Kültürel Mirasın Sanallaştırılması: Ayasofya ve Göbeklitepe Örneklerinden Yola Çıkarak Mardin’de Sanal Müzecilik Potansiyelinin İncelenmesi

Öz

Müzeler, kültürel mirasın korunmasını, tarihi eserlerin geçmişten günümüze ve geleceğe aktarılmasını sağlayan; aynı zamanda toplumu bilgilendirme ve bilinçlendirme işlevi üstlenen kurumlardır. Turizm sektöründe giderek artan dijitalleşme eğilimi ile birlikte yeni bir boyut kazanmıştır. Sanal müzecilik, kültürel değerlerin daha geniş kitlelere ulaştırılmasını sağlamakta ve destinasyonların turizmdeki görünürlüğünü artırmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de sanal müzeciliğin mevcut örnekleri olan Göbeklitepe ve Ayasofya’yı inceleyerek Mardin’in dijital kültürel miras potansiyelini değerlendirmektedir. Çalışmada kullanılan uygulamaların sınıflandırıldığı doküman analizi yöntemi kullanılmış, Ayasofya’da geliştirilen farklı dijital platformlar (Mac, Windows, IOS, Android, VR) ile Göbeklitepe’de kullanılan artırılmış gerçeklik (AR) uygulamaları analiz edilmiştir. Analiz sonucuna göre, mevcut ve kullanılabilecek uygulamalar sayesinde Mardin şehrinin çok katmanlı tarihi ile kültürel dokusunun dijital ortama aktarılmasında hem tanıtım hem de bilgilendirme açısından önemli bir değer yaratacaktır. Ayıca literatür taraması örneklerine göre kullanılan uygulamaların bölgede turist sayısında olumlu etki ettiği görülmektedir. Mardin’de oluşturulacak bir sanal müze platformu aracılığıyla, kentteki önemli yapılar ulusal ve uluslar arası ölçekte erişime açılabilir. Bu da Mardin’in sanal müzecilik potansiyelinin daha verimli bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanıyacaktır.

Anahtar Kelimeler

• dijitalleşme
• sanal müzecilik
• kültürel miras
• mardin

Virtualization of Cultural Heritage: Examining the Potential of Virtual Museums in Mardin, Using Hagia Sophia and Göbeklitepe as Examples

Öz

Museums are institutions that ensure the preservation of cultural heritage, the transmission of historical artifacts from the past to the present and future, and also undertake the function of informing and raising awareness in society. With the increasing digitalization trend in the tourism sector, virtual museology has gained a new dimension. Virtual museology enables cultural values to reach wider audiences and increases the visibility of destinations in tourism. The aim of this study is to evaluate the digital cultural heritage potential of Mardin by examining Göbeklitepe and Hagia Sophia, which are existing examples of virtual museology in Turkey. The study employed a document analysis method to classify the applications used, analyzing different digital platforms (Mac, Windows, iOS, Android, VR) developed for Hagia Sophia and the augmented reality (AR) applications used for Göbeklitepe. According to the analysis, existing and usable applications will create significant value in terms of both promotion and information by transferring the multi-layered history and cultural fabric of Mardin city to the digital environment. Furthermore, according to examples from the literature review, the applications used have a positive impact on the number of tourists in the region. Through a virtual museum platform to be created in Mardin, important structures in the city can be made accessible on a national and international scale. This will allow for a more efficient utilization of Mardin's virtual museum potential.

Anahtar Kelimeler

• digitalization
• virtual museology
• cultural heritage
• mardin

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı (2018). Mardin Turizminde ‘Artırılmış Gerçeklik’Dönemi. https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/mardin-turizminde-artirilmis-gerceklik-donemi-/1263075
2. Berghaus, S. &Back, A. (2016). Stages in digitalbusinesstransformation: results of an empiricalmaturitystudy.Mediterranean Conference on Information Systems (MCIS) Proceedings. 22.https://aisel.aisnet.org/mcis2016/22
3. Cianciarulo, D. (2015). Fromlocaltraditionsto “augmentedreality”. The MUVIG Museum of Viggiano (Italy). Procedia-SocialandBehavioralSciences, 188, 138-143.
4. Dahne, P., &Karigiannis, J. N. (2002, October). Archeoguide: Systemarchitecture of a mobile outdooraugmentedrealitysystem. In Proceedings. InternationalSymposium on Mixed andAugmentedReality (pp. 263-264). IEEE.
5. Deniz, S., &Serçek, G. Ö. (2024). Destinasyon imajı, seyahat motivasyonu ve ziyaretçi tatmini arasındaki ilişkiler: Mardin’e gelen kültür ziyaretçileri üzerine bir araştırma. Journal of Tourism &Gastronomy Studies, 12(3), 1655-1674.
6. Döker, M. F., &Kırlangıçoğlu, C. (2018). Promotion of culturalheritagesthrough a virtualmuseum platform: casestudyHagiaSophia. Sakarya UniversityJournal of Science, 22(5), 1337-1345.
7. Durna, C.E. (2021). Sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik teknolojilerinin turist tatmini üzerine etkileri: Çanakkale tarihi yarımada örneği.Yükseklisans Tezi. Sakarya Üniversitesi Lisanüstü Eğitim Enstitüsü. Sakarya.
8. Fritz, F., Susperregui, A., &Linaza, M. T. (2005). Enhancingculturaltourismexperienceswithaugmentedrealitytechnologies. 6th International Symposium on Virtual Reality, ArchaeologyandCulturalHeritage (VAST).

