Otomatik Çöp Toplama Tuzağı Kullanılarak Arhavi Kapisre Deresi’nde Katı Atık Miktarı ve Bileşiminin Belirlenmesi

Öz

Deniz ve karasal kaynaklı atıklar sucul ortamdaki biyolojik çeşitlilik, çevre ve tüm canlı organizmaların sağlığı için tehdit oluşturmaktadır. Bu bağlamda Karadeniz’deki ekosistemin korunması, çevre ve insan kaynaklı kirliliğin azaltılması büyük önem arz etmektedir. Bu minvalde, Karadeniz'e dökülen Arhavi Kapisre Deresi’nden (AKD) gelen katı atıklar ve diğer kirletici materyaller bu çalışmanın odak noktasını oluşturmuştur. Çalışmada, akarsu ile taşınan atık/çöp (plastik, metal ve cam) miktarlarını tespit etmek amacıyla AKD’nin çıkış noktasına kurulmuş olan otomatik bir katı atık toplama tuzağı kullanılmıştır. Tuzak ile 2022 yılı süresince yapılan ölçümler neticesinde, en yüksek atık çöp sayısının 1565 adet (%76.7) ile plastikler, onu 234 adet (%11.5) ile camlar ve 192 adet (%9.4) ile metaller takip etmiştir. Diğer atıklarda 49 adet (%2.4) olarak (pil, kâğıt türevleri, meyve kabukları, izmarit vb.) bulunmuş ve toplamda AKD’nde 2040 adet (148 kg) atık çöp tespit edilmiştir. AKD havzasında yaşayan 3962 kişilik nüfusa göre, kişi başına düşen çöp miktarları ve bileşimi ise şu şekildedir; 0.40 adet (17.2 g) plastik, 0.06 adet (9.8 g) cam, 0.05 adet (5.6 g) metal, 0.01 adet (4.8 g) diğer katı atıklar. Toplamda çalışma alanında bulunan 2040 adet katı atık değerlendirildiğinde, kişi başına düşen toplam katı atık miktarı ise 0.51 adet (37.4 g) olarak hesaplanmıştır. Akarsu sistemine atılıp Karadeniz’e ulaşan bu çöpler bulundukları ortamdaki tüm canlı organizmalar ve aynı zamanda insan sağlığı için yüksek risk teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çevre kirliliği
• Karasal kaynaklı kirlilik
• Çöp
• Katı atık
• Plastik

Determination of Solid Waste Quantity and Composition in Arhavi Kapisre Stream Using an Automatic Waste Collection Trap

Öz

Marine and land-based waste poses a threat to biological diversity, the environment, and the health of all living organisms in aquatic environments. In this context, protecting the Black Sea ecosystem and reducing environmental and human-induced pollution is of great importance. In this vein, solid waste and other polluting materials from the Arhavi Kapisre Stream (AKS), which flows into the Black Sea, have been the focus of this study. In the study, an automatic solid waste collection trap was used at the outlet of the AKS to determine the amount of waste/garbage (plastic, metal, and glass) carried by the streams. Based on measurements taken throughout 2022, the highest number of waste items was 1.565 (76.7%) for plastics, followed by 234 (11.5%) for glass and 192 (9.4%) for metals. Other waste items included 49 items (2.4%) (batteries, paper derivatives, fruit peels, cigarette butts, etc.), and a total of 2.040 items (148 kg) of waste were detected in the AKS. According to the population of 3.962 living in the AKS basin, the amount and composition of waste per person is as follows: 0.40 pieces (17.2 g) of plastic, 0.06 pieces (9.8 g) of glass, 0.05 pieces (5.6 g) of metal, and 0.01 pieces (4.8 g) of other solid waste. When a total of 2040 pieces of solid waste were evaluated in the study area, the total amount of solid waste per person was calculated as 0.51 pieces (37.4 g). These wastes, which were dumped into the stream system and reach the Black Sea, pose a high risk to all living organisms in their environment and to human health as well.

