Heykelde Hazır Nesne Algısı ve Dönüştürme

Öz

Modernizmle birlikte değişen sanat anlayışı endüstri ürünü nesnelerin sanat alanında kullanılmasına olanak sağlamıştır. Bu nesnelerin sanatsal malzeme olarak taşıdığı potansiyeli araştıran sanatçılar kendi üslup ve yöntemlerini geliştirmişlerdir. Günlük kullanım nesnelerini sanatsal amaçları doğrultusunda deneyimleyen bu sanatçılar içinde ilk sırada gelen Marcel Duchamp’dır. Marcel Duchamp, sanatçı tarafından seçilip sanat eseri olarak önerilen bu nesneleri hazır nesne olarak tanımlamıştır. Kullanım değeri dışında bir özelliği olmayan endüstri ürünü nesnenin böyle bir dönüşümü ya da sanattaki konumu, sanatçının bu seçimiyle başlar ve biter. Duchamp’ın sıradan bir nesneyi sanat eseri statüsüne taşıyan yaklaşımının neticesi olarak sanatın ve sanat eserinin ne’liği tartışmaları hâlen sürse de, onun bu tavrı önceki sanat uygulamalarına aykırı kaldığı kadar, sonrakiler için de bir referans olmuştur. Makale, endüstri ürünü nesnenin sanat eserine dönüşümünü hazır nesne tekniği üzerinden incelemektedir. Dolayısıyla bu kapsamda sınırlandırılan çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Konu ile bağlantılı bilimsel yayınlardan, internet kaynaklarından ve görsel dokümanlardan yararlanılmıştır. Sonuç olarak, hazır nesnenin sanatsal bir statü olduğu vurgulanmıştır.  

Anahtar Kelimeler

• Hazır Nesne
• Teknik Nesne
• Estetik Nesne
• Dönüştürme
• Marcel Duchamp

The Perception of Readymade and Metamorphosis in Sculpture

Abstract

The changed understanding of art with modernism has enabled the use of industrial objects in the field of art. Artists who started to investigate the possibilities of these products or objects as artistic materials developed their artistic styles and methods. Marcel Duchamp is the first among these artists who experienced everyday objects for artistic purposes. According to Marcel Duchamp, ready-made objects are those that the artist chooses and proposes as works of art. Such a transformation of the industrial object, which has no qualities other than its functional value or position in art, begins and ends with the artist's choice. As a result of Duchamp's approach, which elevated an ordinary object to the status of a work of art, the debates on what is art and what is a work of art are still ongoing, but his attitude has been a reference for the following artistic practices as well as a challenge to the previous ones. The article examines the transformation of the industrial object into a work of art through the ready-made object technique.  Therefore, document analysis method was preferred in the research, which was limited within this scope. Scientific publications, internet sources and visual documents related to the subject were consulted. As a result, it is emphasised that the ready-made object has an artistic status. 

Keywords

• Readymade
• Technical Object
• Aesthetic Object
• Metamorphosis
• Marcel Duchamp

Kaynakça

1. Baran, D. (2013). Heykelde hazır nesne algısı ve dönüştürme üstüne uygulamalı araştırmalar ve bir sergi (Tez No: 394754) [Sanatta yeterlik tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
2. Baran, D. (2019a). Gordon Matta-Clark’ı hazır nesne ile okumak: Teknik nesnenin dönüşümü. Sanat Yazıları, (41), 413-433. https://izlik.org/JA77ZR29LU
3. Baran, D. (2019b). Teknik nesneden estetik nesneye: Şakir Gökçebağ. Art-e Sanat Dergisi, 12(24), 542-631. https://doi.org/10.21602/sduarte.602198
4. Baran, D. (2025). Teknik nesnenin sanatsal dönüşümünde tarihsel ve düşünsel perspektif. Ş. Afacan (Ed.), Güzel sanatlar alanında uluslararası çalışmalar (ss. 41-63) içinde. Serüven Yayınevi.
5. Baudrillard, J. (2005). Şeytana satılan ruh ya da kötülüğün egemenliği. (O. Adanır, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
6. Baykam, B. (1993). Post-Duchamp krizi. G. Karamustafa & D. Şengel (Eds.), Bilgi olarak sanat/olgu olarak sanatçı: Yeni ontoloji (ss. 65-112) içinde. Plastik Sanatlar Derneği Yayın Dizisi.
7. Damlacı, N. (1984). Duchamp’ın sanatı. Ş. Aysan (Ed.), Marcel Duchamp içinde (s. 13-29). Sanat Tanımı Topluluğu Yayımı.
8. Danto, A. (2010). Sanatın sonundan sonra. (Z. Demirsü, Çev.). Ayrıntı Yayınları.

