratörlüğe ve müze ziyaretçisi deneyimine yaklaşım biçimimiz için çıkarımlarını da ele almaktadır. Bergson'un felsefesinde içkin olan kronolojik gelişmeleri benimseyerek müze, geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki sınırların bulanıklaştığı, etkileşim ve anlayış için yeni olasılıkların açıldığı yaratıcı deneyler için bir alan haline dönüşümünü hedef almaktadır. Bu makale, Bergson'un zaman, sanat ve müze felsefesinin kesişimini inceleyerek bu soruları irdelemektedir. Postmodern sanatta zamansal çözülme, geleneksel zamansal anlatıları sorgulayan ve parçalayan bir yaklaşım olarak yeniden incelenebilir. Sanatın sergilendiği ve korunduğu bir alan olarak müze, daha sonra zamansal yapının sürekli olarak bozulduğu, yeni deneyimlerin ve zaman anlayışlarının ortaya çıkmasına olanak tanıyan bir yer olarak yeniden tasavvur edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sanat Tarihi
• Bergson
• zaman
• müze
• kronoloji
• küratörlük

BEYOND CHRONOLOGY: BERGSON, ART AND THE MUSEUM AS A SPACE OF TEMPORAL INTERRUPTION

Öz

This study, which examines Bergson's concept of duration and its implications for our understanding of time, argues that the museum can be seen as a temporal rupture space where the linear progression of chronology is questioned and overturned. Through a critical analysis of Bergson's ideas on time and consciousness, this article endeavours to explain how art, as a medium, can be seen as a manifestation of duration and resist the reduction of time to a linear, measurable quantity. The museum, as a space where art is exhibited and preserved, is then reimagined as a place where the temporal structure is constantly disrupted, allowing for new experiences and understandings of time to emerge. This research also addresses the implications of this argumentation for our approach to art history, curatorship, and the museum visitor experience. By embracing the chronological developments inherent in Bergson's philosophy, the museum aims to transform itself into a space for creative experiments where the boundaries between past, present, and future become blurred, opening up new possibilities for interaction and understanding. The main arguments of your study that you find prominent and important should be written here in one sentence and three items. The items here may be sentences that you will directly quote or reconstruct from your text. Your original views in the study should be preferred instead of direct literature transfer.

Anahtar Kelimeler

• Art History
• Bergson
• time
• museum
• chronology
• curatorship

Kaynakça

1. Arı, S. (2022). Kavramsal sanatta sürece yönelik öncü açılımlar. Akademik Sanat, (16), (s.16-31).
2. Atalay, U. ve Cuma, A. (2023). Christoph Ransmayr‟in son dünya romanında postmodern özellikler. Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 6 (1). (s.46-66).
3. Bergson, H. (1986). Düşünce ve devingen, (Ç. Miraç Katırcıoğlu, Çev.). M.E.B. Yayınları.
4. Bergson, H. (1990). Şuurun doğrudan doğruya verileri. (M. Şekip Tunç, Çev.). MEB Yayınları.
5. Bergson, H. (2016). Metafiziğe giriş. (A. Altınörs, Çev.). Paradigma Yayıncılık.
6. Bergson, H. (2017). Şuurun doğrudan doğruya verileri. (M. Ş. Tunç, Çev.). Dergah Yayınları.
7. Cengiz, C. A. (2017). Henri Bergson’un şuurun doğrudan doğruya verileri adlı eserinde özgürlük kavramının değerlendirilişi. Dört Öge, (11), (s.17-34).
8. Cengiz, C. (2023). Bergson’un düşlediği sinema: Blade Runner 2049’da bellek ve benlik. Sine Filozofi Dergisi, 8, 16, https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1226225

