Clustering of forest enterprises in Istanbul Forest Regional Directorate with economic value added and Ramsay productivity measures

Öz

The aim of the study is to determine whether the forest enterprises affiliated to Istanbul Regional Directorate of Forestry show a grouping and discrimination on the basis of economic value added, Ramsay productivity criterion, forest area and volume. In the research, 10 enterprises affiliated to the regional directorate were taken into consideration and cluster analysis and discriminant analysis were used. In the analyses, the real values of the enterprise data for the period 2018-2022 adjusted by the producer price index were used. The findings of the research show that Bahçeköy forest enterprise is separated from all other enterprises of Istanbul Regional Directorate of Forestry in a clustering analysis based on general variables and area or volume of the forest. It was observed that the effect of land and tree volume did not have the same effect on clustering between enterprises. In the classification of forest enterprises of Istanbul Regional Directorate of Forestry into meaningful groups according to their economic value added and productivity, it was found that economic value added and partial factor productivity were distinctive, while total factor productivity, detailed productivity measures, capital productivity and return on investment measures were not distinctive. As a result, as seen in the Istanbul example, enterprises that differ even at the scale of a regional directorate may have larger differences at the national scale, and economic value added and partial factor productivity should be utilized in separation and clustering.

Anahtar Kelimeler

• Economic value added
• Ramsay productivity model
• Forestry enterprise
• Cluster analysis
• Discriminant analysis

Proje Numarası

10.5307/2021-2022-2023

İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü işletmelerinin ekonomik katma değer ve Ramsay verimlilik ölçüleriyle gruplandırılması

Öz

Çalışmanın amacı, İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü’ne bağlı orman işletmelerinin, ekonomik katma değer, Ramsay verimlilik ölçütü, orman alanı ve ağaç serveti temelinde bir gruplanma ve ayrım gösterip göstermediğini saptamaktır. Araştırmada bölge müdürlüğüne bağlı 10 işletme ele alınmış ve kümeleme analizi ile diskriminant analizleri kullanılmıştır. Analizlerde 2018-2022 dönemi işletme verilerinin üretici fiyat endeksiyle düzeltilmiş reel değerleri kullanılmıştır. Araştırma bulguları, Bahçeköy Orman İşletmesi’nin genel değişkenler ile alan ve servet temelli bir kümeleme analizinde, İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü’nün diğer tüm işletmelerinden ayrıldığını göstermektedir. Arazi ve ağaç servetinin etkisinin işletmeler arası kümelendirmede aynı etkiyi yapmadığı görülmüştür. İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü orman işletmelerinin ekonomik katma değer ve verimliliklerine göre anlamlı gruplara ayrılmasında; ekonomik katma değeri ve kısmi faktör verimliliklerinin ayırt edici, toplam faktör verimlilikleri, ayrıntılı verim ölçüleri, sermaye verimliliği ve yatırımın getirisi ölçütlerinin ise ayırt edici olmadığı bulunmuştur. Sonuç olarak, İstanbul örneğinde görüldüğü gibi, bir bölge müdürlüğü ölçeğinde dahi farklılaşan işletmelerin ülke ölçeğinde daha büyük farklar içerebileceği dikkate alınmalı, ayrım ve kümelemede ekonomik katma değeri ve kısmi faktör verimliliklerinden yararlanılmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Ekonomik katma değer
• Ramsay verimlilik modeli
• Orman işletmeleri
• Kümeleme analizi
• Ayırma analizi

Destekleyen Kurum

Orman Genel Müdürlüğü Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Proje Numarası

10.5307/2021-2022-2023

Teşekkür

Bu makale Orman Genel Müdürlüğünün bir ARGE birimi olan, Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsünde sonuçlanan 10.5307/2021-2022-2023 numaralı, “Orman İşletmelerinde İşletme Katma Değeri, Kârlılık, İktisadilik ve Verimlilik İlişkileri” başlıklı proje sonuç raporundan üretilmiştir.

