Küçük Menderes Havzası’nda potansiyel erozyon riskinin arazi kullanımı/arazi örtüsü sınıflarına göre değerlendirilmesi

Öz

Arazi kullanımı/Arazi örtüsünün (AK/AÖ) değişimi sonucunda meydana gelen ormansızlaşma ile erozyon duyarlılığı yüksek alanlar olumsuz olarak etkilenmektedir. Özellikle eğimli sahalarda orman örtüsünün tahrip edilerek tarımsal faaliyetlerin ön plana çıkması erozyon riskini arttırmaktadır. CORINE (Coordination of Information on the Environment) yöntemi erozyon riskinin belirlenmesinde kullanılan modellerden biridir. Bu çalışmada Küçük Menderes Havzası (KMH)’nın potansiyel erozyon riski CORINE yöntemine göre belirlenmiş, belirlenen riskli grupları arazi kullanım türlerine göre değerlendirilmiştir. Potansiyel erozyon riskinin belirlenmesi için toprak aşınabilirliği, aşındırıcı güç ve eğim faktörleri kullanılmaktadır. Potansiyel erozyon riski incelendiğinde sahanın %43’ünün yüksek erozyon riski altında olduğu, bu alanların ise genellikle yüksek eğimli sahalarda dağılış gösterdiği görülmektedir. Düşük erozyon riski altında olan sahaların ise %37’lik oran ile havza tabanında dağılış gösterdiği tespit edilmiştir. Potansiyel erozyon riski, mevcut arazi kullanım verileri ile birlikte değerlendirildiğinde karışık tarım alanı olarak kullanılan alanların %11’inin yüksek erozyon riski altında olduğu görülmektedir. Bitki değişim alanlarının ise %9’luk kısmının yüksek erozyon riski altında olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak çalışma alanında potansiyel erozyon riski yüksek olan eğimli sahalarda yapılan tarım faaliyetlerinin erozyon riskini tetiklediği, erozyon riski düşük olan eğimi az sahalarda ise tarımsal faaliyetlerin erozyon riskinin şiddetlenmesi açısından tehlike oluşturmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Toprak Erozyonu
• CORINE
• Arazi Kullanımı
• Küçük Menderes Havzası

Assessment of potential erosion risk in Küçük Menderes basin according to land use/land cover classes

Öz

Deforestation brought on by changes in land use and land cover (LU/LC) has a negative impact on areas that are highly susceptible to erosion. The destruction of forest cover on sloping lands and the emergence of agricultural activities increase erosion risk. The CORINE (Coordination of Information on the Environment) method is one of the models used to determine erosion risk. The CORINE approach was used in this study to establish the Küçük Menderes Basin's (KMB) potential erosion risk, and the risk categories that were discovered were assessed based on the forms of land use. Soil erodibility, erosive power, and slope factors are used to determine potential erosion risk. According to an analysis of the potential erosion risk, 43% of the land is at high risk for erosion, and these areas are typically found in places with high slopes. The areas under low erosion risk are distributed on the basin floor; it was determined that approximately 37% of the study area is under low erosion risk. When the potential erosion risk is evaluated with existing land use data, it is discovered that 11% of the areas used for heterogeneous agricultural purposes are at high erosion risk. It is concluded that 9% of the plant change areas are under high erosion risk. As a result, it was determined that agricultural activities in sloping areas with high potential erosion risk in the study area triggered erosion risk. In contrast, agricultural activities in sloping areas with low erosion risk did not threaten to exacerbate the erosion risk.