9. Cevizci, A. (2000). Paradigma felsefe sözlüğü. Paradigma Yayınları.
10. Çoban, F. (2015). Zaman-hakikat ilişkiselliği sarmalında Proustgil denklem: Kayıp zamanın izinde. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (19), (s.47-64).
11. Erbay, F. (2017). Türkiye’de müzecilik eğitiminin üniversitelerde kurumsallaşması. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), (s.105-122).
12. Erbay, F. (2017). Müzelerin eğitim ve tasarım atölyelerinde informal eğitim. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), 2 (s.39-253).
13. Erbay M. (2021). Müzelerde kullanılan iletişim teknolojileri. Yeni Yüzyılda İletişim Çalışmaları Dergisi, 3, (s.32-38).
14. Ergün, E. C. T. (2023). Huzur romanında Bergson felsefesinin süre ve mekânsal zaman ile bilinç hallerinin izlerini sürmek. Sanal Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 8(1), (s.35-41).
15. Gök, B. ve Erman, O. (2021). Mimaride geçicilik kavramının sergileme yapıları üzerinden değerlendirilmesi. Mimarlık ve Yaşam, 6(3), (s.857-877).
16. İlkılıç, S. (2018). Ahmet Hamdi Tanpınar ve Franz Kafka’da Yabancılaşma bağlamında zaman ve saat. Julian Rentzsch ve İbrahim Şahin (Haz.), Tanpınar’ın Saklı Dünyası: Arayışlar-Keşifler-Yorumlar (s. 130-165). Doğu Batı.
17. Jones, M. (2026, 3 Aralık). Avrupa'da 20. Yüzyılın Başları" adlı eseri CC BY 4.0 lisansı: https://boisestate.pressbooks.pub/arthistory
18. Kara, D. (2012). Richard Long’un yapıtlarında doğaya karşı Ambivalant Eğilim, [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Universitesi. YÖK Tez merkezi.
19. Kellner, D. (2001). Popüler kültür ve postmodern kimliklerin inşası, (G.Seçkin Çev.). Doğu Batı Yayınları.
20. Lebow, A. (2025, 1 Aralık). Christian Marclay’den ‘The Clock’ http://altyazi.net/altyazi/christianmarclayden- clock/.
21. Maktal C. D. (2014). Müzeler, oyunlar, oyuncaklar ve çocuklar. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
22. Oktay, G. (2024). Üretilen çalışmaların sanat eseri olarak değerlendirilme sürecine eleştirel bakış. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 9(16), (s.203-221).
23. Özbek, Ş., N. (2019). Çağdaş sanat akımları ressamlarının psikolojik durumlarının eserlerine yansıması. [Yüksek Lisans Tezi] Yeditepe Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi.
24. Somer, P. M. ve Erdem, A. (2015). Mimari temsilde ekfrasis: Danteum ve masumiyet müzesi üzerine. Megaron, 10(2). (s.179-194).
25. Little, S. (2008). İzmler sanatı anlamak, İstanbul.
26. Tasouji, C. D. (2013). Bir hafıza mekânı olarak müze: Ankara etnografya müzesi, KTÜ, İletişim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1(s. 29 – 143).
27. Taş, Ş. ve Korkmaz, S. A. (2022). Dijital sanat-fiziki mekân ilişkisi bağlamında dijital sanat müzeleri. Art-e Sanat Dergisi, 15(30), (s.1499-1520).
28. Uğurlu, H. (2002). Canlı yayınlanan televizyon programlarında zaman olgusu [Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi, YÖK Tez merkezi.
29. Uz, N. (2017). Heykel, mekân ve deneyimi.Journal of Awareness (JoA), 2(Özel sayı), (s.471-483).
30. Uz, N. ve Uz, A. (2019). Bir biçimlendirme yöntemi olarak sanatta etkileşim. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 5, (9), (s.1-10)
31. Yılmaz, S., ve Gökbel, F. M. (2023). Doğayı kil bünyede izlemek: Seramik ve süreç sanatı. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 8(16), (s.165-184).
32. (1/4/2016), Dadanın 100. Yılı / Zamanın Dışına Kaçış: Bir Dada Günlüğü- Sözcük ve İmge, https://www.e-skop.com/skopbulten/dadanin-100-yili-zamanin-disina-kacis-bir-dadagunlugu- sozcuk-ve-imge/2883