Farklı Park Tipolojilerinde Tür Kompozisyonu ve Çeşitlilik Örüntüleri: Düzce Örneği

Öz

Kentsel park alanları, artan kentleşme baskısı altında biyoçeşitliliğin korunması açısından önemli habitat alanlarıdır. Bu çalışma, Düzce ilinde yer alan üç farklı park tipolojisinde (Millet Bahçesi, Kent Parkı ve mahalle ölçeğinde Aziziye Parkı) bulunan bitki taksonlarının tür çeşitliliği ve kompozisyonel yapısını karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Her park tipinde 10×10 m büyüklüğünde yedi örnekleme alanı oluşturulmuş ve örnekleme alanları bitkisel heterojenliği kapsayacak şekilde belirlenmiştir. Bu alanlarda Braun-Blanquet örtüş–bolluk skalasına göre veriler toplanmış ve analizler R yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Alfa çeşitlilik metrikleri (tür zenginliği, Shannon, Simpson ve eşitlik indeksleri) hesaplanmış, park tipleri arasındaki farklar Kruskal–Wallis testi ile değerlendirilmiştir. Tür kompozisyonu Bray–Curtis benzerlik ölçütüne dayalı NMDS ve PERMANOVA analizleri ile incelenmiş; beta çeşitlilik tür değişimi ve alt küme yapısı bileşenlerine ayrıştırılmıştır. Alfa çeşitlilik metrikleri açısından park tipleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır (p>0.05). Buna karşın PERMANOVA sonuçları, parklar arasında genel bir kompozisyonel farklılık bulunduğunu göstermiştir (p<0.05); ancak çoklu karşılaştırmalar için uygulanan FDR düzeltmesi sonrasında ikili karşılaştırmalarda anlamlı farklılıklar tespit edilmemiştir (p>0.05). Beta çeşitlilik analizleri, farklılaşmanın büyük ölçüde tür değişimi bileşeninden kaynaklandığını ortaya koymuştur. SIMPER ve kümeleme analizleri ise ayrışmanın sınırlı sayıda ayırt edici takson tarafından taşındığını göstermiştir. Sonuç olarak park tipleri benzer tür zenginliği düzeylerine sahip olmakla birlikte, türlerin bir araya geliş biçimleri açısından farklı kompozisyonel karakterler sergilemektedir. Kentsel park planlama ve tasarımında yalnızca tür sayısı değil, tür birlikteliklerinin de dikkate alınması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Beta çeşitlilik
• Düzce
• Kentsel biyoçeşitlilik
• Park tipolojisi
• Tür kompozisyonu

Species Composition and Diversity Patterns in Different Park Typologies: the case of Düzce

Öz

Urban parks are important habitats for biodiversity conservation under increasing urbanization pressure. This study aims to comparatively evaluate the species diversity and compositional structure of plant taxa in three different parks located in Düzce, Türkiye (Millet Garden, Kent Park, and the neighborhood-scale Aziziye Park). In each park, seven 10 × 10 m sampling plots were established, and the plots were selected to capture the vegetation heterogeneity within the park. Cover–abundance data were collected using the Braun–Blanquet scale, and all analyses were conducted in R. Alpha diversity metrics (species richness, Shannon, Simpson, and evenness indices) were calculated, and differences among parks were tested using the Kruskal–Wallis test. Species composition was analyzed using Bray–Curtis dissimilarity-based NMDS and PERMANOVA, and beta diversity was partitioned into turnover and nestedness components. No significant differences were detected among parks in terms of alpha diversity metrics (p>0.05). In contrast, PERMANOVA results indicated a significant overall compositional difference among parks (p<0.05); however, after applying the false discovery rate (FDR) correction for multiple comparisons, no significant pairwise differences were found (p>0.05). Beta diversity analyses revealed that the observed variation was mainly driven by species turnover. SIMPER and clustering analyses showed that compositional differences were primarily driven by a limited number of discriminating taxa. Overall, although the parks exhibited similar levels of species richness, they differed in terms of species assemblages and compositional patterns. These findings highlight that urban park planning and design should consider not only species richness but also species assemblages and their ecological interactions.

