Türkiye Ormanları ve İklim Değişikliği: Karbon Yutağı İşlevi ve Ekolojik Baskılar

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de orman alanı, ağaç serveti ve yıllık odunsu hacim artımındaki değişimler ile ormanların karbon yutağı işlevi arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Belge incelemesine dayalı betimsel ve karşılaştırmalı araştırmada T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı ormancılık istatistikleri, Türkiye’nin Ulusal Sera Gazı Envanteri, politika belgeleri, uluslararası kuruluş raporları ve akademik çalışmalar birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, orman alanı, ağaç serveti ve yıllık hacim artımı uzun dönemde yükselmesine karşılık orman arazilerinin yıllık net sera gazı uzaklaştırımının 2017’de 65.3 milyon ton CO₂ eş değerinden 2021’de 33.4 milyon tona gerilediğini; 2023’te 55.3 milyon tona yükselmesine rağmen 2017 düzeyine ulaşamadığını ortaya koymuştur. Bu değişim, odun üretimi, olağanüstü hasılat, büyük orman yangınları, kuraklık, zararlı organizmalar ve arazi kullanım baskılarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Madencilik, enerji ve ulaşım izinleri de doğrudan alan kullanımı ve parçalanma yoluyla ormanların ekolojik bütünlüğünü etkileyebilmektedir. Çalışmada ayrıca 7584 sayılı Kanun’la düzenlenen karbon yutak ormanları değerlendirilmiştir. Yeni ağaçlandırmalar net sera gazı uzaklaştırımına katkı sağlayabilse de doğal ormanların uzun yıllarda oluşan karbon stoklarını ve çok yönlü ekolojik işlevlerini kısa sürede karşılayamaz. Sonuç olarak Türkiye’nin orman politikasında toplam orman alanının net sera gazı uzaklaştırımı, üretim, doğal zararlar, orman yapısı ve parçalanmayla birlikte izlenmesi gerektiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İklim Değişikliği
• Türkiye Ormanları
• Karbon Yutağı
• Orman Yangınları
• Ekolojik Bütünlük

Türkiye’s Forests and Climate Change: Carbon Sink Function and Ecological Pressures

Öz

This study examined the relationship between changes in forest area, growing stock, and annual wood volume increment and the carbon sink function of forests in Türkiye. Using a descriptive and comparative research design based on document analysis, the study evaluated forestry statistics published by the Ministry of Agriculture and Forestry, Türkiye’s National Greenhouse Gas Inventory, policy documents, reports from international organizations, and academic studies. The findings indicate that, despite long-term increases in forest area, growing stock, and annual increment, the annual net GHG removals of forest land declined from 65.3 million tonnes of CO₂ equivalent in 2017 to 33.4 million tonnes in 2021. Although net GHG removals recovered to 55.3 million tonnes in 2023, they remained below the 2017 level. Wood production, salvage logging, large forest fires, drought, harmful organisms, and land-use pressures were discussed as relevant factors associated with this change. Permits for mining, energy, and transportation projects may also affect the ecological integrity of forests through direct land use and fragmentation. The study further assessed the carbon sink forests introduced under Law No. 7584. Although new afforestation may contribute to net GHG removals, it cannot rapidly replace carbon stocks accumulated over long periods or the multiple ecological functions of natural forests. The study concludes that Türkiye’s forest policy should not rely on total forest area alone but should monitor it alongside net GHG removals, wood production, natural disturbances, forest structure, and fragmentation.

Anahtar Kelimeler

• Climate Change
• Türkiye's Forests
• Carbon Sink
• Forest Fires
• Ecological Integrity

Kaynakça

1. Atmış, E., Erdönmez, C., & Özkazanç, N.K. (2022). Türkiye’de ormansızlaşma. E. Atmış (Ed.), Türkiye ormancılığı 2022: Türkiye’de ormansızlaşma ve orman bozulması içinde (ss. 37–48). Türkiye Ormancılar Derneği.
2. Bowen, G.A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
3. Curtis, P.S., & Gough, C.M. (2018). Forest aging, disturbance and the carbon cycle. New Phytologist, 219(4), 1188–1193. https://doi.org/10.1111/nph.15227
4. ÇŞİDB. (2024). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Göstergeler 2023. Ankara: ÇŞİDB. Erdönmez, C. (2024). Zayıflayan Türkiye ormanları yarı yarıya daha az karbon tutuyor. İklim Masası. https://iklimmasasi.com/zayiflayan-turkiye-ormanlari-yari-yariya-daha-az-karbon-tutuyor/
5. EEA. (2025). European environment agency kara ve ormanlardaki sera gazı emisyonları ve uzaklaştırılması: Türkiye. Europe's Environment 2025 — Ülke Profilleri. Yayınlanma tarihi: 29 Eylül 2025, Güncellenme tarihi: 20 Ekim 2025. https://www.eea.europa.eu/en/europe-environment-2025/countries/turkiye/lulucf-emissions
6. Erpul, G., Görücü, Ö., Gül, A., Güneş, Y., Akgöz, R., İnce, K., & Yılmaz, Ü.S. (2024). İklim değişikliğine uyum sürecinde orman dışı alanlara yeni karbon yutak alanlarının tesisi ve karbon çiftçiliği. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 3 (Çölleşme, Erozyon ve İklim Değişikliği Özel Sayısı), 59-80.
7. FAO. (2020). Food and Agriculture Organization of the United Nations Global Forest Resources Assessment 2020: Main Report. https://doi.org/10.4060/ca9825en
8. FAO ve UNEP. (2020). Food and Agriculture Organization of the United Nations & United Nations Environment Programme The State of The World’s Forests 2020: Forests, Biodiversity and People. https://doi.org/10.4060/ca8642en