Kaynakça

1. Altunel AT (2003) Orman işletmelerinin etkinliklerine ilişkin finansal çözümlemeler. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
2. Balkan D (2019) RAPMODs Verimlilik Modelleme Sistemi. In S. Sönmez, E. Özçoban, D. Balkan ve H. Karakuş (eds), Sosyal, beşerî ve idari bilimler-2 alanında yeni ufuklar. Gece Kitaplığı, Ankara.
3. Çağlar Y (1988) Verimlilik ve orman işletmelerinde verimlilik düzeyinin ölçümü. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 38(2): 107–119.
4. Çağlar Y, Öncer M (1990) Devlet Orman İşletmelerinde Başarı Düzeylerinin Belirlenmesi. Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları, No: 420, Ankara.
5. Daşdemir İ (1995) Orman işletmelerinin başarı düzeylerinin saptanması konusunda araştırmalar. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul.
6. Ertuğrul M (2009) Değere dayalı performans ölçüsü olarak ekonomik katma değerin kuramsal temelleri: Dünyada ve Türkiye'de uygulamaları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24: 207-218.
7. Fırat F (1967) Ormancılık İşletme İktisadı. İstanbul Üniversitesi Yayınları, Yayın No: 1242, Orman Fakültesi Yayın No: 110, Kutulmuş Matbaası, İstanbul.
8. Geray U (1982) Planlamanın Hazırlık Aşamasında Çok Boyutlu Analizler (Akdeniz Bölgesi Örneği). İstanbul Üniversitesi Yayınları, No: 2910, Orman Fakültesi Yayın No: 315, İstanbul.

9. Gümüş UT, Taşdemir B (2016) Ekonomik katma değerde finansal performansın ölçülmesi: BİST100’de işlem gören çimento sektöründeki firmalar üzerine bir uygulama. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 1(5): 14-36.
10. Güntürkün F, Balkan D (2010) Verimlilik Ölçme ve Değerlendirme Eğitimi. http://www.dso.org.tr/userFiles/File/Verimlilik_olcme_izl.2.pdf, Erişim Tarihi: 01.11.2020.
11. Gürbüz AO, Ergincan Y (2004) Ekonomik katma değer (Economic value added) (EVA) ve net kar: İMKB’deki hisse senedi fiyatlarının analizi (1995-2000). Öneri Dergisi, 6(21): 33-42.
12. Kaya G, Ok K, Porsuk T (2024a) İstanbul Orman Bölge Müdürlüğündeki işletme ve fidanlıkların ekonomik katma değerleri. Turkish Journal of Forestry, 25(2): 190-204.
13. Kaya G, Ok K, Porsuk T (2024b) Ramsay modeli ile orman işletme ve fidanlıklarının toplam ve kısmi faktör verimlilikleri: İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 26(3): 211-229.
14. Miraboğlu M (1958) Devlet Orman İşletmelerinin İşletme İktisadı Bakımından Tetkiki. İstanbul Üniversitesi Yayınları, No: 763, Orman Fakültesi Yayın No: 56, İstanbul.
15. Ok K (2023) Türkiye’de Devlet Orman İşletmeciliği. İçinde: Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye Ormancılığı ve Geleceği, Türkiye Ormancılar Derneği Yayınları, Yayın No: 67, Ankara.
16. Otlu F, Karaca S (2006) Faaliyet temelli maliyet sistemine göre ekonomik katma değer analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 29: 140-151.
17. Özalp Ö (2016) Tedarik zinciri performansının ölçümü: ekonomik katma değer yönteminin analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
18. Özdamar K (2004) Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi (Çok Değişkenli Analizler). 5. Baskı, Kaan Kitabevi, Eskişehir.
19. Öztürk A (2003) Devlet orman işletmelerinde işletme amaç ve stratejilerinin belirlenmesi (Doğu Karadeniz Bölgesi örneği). Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon.
20. Öztürk A, Türker MF (2010) Devlet orman işletmelerinin gruplandırılmasında çok değişkenli istatistiksel analizlerin kullanımı. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 11(2): 20-29.
21. Ramsay MR (2008) İşletme verimliliği ölçümü ve uluslararası işgücü verimliliği elkitabı, (Çev. Yavuz İ). Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları, Ankara.
22. Stewart GB (1991) The Quest for Value. New York: Harper Collins.
23. Türk M (2010) Ekonomik katma değer (EVA) yaklaşımına göre sermaye maliyetlerinin hesaplanması ve EVA hesaplamasında muhasebe düzeni. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
24. Türker İ (2005) Ekonomik katma değerin (EVA) hesaplanması ve gerekli muhasebe düzeltmeleri. Muhasebe ve Denetime Bakış, 15: 125-150.
25. Türker MF (1995) Doğu Karadeniz Bölgesi 25 devlet orman işletmesinin gelir ve gider analizi yardımıyla ekonomik başarılarının belirlenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi I. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, Bildiriler Kitabı, 4. Cilt, s. 223-229, Trabzon.
26. Türker MF, Türker ES (1999) Çok değişkenli istatistik analiz yardımı ile orman işletmelerinin ekonomik analizi (Doğu Karadeniz Bölgesi 25 devlet orman işletmesi örneği). Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 23(Ek Sayı 1): 169-177.
27. Yazıcı K (1982) Orman işletmesinin ekonomik büyüklüğüne ilişkin araştırmalar (Doğu Karadeniz Bölgesi örneği). Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Doçentlik Tezi, Trabzon.