Anahtar Kelimeler

• Beta diversity
• Düzce
• Urban biodiversity
• Park typology
• Species composition

Kaynakça

1. Altay, V., Šilc, U., Yarcı, C., Kavgacı, A., Čarni, A., & Ozturk, M. (2020). Urban vegetation of the Anatolian side of Istanbul. Phytocoenologia, 50(2), 101-121. https://doi.org/10.1127/phyto/2020/0301
2. Anderson, M.J. (2001). A new method for non‐parametric multivariate analysis of variance. Austral Ecology, 26, 32-46. https://doi.org/10.1046/j.1442-9993.2001.01070.x
3. Anderson, M.J., & Walsh, D.C. (2013). PERMANOVA, ANOSIM, and the Mantel test in the face of heterogeneous dispersions: what null hypothesis are you testing? Ecological Monographs, 83, 557-574. https://doi.org/10.1890/12-2010.1
4. Aronson, M.F., La Sorte, F.A., Nilon, C.H., Katti, M., Goddard, M.A., & Lepczyk, C.A. (2014) A global analysis of the impacts of urbanization on bird and plant diversity reveals key anthropogenic drivers. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 281(1780), 1-9. https://doi.org/10.1098/rspb.2013.3330
5. Baselga, A. (2010). Partitioning the turnover and nestedness components of beta diversity. Global Ecology and Biogeography, 19, 134-143. https://doi.org/10.1111/j.1466-8238.2009.00490.x
6. Baselga, A., & Orme, C.D.L. (2012). Betapart: an R package for the study of beta diversity. Methods in Ecology and Evolution, 3, 808-812. https://doi.org/10.1111/j.2041-210x.2012.00224.x
7. Benjamini, Y., & Hochberg, Y. (1995). Controlling the false discovery rate: a practical and powerful approach to multiple testing. Journal of the Royal Statistical Society: Series B, 57(1), 289–300. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1995.tb02031.x
8. Borcard, D., Gillet, F., & Legendre, P. (2018). Spatial analysis of ecological data. In: Legendre P, Legendre L (eds) Numerical Ecology with R. Springer International Publishing, Cham, pp:299-367. https://doi.org/10.1007/978-3-319-71404-2_7

