Rentier Devlet Teorisi Çerçevesinde Enerji Bağımlılığı ve Rejim İstikrarı: Kazakistan ve Azerbaycan Politikalarının Karşılaştırması

Yıl 2026, Sayı: 17 , 19 - 43 , 31.03.2026

Hüseyin Altıntaş

https://doi.org/10.55119/artuklukaime.1886474

https://izlik.org/JA96WN58HL

Öz

Enerji, günümüz uluslararası sisteminde devletlerin ekonomik büyümesini, dış politika yönelimlerini ve rejim istikrarını şekillendiren temel bir unsur haline gelmiştir. Enerji gelirlerine dayalı ekonomilerde bu kaynaklar, yalnızca kalkınmanın değil, aynı zamanda siyasal meşruiyetin ve istikrarın da belirleyicisidir. Bu çalışma, Rentier Devlet Teorisi çerçevesinde Kazakistan ve Azerbaycan örneklerini karşılaştırmalı olarak ele almakta; enerji bağımlılığı ile rejim istikrarı arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Azerbaycan, enerji gelirlerini merkezî kontrol altında toplayarak “dağıtım temelli istikrar” modeli geliştirirken; Kazakistan, yabancı yatırımlar ve ekonomik çeşitlendirme politikalarıyla “kalkınma odaklı pragmatik” bir yaklaşım benimsemektedir. Nitel araştırma ve süreç analizi yöntemleriyle yürütülen bu çalışma, enerji politikalarının her iki ülkede de rentier devlet yapısını güçlendirdiğini, ancak istikrarın niteliğini farklılaştırdığını ortaya koymaktadır. Böylece enerji, yalnızca ekonomik bir girdi değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik, yönetişim ve siyasi sürdürülebilirliğin merkezinde yer alan stratejik bir unsur olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Enerji Politikaları , Rentier Devlet , Azerbaycan ve Kazakistan , Enerji Bağımlılığı

Energy Dependence and Regime Stability within the Framework of Rentier State Theory: A Comparative Analysis of Kazakhstan and Azerbaijan

https://izlik.org/JA96WN58HL

Öz

Energy has become a key factor shaping the economic growth, foreign policy orientations, and regime stability of states in today’s international system. In rent-dependent economies, energy resources determine not only development but also political legitimacy and stability. This study analyzes the cases of Kazakhstan and Azerbaijan within the framework of the Rentier State Theory, focusing on the relationship between energy dependence and regime stability. Azerbaijan has developed a “distribution-based stability” model by maintaining centralized control over its energy revenues, while Kazakhstan follows a “development-oriented pragmatic” approach through foreign investments and economic diversification policies. Conducted through a qualitative and process-tracing methodology, the research reveals that energy policies in both countries reinforce rentier state structures, yet shape the nature of stability differently. Consequently, energy is evaluated not merely as an economic input but as a strategic element at the core of regional security, governance, and political sustainability.

Anahtar Kelimeler

Energy Policies , Rentier State , Azerbaijan and Kazakhstan , Energy Dependence , Regime Stability