Anahtar Kelimeler

• Environmental pollution
• Land-based pollution
• Garbage
• Solid waste
• Plastic

Kaynakça

1. ADNKS (2025) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi: Merkezi Dağıtım Sistemi. https://biruni.tuik.gov.tr/medas, Erişim Tarihi: 15.10.2025.
2. Anfuso G, Williams AT, Cabrera JA, Pranzini E (2014) Coastal scenic assessment and tourism management in Western Cuba. Tour. Management, 42:307–320. http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2013.12.001
3. Atabay H, Tolun L, Karakulak FS, Dağtekin M, Öztekin A, Aytan Ü, Özsandıkçı U, Şahin F, Evcen A, Kaman G, Mutlu S, Esensoy FB, Uzer U, Paslı S, Arifoğlu E (2022) Marine litter monitoring studies on black sea coast of Turkey. Internatıonal Symposium On Marine Litter in The Black Sea: Ecological and Socio-Economic Problems, pp:17-19, Trabzon, Türkiye.
4. Baccar Chaabane A, Nassour A, Schubert H (2024) Key indicator development for marine litter management in Tunisian Coastal Area. Sustainability, 16: 2604. https://doi.org/10.3390/su16072604
5. Berov D, Klayn S (2020) Microplastics and floating litter pollution in Bulgarian Black Sea coastal waters. Marine Pollution Bulletin, 156. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2020.11122
6. Castro-Jiménez J, González-Fernández D, Fornier M, Schmidt N, Sempéré R (2019) Macro-litter in surface waters from the rhone river: plastic pollution and loading to the NW Mediterranean Sea. Mar Pollut Bull. Sep, 146:60-66. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2019.05.067
7. Çokgör E, Özkök İP, Güven D, Zengin GE, Okutman Taş D, Yağcı N, Sayı Uçar N, Özyıldız G, İnsel G (2018) Mikrobiyal biyopolimerler: polihidroksialkanoatların biyoplastik üretiminde kullanımı üzerine genel değerlendirme. Çevre Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3 (3):1302-5627.
8. Ertaş A (2021) Assessment of beach litter pollution in Adana Akyatan Lagoon Coast of the East Mediterranean. Marine Pollution Bulletin, 163: 111943. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2020.111943