9. Braun-Blanquet, J. (2013). Pflanzensoziologie: Grundzüge der Vegetationskunde, 3rd Edn. Springer, Wien.
10. Brockerhoff, E.G., Barbaro, L., Castagneyrol, B., Forrester, D.I., Gardiner, B., & González-Olabarria, J.R. (2017). Forest Biodiversity, Ecosystem Functioning and the Provision of Ecosystem Services. Biodiversity and Conservation, 26, 3005-3035. https://doi.org/10.1007/s10531-017-1453-2
11. Cáceres, M.D., & Legendre, P. (2009). Associations between species and groups of sites: indices and statistical inference. Ecology, 90, 3566-3574. https://doi.org/10.1890/08-1823.1
12. Clarke, K.R. (1993). Non‐parametric multivariate analyses of changes in community structure. Australian Journal of Ecology, 18, 117-143. https://doi.org/10.1111/j.1442-9993.1993.tb00438.x
13. Clarke, K.R., & Warwick, R.M. (2001). Change in marine communities: an approach to statistical analysis and interpretation. PRIMER-E, Plymouth.
14. Cornelis, J., & Hermy, M. (2004). Biodiversity relationships in urban and suburban parks in Flanders. Landscape and Urban Planning, 69, 385-401. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2003.10.038
15. Coulloudon, B., Eshelman, K., Gianola, J., Habich, N., Hughes, L., & Johnson, C. (1999). Sampling vegetation attributes: interagency technical reference. National Applied Resource Sciences Center, USA.
16. Çelik, M., & Yılmaz, H. (2025). Kent ekolojisi açısından diyarbakır kenti açık-yeşil alanlarında kullanılan bitki materyallerinin değerlendirilmesi. Research in Agricultural Sciences, 56, 130-140. https://doi.org/10.17097/agricultureatauni.1612774
17. Çevik, C., & Yılmaz, H. (2025). Biyodost park kriterleri açısından Galle Park kent parkının analizi. Bahçe, 54, 449-458. https://doi.org/10.53471/bahce.1558448
18. ÇŞİB. (2018). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Millet Bahçeleri Projesi Tanıtım Raporu. Ankara.
19. Dobbs, C., Escobedo, F.J., & Zipperer, W.C. (2011). A framework for developing urban forest ecosystem services and goods indicators. Landscape and Urban Planning, 99, 196-206. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2010.11.004
20. Dufrêne, M., & Legendre, P. (1997). Species assemblages and indicator species: the need for a flexible asymmetrical approach. Ecological Monographs, 67, 345-366. https://doi.org/10.2307/2963459
21. Ekren, E., Çorbacı, Ö.L., & Kordon, S. (2024). Evaluation of plants based on ecological tolerance criteria: case astudy of urban open green spaces in Rize, Türkiye. Turkish Journal of Forest Science, 8, 108-132. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.1550116
22. Eroğlu, E., Kesim, G.A., & Müderrisoğlu, H. (2005). Düzce kenti açık ve yeşil alanlarındaki bitkilerin tespiti ve bazı bitkisel tasarım ilkeleri yönünden değerlendirilmesi. Journal of Agricultural Sciences, 11, 270-277. https://doi.org/10.1501/tarimbil_0000000583
23. Eroğlu, E. (2015). Peyzajı karakterize eden doğal bitki kompozisyonları. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 11, 100-110.
24. Forman, R.T. (2014). Urban Ecology: Science of Cities. Cambridge University Press, Cambridge.
25. Gilliam, F.S. (2007). The ecological significance of the herbaceous layer in temperate forest ecosystems. BioScience, 57(10), 845-858. https://doi.org/10.1641/b571007
26. Gülsoy, S., & Özkan, K. (2009). Tür çeşitliliğinin ekolojik açıdan önemi ve kullanılan bazı indisler. Turkish Journal of Forestry, 9, 168-178.
27. Kent, M. (2011). Vegetation description and data analysis: a practical approach. John Wiley & Sons.
28. Koulelis, P., Kontogianni, A.B., Georgiadis, C., & Karetsos, G. (2022). Plant composition and diversity in selected urban green spaces of Athens, Greece: a significant management suggestion. In Proceedings of HAICTA 2022 (pp. 522–528). CEUR Workshop Proceedings.
29. Legendre, P., & Legendre, L. (2012). Numerical ecology. 3rd Edn. Elsevier, Amsterdam.
30. Magurran, A.E. (2003). Measuring biological diversity. Blackwell Publishing, Oxford.
31. McKinney, M.L. (2006). Urbanization as a major cause of biotic homogenization. Biological Conservation, 127, 247-260. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2005.09.005
32. Nielsen, A.B., van den Bosch, M., Maruthaveeran, S., & van den Bosch, C.K. (2014). Species richness in urban parks and its drivers: a review of empirical evidence. Urban Ecosystems, 17, 305-327. https://doi.org/10.1007/s11252-013-0316-1
33. Nowak, D.J., & Dwyer, J.F. (2007). Understanding the benefits and costs of urban forest ecosystems. In: Urban and Community Forestry in the Northeast. Springer Netherlands, Dordrecht, 25-46. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-4289-8_2
34. Oksanen, J., Blanchet, F.G., Kindt, R., Legendre, P., Minchin, P.R., & O’hara, R.B. (2013). Package ‘vegan’. Community Ecology Package, 2(9), 1–295.
35. Perea, R., Schroeder, J.W., & Dirzo, R. (2022). The herbaceous understory plant community in the context of the overstory: an overlooked component of tropical diversity. Diversity, 14(10), 800. https://doi.org/10.3390/d14100800
36. Petr Pyšek, P., Chocholousková, Z., Pyšek, A., Jarošík, V., Chytrý, M., & Tichý, L. (2004). Trends in species diversity and composition of urban vegetation over three decades. Journal of Vegetation Science, 15(6), 781–788. https://doi.org/10.1111/j.1654-1103.2004.tb02321.x
37. R Core Team. (2024). R: A language and environment for statistical computing (Version 4.4.0) [Computer software]. R Foundation for Statistical Computing. Vienna, Austria. https://www.R-p
38. Rewald, B., Ammer, C., Hartmann, H., Malyshev, A.V., & Meier, I.C. (2020). Woody plants and forest ecosystems in a complex world—ecological interactions and physiological functioning above and below ground. Frontiers in Plant Science, 11, 173. https://doi.org/10.3389/fpls.2020.00173
39. Tırnakçı, A., & Aklıbaşında, M. (2023). Doğal bitki türlerinin kentsel alanlardaki bitkisel tasarımlarda kullanımı. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 24, 167-177. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1150603
40. Ünsal, T., & Çelik, A. (2025). Tokat Kent Parkı’nın bitkisel tasarım açısından değerlendirilmesi. Bahçe, 54, 157-168. https://doi.org/10.53471/bahce.1560236
41. Warton, D.I., Wright, S.T., & Wang, Y. (2012). Distance‐based multivariate analyses confound location and dispersion effects. Methods in Ecology and Evolution, 3, 89-101. https://doi.org/10.1111/j.2041-210x.2011.00127.x
42. Xu, W., Dai, W., Ding, Y., Song, S., Liu, Q., & Yang, W. (2024). Drivers of spontaneous plant communities in urban parks: a case from Nanjing, China. Sustainability, 16(9), 3841. https://doi.org/10.3390/su16093841