9. Gimeno, J., Portalés, C., Coma, I., Fernández, M., &Martínez, B. (2017). Combiningtraditionalandindirectaugmentedrealityforindoorcrowdedenvironments. A casestudy on the Casa Batllómuseum. Computers&graphics, 69, 92-103.
10. Güzel, T., &Sucaklı, G. (2020). Müze turizminde artırılmış gerçeklik teknolojisi uygulamaları; Dünya ve Türkiye örnekleri. Journal of Tourism ResearchInstitute, 1(2), 71-82.
11. Jia, S., Liao, Y., Xiao, Y., Zhang, B., Meng, X., &Qin, K. (2022). Methods of Conservingandmanagingculturalheritage in classicalchineseroyalgardensbased on 3D digitalization. Sustainability. 14 (7): 4108.
12. Kang, J. Y. M., & Lin, S. H. (2025). Buildingthree-dimensionalvirtualhistoricfashionmuseumexhibitions: Fromtheperspective of technologyaffordances. ClothingandTextilesResearchJournal, 43(2), 137-153.
13. Kang, Z. Y. (2016). Reproduction of historiccostumesusing 3D apparel CAD (Doctoraldissertation, University of Leeds).
14. Kaynak, İ. H., Sevinç, F., & Uslu, S. (2024). Dijital müzecilik uygulamalarına yönelik turist rehberi algıları: Çatalhöyük tanıtım ve karşılama merkezi örneği. Sivas İnterdisipliner Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 317-337.
15. Keil, J., Pujol, L., Roussou, M., Engelke, T., Schmitt, M., Bockholt, U., &Eleftheratou, S. (2013, October). A digitallook at physicalmuseumexhibits: DesigningpersonalizedstorieswithhandheldAugmentedReality in museums. In 2013 DigitalHeritage International Congress (DigitalHeritage) (Vol. 2, pp. 685-688). IEEE.
16. Kolstee, Y., & Van Eck, W. (2011, October). Theaugmented Van Gogh's: Augmentedrealityexperiencesformuseumvisitors. In 2011 IEEE International Symposium on Mixed andAugmentedReality-Arts, Media, andHumanities (pp. 49-52). IEEE.
17. Kozbe, G., Doğan, M., & Dilek, S. E. (2018). Theeffects of interactiveapplications on visitors’ experience: a case of Gobeklitepe, Turkey.
18. Özgan, S. Y. (2012). Use Of AugmentedRealıtyTechnologıesInCulturalHerıtageSıtes; Vırtu(Re)Al Yenıkapı. Yayımlanmış yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
19. Sarıyer, H. (2019). Dijital Çağda Kimliğin Kavramsallaştırması ve Gerçeklik: Twitter Parodi Hesapları. Yükseklisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
20. Somyürek, S. (2014). Öğretim Sürecinde Z Kuşağının Dikkatini Çekme: Artırılmış Gerçeklik. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 4(1), 63-80. https://doi.org/10.17943/etku.88319.
21. Syarifuddin, S., &Suparman, A. (2017). Virtual Museum: A Learning material of Indonesianationalhistory. International Journal of MulticulturalandMultireligiousUnderstanding, 4(6), 51-60.
22. Tussyadiah, I. P., &Fesenmaier, D. R. (2009). Mediatingtouristexperiences: Access toplacesviasharedvideos. Annals of tourismresearch, 36(1), 24-40.
23. UNESCO, https://ich.unesco.org/en/convention#part4 Wei, W., Qi, R., & Zhang, L. (2019). Effects of virtualreality on theme park visitors' experienceandbehaviors: A presence perspective. Tourism management, 71, 282-293.
24. Xiang, Z., Du, Q., Ma, Y., & Fan, W. (2017). A comparativeanalysis of major online reviewplatforms: Implicationsforsocialmediaanalytics in hospitalityandtourism. Tourism management, 58, 51-65.
25. Yıldız, D., Hasanli, S., & Demirci, S. (2025). Sanal Gerçeklik Teknolojisi İle Bir Müze Turu Uygulaması Tasarımı ve Geliştirilmesi. Black SeaJournal of EngineeringandScience, 8(3), 642-649.
26. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınları. Ankara.
27. Zhou, M., Geng, G., &Wu, Z. (2012). Digitalpreservationtechnologyforculturalheritage. Beijing: HigherEducationPress.