9. Erüz C, Liman Y, Çakır B, Özşeker K (2010) Doğu-Karadeniz Kıyılarında Katı Atık Kirliliği. Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları VIII. Ulusal Kongresi, 27 Nisan-1 Mayıs, Trabzon.
10. Erüz C, Eroğlu C, Özşeker K (2013) Ekolojik, Ekonomik ve Sosyal Sorun Katı Atık Kirliliğinin, Trabzon Akarsu, Göl ve Kıyı Alanlarındaki Düzeyi. Su Ürünleri Sempozyumu, İstanbul.
11. Erüz C, Terzi T, Özşeker K, Yazır D (2019) Trabzon İli Akarsu Havzalarinda Kati Atik Kirliliği. 2nd International Turkish World Engineering and Science Congress, November 7-10, Türkiye.
12. Esensoy Şahin FB, Karacan F, Aytan Ü (2018) Güneydoğu Karadeniz Rize Sarayköy plajında plastik kirliliği. Aquatic Research, 1(3): 127-135. https://doi.org/10.3153/AR18014
13. Honorato-Zimmer D, Kiessling T, Gatta-Rosemary M, Kroeger Campodónico C, Núñez-Farías P, Rech S, Thiel M (2021) Mountain streams flushing litter to the sea-Andean rivers as conduits for plastic pollution. Environ Pollut., Dec 15 (291):118166. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2021.118166
14. Jambeck JR, Andrady A, Geyer R, Narayan R, Perryman M, Siegler T, Wilcox C, Lavender Law K (2015) Plastic waste inputs from land into the ocean. Science, 347: 768-771. https://doi.org/10.1126/science.1260352
15. Lebreton LCM, Zwet JVD, Damsteeg JW, Slat B, Andrady A, Reisser J (2017) River plastic emissions to the world’s oceans. Nature Communications, 8:15611. https://doi.org/10.1038/ncomms15611
16. Meijer LJ, Van Emmerik T, Van Der Ent R, Schmidt C, Lebreton L (2021) More than 1000 rivers account for 80% of global riverine plastic emissions into the ocean. Science Advances, 7(18): eaaz5803. https://doi.org/10.1126/sciadv.aaz5803
17. Mohajerani A, Vajna J, Cheung TH, Kurmus H, Arulrajah A, Horpibulsuk S (2017) Practical recycling applications of crushed waste glass in construction materials: a review. Construction and Building Materials, 156: 443-467. https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2017.09.005
18. OECD (2022) Global Plastics Outlook: Economic Drivers, Environmental Impacts and Policy Options. OECD (Organisation for Economic Co-Operation and Development) Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/de747aef-en
19. Orthodoxou LD, Loizidou IX, Loizides IM (2014) Deniz Çöpünün Azaltılması için MARLISCO Rehberi: İlham Al ve En İyi Uygulamalar Sayesinde Yenilikçi Ol. ISOTECH Ltd, ISBN: 978-9963-720-95-8.
20. Öztekin A, Bat L, Baki OG (2019) Beach litter pollution in Sinop Sarikum Lagoon Coast of the Southern Black Sea. Turk. J. Fish.& Aquat. Sci. 20(3): 197-205. http://doi.org/10.4194/1303-2712-v20_3_04
21. Ryan PG, Weideman EA, Perold V, Hofmeyr G, Connan M (2021) Message in a bottle: assessing the sources and origins of beach litter to tackle marine pollution. Environmental Pollution, 288: 117729. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2021.117729
22. Schmidt C, Krauth T, Wagner S (2017) Export of plastic debris by rivers into the sea. Environ. Sci. Technol., 51: 12246-12253. http://doi.org/10.1021/acs.est.7b02368
23. Soto-Navarro J, Jorda G, Compa M, Alomar C, Fossi MC, Deudero S (2021) Impact of the marine litter pollution on the Mediterranean biodiversity: a risk assessment study with focus on the marine protected areas. Marine Pollution Bulletin, 165: 112169.http://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2021.112169
24. Telli Karakoç F, Erüz C, Düzgüneş E, Sağlam H, İsmail NP, Özşeker K, Terzi Y, Erol S, Alkan N, Başkan N, Tsiskaridze D, Panait AM, Paiu A, Ionaşcu AŞ, Raykov V, Dimitrov D, Ivanova P, Zlateva I, Stoica E, Gileva E, Stahlberg S, Kozovska M (2022) The Impact of the Litouter Project on the Partner Countries in the Black Sea. International Symposium on Marine Litter in The Black Sea: Ecological and Socio-Economic Problems, pp.13-14, Trabzon, Türkiye.
25. Thompson R, La Belle BE, Bouwman H, Neretin L (2011) Marine Debris: Defining a Global Environmental Challenge. GEF Council Meeting, May 24-26, Washington, DC.
26. URL-1 Meteorolojik Veri-Bilgi Sunum ve Satış Sistemi (MEVBİS). https://mevbis.mgm.gov.tr, Erişim Tarihi: 15.10.2025.
27. URL-2 http://arhavi.gov.tr/ekonomi-finans, Erişim Tarihi: 15.10.2025.
28. Yağcı O (2024) Arhavi Kapisre Deresi Havzasında WEPP erozyon tahmin modeli ile erozyon tespiti. Artvin Çoruh Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Artvin.
29. Yıldırım C (2025) Arhavi Kapisre Deresi Havzası’nda gerçekleşen yüzey, kanal ve oyuntu erozyonu miktarlarının tespiti ve bazı su kalitesi parametrelerinin ölçümü. Artvin Çoruh Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Doktora Tezi, Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Artvin.