Anahtar Kelimeler

• Soil Erosion
• CORINE
• Land Use
• Küçük Menderes Basin

Kaynakça

1. Anonim (1974) Küçük Menderes Havzası Toprakları. Topraksu Genel Müdürlüğü Yayınları No. 303, Raporlar Serisi, 86, Ankara.
2. Ashraf A (2020) Risk modeling of soil erosion under different land use and rainfall conditions in Soan river basin, sub-Himalayan region and mitigation options. Model. Earth Syst. Environ. 6: 417–428.
3. Atalay İ (2006) Toprak Oluşumu, Sınıflandırılması ve Coğrafyası. Meta Basım Matbaacılık: İzmir.
4. Atalay İ, Gökçe Gündüzoğlu A (2015) Türkiye’nin Ekolojik Koşullarına Göre Arazi Kabiliyet Sınıflandırılması. (1. Baskı). İzmir: Meta Basım Matbaacılık Hizmetleri.
5. Aydın A, Tecimen HB (2010) Temporal soil erosion risk evaluation: a CORINE methodology application at Elmalı dam watershed, Istanbul. Environ Earth Sci, 61: 1457–1465.
6. Bashir S, Baig MA, Ashraf M, Anwar MM, Bhalli MN, Munawar S (2013) Risk assessment of soil erosion in Rawal watershed using geoinformatics techniques. Science International, 25(3).
7. Batan M (2021) Çeşitli kuraklık indisleri ile batman ilinin kuraklık analizi ve kontur haritalarının çıkarılması. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7(2): 252 - 265.
8. Blum W, Barcelo D, Büsing J, Ertel T, Imeson A, Vegter J (2004) Scientific Basis for the Management of European Soil Resources. Guthmann-Peterson, Büchermacher und Verleger, Wien, pp. 5–16., https://edepot.wur.nl/481067 , Erişim Tarihi: 15.04.2024.