9. Duchamp, M. (1913/1964). Bicycle Wheel [Yardım Edilmiş/Katkıda Bulunulmuş Hazır Nesne]. Galerie Schwarz, Milano, İtalya. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Bicycle%20Wheel.html
10. Duchamp, M. (1914/1921). Bottle Rack [Değiştirilmemiş Hazır Nesne]. Beaux Arts, Collection of Jean-Jacques Lebel, Paris, France. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Bottle%20rack.html
11. Duchamp, M. (1914/1941). Pharmacy [Düzeltilmiş (Tamamlanmış) Hazır Nesne]. Arakawa Koleksiyonu, New York, ABD. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Pharmacy.html
12. Duchamp, M. (1915/1964). In Advance of the Broken Arm [Değiştirilmemiş Hazır Nesne]. Toutfait. https://www.toutfait. com/unmaking_the_museum/Shovel.htm
13. Duchamp, M. (1915/1964). Pulled at 4 pins [Gravür]. Toutfait. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Pulled%20at%20Four%20Pins.html
14. Duchamp, M. (1916). Comb [Değiştirilmemiş Hazır Nesne]. Philadelphia Sanat Müzesi-Louise ve Walter Arensberg Koleksiyonu, Philadelphia, ABD. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Comb.html
15. Duchamp, M. (1916). Traveller's Folding Item [Değiştirilmemiş Hazır Nesne]. Toutfait. https://www.toutfait.com/unmaking_ the_museum/Traveller's%20Folding%20Item.html
16. Duchamp, M. (1916). With Hidden Noise [Yardım Edilmiş/Katkıda Bulunulmuş Hazır Nesne]. Philadelphia Sanat Müzesi-Louise ve Walter Arensberg Koleksiyonu, Philadelphia, ABD. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Hidden%20Noise.html
17. Duchamp, M. (1916-1917). Apolinère Enameled [Düzeltilmiş (Tamamlanmış) Hazır Nesne]. Philadelphia Sanat Müzesi-Louise-Walter Arensberg Koleksiyonu, Philadelphia, ABD. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Apolinere%20enameled.html
18. Duchamp, M. (1917). Fountain [Değiştirilmemiş Hazır Nesne]. Toutfait. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/fountain.html
19. Duchamp, M. (1917). Trap/Trebuchet [Değiştirilmemiş Hazır Nesne]. Toutfait. https://www.toutfait.com/unmaking_the_ museum/Trap.html
20. Duchamp, M. (1917/1964). Porte-Chapeau/Hat Rack [Değiştirilmemiş Hazır Nesne] Toutfait. https://www.toutfait. com/unmaking_the_museum/Hat%20Rack.html
21. Duchamp, M. (1919). L.H.O.O.Q. [Düzeltilmiş (Tamamlanmış) Hazır Nesne]. Özel Koleksiyon, Paris, Fransa. https://www.toutfait. com/unmaking_the_museum/Trap.html
22. Duchamp, M. (1921). Belle Haleine eau de Violette/Beautiful Breath: Veil Water. [Yardım Edilmiş/Katkıda Bulunulmuş Hazır Nesne]. Özel Koleksiyon, Paris, Fransa. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Belle%20Haleine.html
23. Duchamp, M. (1921). Why Not Sneeze, Rrose Sélavy? [Yardım Edilmiş/Katkıda Bulunulmuş Hazır Nesne]. Philadelphia Sanat Müzesi-Louise ve Walter Arensberg Koleksiyonu, Philadelphia, ABD. https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/why%20not%20sneeze.html
24. Duchamp, M. (1934). The Green Box [Karşılıklı (İki Yanlı) Hazır Nesne]. Toutfait. https://www.toutfait.com/issues/issue_1/ News/gbnpopup_0.html?iframe=true&width=75%&height=100%
25. Duchamp, M. (2000). Marcel Duchamp ve Ready-Made. (S. R., Çev.). E. Batur (Ed.), Modernizmin serüveni (ss. 378-379) içinde. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
26. Gablik, S. (2000). Kaygı nesneleri: Kültürel muhalefet tarzları. Sanat Dünyamız, 75 (Bahar), 201-215.
27. Hahn, O. (1984). Marcel Duchamp’la söyleşi. Ş. Aysan (Ed.), Marcel Duchamp içinde (s. 77-88). Sanat Tanımı Topluluğu Yayımı.
28. Kuspit, D. (2006). Sanatın sonu. Metis Yayınları.
29. Readymades of Marcel Duchamp. (2025, October 15). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Readymades_of_Marcel_Duchamp (In English).
30. Toutfait. (t.y.). Comb. Toutfait 15 Mart 2025 tarihinde https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Comb.html adresinden alındı.
31. Toutfait. (t.y.). Pulled at Four Pins. Toutfait. 16 Mart 2025 tarihinde https://www.toutfait.com/unmaking_the_museum/Pulled%20at%20Four%20Pins.html adresinden alındı.
32. Tucker, W. (2005). The language of sculpture. Thames &Hudson. (In English).
33. Türk Dil Kurumu. (t.y.). Nesne. Güncel Türkçe Sözlük. 15 Mayıs 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı.