Kuzey Amerika Yerlilerinde Sepet Örücülüğü

Öz

Kuzey Amerika yerlileri ya da Kızılderilileri terimi, Kanada, Grönland, Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika'nın kuzeyinde yaşayan Kuzey Amerika yerli grubundaki halklar ve bunlar tarafından ortaya konulan kültür bölgesini tanımlamak için kullanılmaktadır. Kuzey Amerika yerli grupları, yüzyıllardan beri tahta oymacılığı, boncuk işi, fildişi oymacılığı, dokumacılık, çömlekçilik, seramik, deri işleri, maske yapımı, sepet örücülüğü ve kum boyama gibi el sanatları ile uğraşmışlardır. Amerika Birleşik Devletleri sınırları içinde yer alan ve Kızılderililerin ilk yerleşim yeri olduğu varsayılan Büyük Havza’daki (Great Basin) arkeolojik bulgulara göre; Kuzey Amerika Yerlileri dokumacılıktan ve çömlekçilikten önce sepet örücülüğü yapmışlardır. Kırsal yaşamın vazgeçilmez el sanatlarından olan sepet örücülüğü, Kızılderili halkı için de her zaman önemli olmuştur. Birçok kültürde günlük kullanım eşyası olarak üretilen sepetler, Kızılderili kültüründe sadece kullanım eşyası amacıyla değil aynı zamanda dekoratif objeler olarak da kullanılmaktadır. Kuzey Amerikan Yerli dokuyucuları; sepetlerine mistik anlamlar yüklerken, Avrupalı Amerikalılar (kıtaya sonradan gelen Avrupalılar) sepetleri sadece sanat eseri olarak görmeyip, ticari birer meta olarak da değerlendirmişlerdir. Kıtaya sonradan göç edenler arasında “sepet çılgınlığı” olarak bilinen bir dönem başladığından söz edilmektedir. Sepetlere gösterilen bu yoğun ilgide; üzerlerindeki semboller, motifler, kullanılan tüy, boncuk, deniz kabuğu gibi süsleme unsurlarının etkisi büyüktür. Günümüzde Kuzey Amerika Yerli sepetleri, küratörler ve koleksiyonerler tarafından toplanmakta ve dünyaca ünlü birçok müzede sergilenmektedir. Bu çalışmada; Kuzey Amerika Yerlilerinin sepet örücülüğü dokuma teknikleri, sepet örücülüğünde kullanılan hammaddeler, süsleme malzemeleri, renk, motif ve kompozisyon özellikleri incelenmiştir. Kuzey Amerika Yerlileri sepet örücülüğünün tarihsel süreç içerisindeki dönemsel değişimleri hakkında bilgilere çalışmanın ilgili bölümlerinde yer verilmiş, elde edilen bu bilgiler müzelerde sergilenen görseller ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sepet örmeciliği
• Kızılderili sepet örmeciliği
• Amerika yerlileri sepet örmeciliği
• Kızılderili el sanatları
• bitki örmeciliği

Basket Knitting in North American Indians

Abstract

Native American tribes from North America have been producing handicrafts including wood carving, beading, ivory carving, weaving, pottery, ceramics, leather work, mask making, basket knitting, and sand painting for millennia. North American Indians performed basket knitting before weaving and pottery, according to archeological findings in the Great Basin, which is inside American territory and is thought to be the earliest Indian habitation. The importance of basket knitting, one of the essential rural crafts, has never changed for the Indian people. Native American culture uses baskets not only for practical purposes but also as ornamental things. Baskets are made as everyday goods in various civilizations. Native North American weavers; although European Americans (the Europeans who subsequently migrated to the continent) gave mystical connotations to their baskets, also saw them as useful, tradable goods. It is stated that a time known as “basket frenzy” began among individuals who subsequently came to the continent. In this fervent interest in baskets, symbols, themes, and decorative components like feathers, pearls, and seashells have a significant impact. Native American baskets from North America are now collected by curators and collectors and shown in several internationally known museums. Basket knitting weaving techniques of Indians, raw materials used in basket knitting, decorating materials, color, pattern, and composition elements were all investigated in this study. In the relevant portions of the research, information regarding the periodic changes in the American Indians' basket knitting in the historical process is provided, and this knowledge is backed by visuals shown in museums.

Keywords

• Basket weaving
• Indians’ basket weaving
• Native American basket weaving
• Native American crafts
• plant weaving

Kaynakça

1. Akimel O'odham man in the maze coiled basketry bowl. (t.y.). Adobe Gallery. https ://ww w.ado begal lery. com/a rt/pi ma-ma n-in- the-m azecoiled-bask etry- bowl.
2. Akpınarlı, H. F. (1992). Bitkisel örücülük [Ders Notları]. Gazi Üniversitesi.
3. Ateş, M. (2011). Mitolojiler ve semboller, ana tanrıça ve doğurganlık. Milenyum Yayınları.
4. Basket tray with Spanish coin design (2002). National Musem of the American Indian. https ://am erica nindi an.si .edu/ colle ction s-sea rch/object s/NMA I_245 117.
5. Bernstein, B. D. (2003). The language of native American baskets., National Museum of the American Indian
6. Dennis, M. (2022). Creativity in the face of adversity. California State University. https ://hu man.l ibret exts. org/C ourse s/Pri nce_G eorge 's_Co mmuni ty_Co llege /Intr oduct ion_t o_Art _Art Hist ory_P art_2 /11%3A_Art that brin gs_U. S._hi story to_l ife/1 1.07% 3A_So cial_ struc tures .
7. Endowment, J. E. (2020). Elizabeth Hickox basket. https ://co llect ions. artsm ia.or g/art /1373 71/ba sket- eliza beth- hicko x. Accessed onDecember 20, 2022.
8. Eroğlu, M. A. (2018). Kızılderililer ve kıyafetler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1677–1694. https ://de rgipa rk.or g.tr/tr/do wnloa d/art icle- file/ 54910 4

9. Nicholson, G. (2022). Wikipedia. https ://en .wiki pedia .org/ wiki/ Grace Nicholson .
10. Kekevi, M. (2019). Kuzey Amerika Yerlilerinin Kadim Dini İnançları (Tez No:551797) [Yüksek Lisans Tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Tez Merkezi.
11. Kuzey Amerika (2018, December 28). In Wikipedia. https ://tr .wiki pedia .org/wiki/ Kuzey Amer ika.
12. Harpo. (t.y.). Man in the maze. American Turquoise Official Dealer. https ://ww w.har po-pa ris.c om/en /lege nds-a nd-st ories /37-m an-in -the- maze.
13. Mary Knight Benson and W. Benson Willow Basket. (t.y.). National Musem of the American Indian. https ://am erica nindi an.si .edu/ exhib ition s/infinity ofnat ions/ calif ornia -grea tbasi n/242 118.h tml.
14. Navaholar. (2022, November 20). In Wikipedia. https ://tr .wiki pedia .org/wiki/ Navah olar.
15. Navajo Nation Ceremonial Basket. (t.y.). Adobe Gallery. https ://ww w.adobegal lery. com/a rt/na vajo- natio n-cer emoni al-ba sket- spide r-woman-cr oss-d esign s.
16. Neziroğlu, F. (2007). Sepet örme tekniği ve sanatsal Yorumlar [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Tez Merkezi, Tez Nu.: 285984.
17. Peabody Museum of Archaeology & Ethnology. (t.y.) Harvard University. https ://co llect ions. peabo dy.ha rvard .edu/ colle ction s.
18. Rentz, K. E. (2009). Dat so la lee (Dabuda or Louisa Keyser) degikup baskets. https ://am erica nindi an.si .edu/ exhib ition s/inf​inity ofnat ions/ california -grea tbasi n/118 261.h tml#q uote- noimg .
19. Rentz, K. E. (t.y.). Elizabeth Hickox's lidded baskets. https ://am erica nindian.si .edu/ exhib ition s/inf​inity ofnat ions/ calif ornia -grea tbasi n/221 927.h tml.
20. Singley, J. C. (2015). The Dat so la lee basket mystery. Nevada Museum of Art. https ://ne vadam agazi ne.co m/iss ue/se ptemb er-oc tober -2015 /3026 /.
21. Stockton, J. (2020). Scanning Dat so la Lee's world-famous basket. https://ww w.unr .edu/ nevad a-tod ay/ne ws/20 20/sc annin g-dat -so-l a-leesworld-fa mous- baske t.
22. The Michael C. Rockefeller Wing Collection. (t.y.). The Metropolitan Museum of Art. https ://ww w.met museu m.org /art/ colle ction /sear ch/72 6611
23. Tisdale, S. J. (2011). Spider woman’s gift: Nineteenth-century Diné textiles. Museum of New Mexico Press.
24. Turnbaugh, S. P., & Turnbaugh, W. A. (2004). Indian baskets. Schiffer Publishing Ltd.
25. William Ralnagal Benson (2022, December 14). In Wikipedia. https ://en.wiki pedia .org/ wiki/ Willi am_Ra lgana l_Ben son.
26. Williams, F. L. (2003). Guide to the North American Ethnographic Collection. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology. https://www.penn.museum/co llect ions/ objec t/128 550