9. COPERNICUS (2018) CORINE Land Cover, https://land.copernicus.eu/pan-european/corine-land-cover/clc2018, Erişim Tarihi: 02.07.2023.
10. CORINE (1992) Soil erosion risk and important land resources in the Southeastern regions of the European Community. EUR 13233, Luxembourg, BELGIUM:32–48.
11. Danacıoğlu Ş, Tağıl Ş (2017) Bakırçay Havzası’nda Rusle Modeli kullanarak erozyon riskinin değerlendirmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(37): 1-18.
12. Dengiz O, İmamoğlu A (2016) Arazi kullanımı/arazi örtüsüne bağlı olarak toprak erozyon duyarlık faktörünün konumsal değişiminin farklı enterpolasyon yöntemler kullanarak belirlenmesi. TÜCAUM Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 13-14 Ekim, Ankara.
13. Deumlich D, Funk R, Frielinghaus M, Schmidt W-A, Nitzsche O (2006) Basics of effective erosion control in German agriculture. Journal Plant Nutrition Soil Science, 169(3):370–381.
14. Dindaroğlu T, Canbolat M (2014) Erzurum ili Kuzgun Baraj Gölü havzasında gerçek ve potansiyel erozyon risk alanlarının CORINE yöntemiyle belirlenmesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 16(4): 8-15.
15. Durak A, Oğuz İ (1994) Köy hizmetleri Tokat araştırma enstitüsü arazisinin toprak etüdü, haritalanması ve sınıflandırılması. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University (JAFAG), 1994 (1).
16. Elmastaş N (2008) Kahta Çayı Havzası’nda arazi kullanımı. Coğrafi Bilimler Dergisi, 6(2): 159-190.
17. Eraslan S, İmamoğlu A, Coşkun A, Saygın F, Dengiz O (2016) İnebolu Havzası topraklarının erozyon duyarlılıklarını belirlenmesinde agregat ve strüktür stabilite durumları, arazi örtüsü ile olan ilişkileri. Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 13(14): 779-794.
18. Ergene A (1987) Toprak Biliminin Esasları. Atatürk Üni. Yay. No: 653, Erzurum.
19. Everest T, Özcan H (2017) Dürmek Havzası mansap bölümü erozyon riskinin CORINE yöntemi ile belirlenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 5(1): 39-47.
20. Fournier F (1960) Climat at Erosion. Paris: Press Universitaires de France.
21. Gómez JA, Infante-Amate J, De Molina MG, Vanwalleghem T, Taguas EV, Lorite I (2014) Olive cultivation, its ımpact on soil erosion and its progression into yield ımpacts in Southern Spain in the past as a key to a future of ıncreasing climate uncertainty. Agriculture, 4 (2):170-198.
22. Gökçe Gündüzoğlu HA, Çukur H (2019) Küçük Menderes Havzası’nın tarımsal alan kullanım durumu. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 95(7): 386-409.
23. Gündüzoğlu G (2019) Kıyı Ege Bölümü’nde erozyon risk modeli tasarımına coğrafi yaklaşım. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Doktora Tezi, İzmir.
24. Gyssels G, Poesen J, Bochet E, Li Y (2005) Impact of plant roots on the resistance of soils to erosion by water: a review. Progress in Physical Geography: Earth and Environment, 29(2): 189-217.
25. Herz K (1973) Beitrag zur Theorie der landschaftsanalytischen Maßstabsbereiche. Petermann’s Geographische Mitteilungen, 117(2): 91–96.
26. İmamoğlu A, Bahadır M, Dengiz O (2017) Alaca Havzası’nda uygulanan rusle erozyon modelinde, c faktörünün (arazi örtüsü /arazi kullanımı) zamansal değişimi ve toprak kaybına etkisi. International Journal of Social Science, 61: 321-336.
27. İrvem A, Tülücü K (2004) Coğrafi bilgi sistemi ile toprak kaybı ve sediment verimi tahmin modelinin (EST) oluşturulması ve Seyhan-Körkün alt havzasına uygulanması. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi,13(1).
28. Khallouf A, Talukdar S, Harsányi E (2021) Risk assessment of soil erosion by using CORINE model in the western part of Syrian Arab Republic. Agric & Food Secur., 10: 22.
29. Lal R (1988) Soil Erosion Research Methods. St. Lucie, USA: Soil and Water Conservation Society, ISBN 0-935734–18X.
30. Madenoğlu S, Erpul G (2018) Yarı kurak bölgelerde farklı arazi kullanımlarında toprak erozyon duyarlılığının belirlenmesi. Ziraat Fakültesi Dergisi, 484-493.
31. Marangoz A M, Aylar F, Zeybek H İ (2023). The Impact of land use/cover change (2000-2018) on soil erosion in the acısu basin (Sivas/Türkiye). Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 947-967.
32. MGM (2024) Resmi İklim İstatistikleri. https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=IZMIR, Erişim Tarihi: 07.01.2025.
33. Nunes AN, de Almeida AC, Coelho COA (2011) Impacts of land use and cover type on runoff and soil erosion in a marginal area of Portugal. Appl. Geogr., 31: 687–699.
34. Ochoa PA, Fries A, Mejía D, Burneo JI, Ruíz-Sinoga JD, Cerdà A (2016) Efects of climate, land cover and topography on soil erosion risk in a semiarid basin of the Andes. CATENA, 140:31–42.
35. Özdemir MA, Şenkul Ç (2006) İscehisar Havzası’nda arazi kullanımı ve sorunları. Doğu Coğrafya Dergisi, 12(17): 111-135.
36. Özden Ş, Özden M (1997) Türkiye toprak erozyon tahmin modeli (TURTEM). Başbakanlık Türkiye Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Toprak ve Gübre Araştırma Enst. Müd. Yayınları, Ankara.
37. Özşahin E (2016) Ergene Havzasında (Trakya) arazi kullanımı ve arazi örtüsü değişikliklerinin erozyon üzerine etkileri. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 31(1): 117-126.
38. Özvan H, Arık B, Şatır O, Bostan P (2022) Bendimahi alt havzası potansiyel erozyon riskinin CORINE ve ICONA modelleri kullanılarak haritalanması. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 26(3): 389-404.
39. Panagos P, Borrelli P, Meusburger K, Alewell C, Lugato E, Montanarella L (2015) Estimating the soil erosion cover-management factor at the European scale. Land Use Policy, 48: 38-50.
40. Parlak M (2014) Çanakkale-Lapseki’de farklı arazi kullanım şekillerinin sıçrama erozyonuna etkileri. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2(2): 67-72.
41. Taş B, Yakar M (2010) Afyonkarahisar ilinde yükselti basamaklarına göre arazi kullanımı. Coğrafi Bilimler Dergisi, 8(1): 57-75.
42. Vanwalleghem T, Gómez JA, Amate JI, de Molina MG, Vanderlinden K, Guzmán G, ... Giráldez JV (2017) Impact of historical land use and soil management change on soil erosion and agricultural sustainability during the Anthropocene. Anthropocene, 17: 13-29.
43. Volk M, Möller M, Wurbs D (2010) A pragmatic approach for soil erosion risk assessment within policy hierarchies. Land Use Policy, 27: 997–1009.
44. Wischmeier WH, Smith DD (1978) Predicting rainfall erosion losses: a guide to conservation planning. Agricultural Handbook537, U.S. Dept.of Agriculture, Washington D.C.
45. Yalçın E, Baran A (2016) Ankara-Bağlum Kösrelik Göleti çevresi erozyon riskinin CORINE yöntemi ile tahminlenmesi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 3(2):159-168.
46. Yassoglou N, Montanarella L, Govers G, Van Lynden G, Jones RJA, Zdruli P, Kirkby M, Giordano A, le Bissonnais Y, Daroussin J, King D (1998) Soil Erosion in Europe. European Soil Bureau.
47. Zhu M (2012) Soil erosion risk assessment with CORINE model: a case study in the Danjiangkou Reservoir Region. China Stoch Environ Res Risk, 26(6):813–822.