Kaynakça

• Referans1 Ajılı, H., & Hasanichenar, S. R. (2021). Rethinking the Rentier States and Democracy; Comparative Study of Saudi Arabia and Norway. International Journal of New Political Economy. https://doi.org/10.52547/jep.3.1.85
• Referans2 Al, A. (2024). Türkiye'nin Orta Asya Enerji Politikalarındaki Rolü: Jeopolitik Rekabet ve Bölgesel İşbirliği. Deniz Araştırmaları ve Mavi Strateji Dergisi, s. 24.
• Referans3 Altunışık, M. B. (2014). Rentier State Theory and the Arab Uprisings: An Appraisal. Uluslararası İlişkiler Dergisi.
• Referans4 Beblawi, H., & Luciani, G. (1987). The Rentier State. Routledge Library Editions: Politics of The Middle East, 2015.
• Referans5 Beyaz, H. (2017). Gelişen Dünya Düzeni İçerisinde Türk Dünyası Enerji Koridoru. s. 11
• Referans6 Chaudhry, K. A. (1994). Economic Liberalization and The Lineages of The Rentier State. Comparative Politics. https://doi.org/10.2307/422215
• Referans7 Dıamond, L. (2002). Elections Without Democracy: Thinking About Hybrid Regimes. Journal of Democracy. https://doi.org/10.1353/jod.2002.0025
• Referans8 Hlavac, M. (2010). Comment on Benjamin Smith (2004): “Oil Wealth and Regime Survival in the Developing World, 1960-1999”. Georgetown Public Policy Institute. https://doi.org/10.2139/ssrn.1690346
• Referans9 İlbaş, M. (2023). Türk Birliği Yolunda Türk Dünyası Enerji İşbirliği. Demokrasi Platformu Dergisi, s. 3.
• Referans10 İsmayilov, E., & Budak, T. (2015). Bağımsızlık Sonrası Özbekistan’ın Enerji Politikası. Bilgesam Analiz.
• Referans11 Köstem, S. (2019). The Power of the Quiet? Turkey’s Central Asia Strategy. Italian Instute For Internatıonal Political Studies: https://www.ispionline.it/en/publication/power-quiet-turkeys-central-asiastrategy-24069 adresinden alındı
• Referans12 L.Ross, M. (2001). Does Oil Hinder Democracy? https://doi.org/10.1353/wp.2001.0011
• Referans13 Laporte, J. (2024, Kasım 4). Carnegie Endowment For International Peace. https://carnegieendowment.org/research/2024/10/bakus-balancing-actazerbaijan-between-green-energy-and-oil-rents adresinden alındı
• Referans14 Özsoy, B., Sipahi, E. B., & Sayın, Y. (2022). Orta Asya’da Enerji Politikaları ve Küresel Rekabet Bağlamında Türkiye’nin Rolü Üzerine Bir Değerlendirme. https://doi.org/10.19060/gav.1131224
• Referans15 Saıranen, M. (2019). Soviet Legacies and the Consolidation of Economic Rentierism in Kazakhstan. E-International Relations.
• Referans16 Schwarz, R. (2008). The Political Economy of State-Formation in The Arab Middle East: Rentier States, Economic Reform and Democratization. https://doi.org/10.1080/09692290802260662
• Referans17 Sune, E., & Özdemir, A. M. (2012). RANTÇI DEVLET YAZINI ÜZERİNE DENEME. Uluslararası İlişkiler Dergisi.
• Referans18 Şilibekova, A. (2009). Görevimiz Güvenlik: Kazakistan-Türkiye İlişkilerinde Yeni Dönem. 21. Yüzyıl Dergisi
• Referans19 Waldner, D., & Smith, B. (2014). Rentier States and State Transformations. The Oxford Handbook of Transformations of the State. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199691586.013.38
• Referans20 Weyland, K. (2009). The Rise of Latin America's Two Lefts: Insights from Rentier State Theory. Comparative Politics. https://doi.org/10.5129/001041509X12911362971918
• Referans21 Yamada, M. (2020). Can a Rentier State Evolve to a Production State? An ‘Institutional Upgrading’ Approach. British Journal of Middle Eastern Studies. https://doi.org/10.1080/13530194.2020.1714867
• Referans22 Yazar, Y. (2011). Enerji İlişkileri Bağlamında Türkiye ve Orta Asya Ülkeleri. Ankara: SFN Televizyon Tanıtım Tasarım Yayıncılık Ltd. Şti.
• Referans23 А.А. Казанцев, С. Л. (2022). ГОСУДАРСТВА-РАНТЬЕ: ВЗАИМОСВЯЗИ ЭКОНОМИКИ И ПОЛИТИКИ. Теория и методология политических исследований. Полис. Политические исследования. https://doi.org/10.17976/jpps/2022.02.12
• Referans24 ДАНИЛЕНКО, Л. Н. (2013). ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ПОДХОДЫ К АНАЛИЗУ РЕНТНОЙ ЭКОНОМИКИ (РЕНТНОГО ГОСУДАРСТВА). Национальные интересы: приоритеты и безопасност. Стратегия развития экономики.
• Referans25 ФРАНКЕ, A., ГАВРИЧ, A., Г, & АЛАКБАРОВ. (2010). КАЗАХСТАН И АЗЕРБАЙДЖАН КАК ПОСТСОВЕТСКИЕ ГОСУДАРСТВА-РАНТЬЕ: ДОХОДЫ ОТ РЕСУРСОВ И АВТОКРАТИЯ КАК ДВОЙНОЕ ПРОКЛЯТЬЕ ПОСТСОВЕТСКИХ РЕЖИМОВ. ЦЕНТРАЛЬНАЯ АЗИЯ И ЗАКАВКАЗЬЕ.
• Referans26 Шмат, В. (2013). РЕНТА И ГОСУДАРСТВА-РАНТЬЕ. ЭКОНОМИКА: ПРИНЦИПЫ ОРГАНИЗАЦИИ. Институт экономики и организации промышленного производства СО РАН, Новосибирск.