9. FAO, IUFRO, & USDA. (2021). Food and Agriculture Organization of the United Nations, International Union of Forest Research Organizations, & United States Department of Agriculture. A guide to forest-water management (FAO Forestry Paper No. 185). https://doi.org/10.4060/cb6473en
10. FAO. (2025). Food and Agriculture Organization of the United Nations Global Forest Resources Assessment 2025. https://doi.org/10.4060/cd6709en
11. Görücü, Ö. (2022). Ormanlarda bakım faaliyetlerinin önemi: Ahşap ve karbon tutumu—ahşabın karbon tutumuna katkısı, karbon hesaplamaları ve mukayeseler [Çalıştay sunumu]. Ahşap Kullanımının Yaygınlaştırılması Projesi Çalıştayı, 27 Ekim, Ankara.
12. IPCC. (2023). İklim Değişikliği 2022 – Etkiler, Adaptasyon ve Hassasiyet: Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin Altıncı Değerlendirme Raporuna Çalışma Grubu II Katkısı. Cambridge: Cambridge Üniversitesi Yayınları. https://doi.org/10.1017/9781009325844
13. IPBES. (2019). Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. Global assessment report on biodiversity and ecosystem services (E.S. Brondízio, J. Settele, S. Díaz, & H.T. Ngo, Eds.). IPBES Secretariat. https://doi.org/10.5281/zenodo.3831673
14. Karacabey, B. (2023). İklim değişikliğinin Türkiye orman ekosistemlerine etkisi. M. E. Aydın ve A. D. Şahin (Ed.), İklim değişimi çerçevesinde su kaynaklarının mevcut durumu ve geleceği içinde (ss. 377–393). Türkiye Bilimler Akademisi. https://doi.org/10.53478/TUBA.978-625-8352-56-6.ch16
15. Korkmaz, M., & Adıgüzel, O.A. (2021). Türkiye’de orman kaynakları yönetiminin iklim değişikliğine uyumuna ilişkin değerlendirmeler. Turkish Journal of Forestry, 22(4), 417–425. https://doi.org/10.18182/tjf.1019556
16. Malkoç, E., & Nurlu, E. (2024). Coğrafi bilgi sistemleri ve IDRISI Selva LCM aracı ile ormansızlaşma modellemesi: Bozdağlar, Türkiye. Turkish Journal of Forest Science, 8(2), 163–176. https://doi.org/10.32328/turkjforsci.1525501
17. OGM. (2019). Orman Genel Müdürlüğü Sürdürülebilir Orman Yönetimi Kriter ve Göstergeleri Türkiye Raporu 2019. Ankara.
18. OGM. (2020). Orman Genel Müdürlüğü Ormancılıkta İklim Değişikliğine Uyum Stratejik Planı. https://www.ogm.gov.tr/tr/haber-sitesi/Documents/ormanlarimizi-iklim-degisikligine-karsi-daha-direncli-yapacak-9-strateji-51-eylem-onerisi/Ormanların%20İklim%20Değişikliğine%20Uyum%20Stratejisi%202020.pdf, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
19. OGM. (2026). Orman Genel Müdürlüğü 2025 Yılı Faaliyet Raporu. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/FaaliyetRaporu/2025%20-%20Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20Faaliyet%20Raporu.pdf, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
20. Republic of Türkiye. (2025). The Second Nationally Determined Contribution of Türkiye. United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/sites/default/files/2025-11/The%20Second%20NDC%20of%20T%C3%BCrkiye.pdf, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
21. Taşdemir, C., Aytar, F., & Öztürk, S. (2014). Hava kirliliğinin ormanlar üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve gözlenmesi uluslararası iş birliği programı (ICP Forests) kapsamında taç durumu ve zarar etmenlerinin Türkiye’deki uygulama ve değerlendirmesi (Konferans bildirisi). In II. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu: Akdeniz Ormanlarının Geleceği—Sürdürülebilir Toplum ve Çevre, 22–24 Ekim, Isparta, Türkiye.
22. TOB. (2025). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı IV. Tarım Orman Şûrası 7. Çalışma Grubu: İklim Değişikliğine Uyum ve Azaltım Çalışma Belgesi. https://cdniys.tarimorman.gov.tr/api/File/GetGaleriFile/505/DosyaGaleri/8547/iv._tarim_orman_surasi__7.grup_iklim_degisikligine_uyum_ve_azaltim_calisma_belgesi.pdf, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
23. TOB. (2026). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Ormancılık İstatistikleri, 2025 (İstatistik Bülteni Sayı 071). https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2363, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
24. TÜİK. (2025a). Türkiye İstatistik Kurumu Turkish Greenhouse Gas Inventory 1990–2023: National Inventory Document. United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/TUR_NID_2025_Rev.pdf , Erişim Tarihi: 30.07.2026.
25. TÜİK. (2025b). Türkiye İstatistik Kurumu Türkiye 2025 Common Reporting Table (CRT). United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/documents/646495, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
26. Türkeş, M. (2025). Ormanlar ve İklim Değişikliği. Hidropolitik Akademi. https://www.hidropolitikakademi.org/tr/article/31204/ormanlar-ve-iklim-degisikligi, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
27. TÜSİAD. (2023). Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği Türkiye’de İklim Krizi ile Mücadelede Orman Ekosistemleri ve Yutak Alan Yönetimi. https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/11295-turkiye-de-i-klim-krizi-ile-mucadelede-orman-ekosistemleri-ve-yutak-alan-yonetimi, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
28. WWF-Türkiye. (2026). Orman Kanunu’nda karbon yutak ormanları düzenlemesi üzerine değerlendirme. https://www.wwf.org.tr/?17140/orman-kanununda-karbon-yutak-ormanlari-duzenlemesi-uzerine-degerlendirme, Erişim Tarihi: 30.07.2026.
29. 7552 sayılı İklim Kanunu. (2025, 9 Temmuz). Resmî Gazete (Sayı 32951). T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7552&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
30. 7584 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. (2026, 20 Haziran). Resmî Gazete (Sayı: 33286). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/06/20260620-2.htm, Erişim Tarihi: 30.07.2026.