Hacettepe Üniversitesi Örneğinde Türk Tıp Bilim Tarihinde Kadın: Geleneksel Derleme

Öz

Bu çalışmada tıp tarihinde kadınların yerini inceleyerek kadınların tıp fakültelerine kabulü, tıp eğitimi alma süreci ve günümüzdeki durumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı döneminden günümüze kadar kadınların tıp eğitimine nasıl ve ne ölçüde dahil edildikleri ve mezun olduktan sonra ne tür çalışma olanaklarına sahip oldukları Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi örneğinde incelenmiştir. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezununu olan öğrenci sayıları, uzmanlık eğitimini tamamlamış araştırma görevlisi sayıları ve halen anabilim dallarında görev yapmakta olan öğretim üyeleri sayıları karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Uzmanlık eğitimi sonrası ilk mezun 1960 yılında Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları ABD’dan verilmiş olan 2016 yılına kadar toplam 36 ABD’dan 4727 araştırma görevlisi uzmanlık eğitimini tamamlamıştır. Kadınların oranı %36,1 (1710 kadın) erkeklerin oranı % 63,9 (3017 erkek) olarak bulunmuştur. Halen Tıp Fakültesi kadrosunda 506 öğretim elemanı bulunmakta olup bunlardan 318 Profesör, 134 Doçent, 41 Yard. Doçent, 18 tanesi Öğretim Görevlisidir. Öğretim elemanlarından %54,94’ü erkek, %45,96’sı kadındır. Anabilim dallarına göre incelendiğinde kadın/erkek oranı Dahili Tıp Bilimlerinde %47.88 kadın, %52.21 erkek, Temel Tıp bilimlerinde %65 kadın %35 erkek Cerrahi Tıp Bilimlerinde %25 kadın %75 erkek olarak saptandı. Sonuç olarak Hacettepe Üniversitesi'nde kadın tıp öğrencilerinin ve araştırma görevlilerinin sayısında belirgin bir artış görülmüştür. Halen görev yapmakta olan öğretim elemanlarının kadın/erkek oranları değerlendirildiğinde özellikle Temel Tıp Bilimleri ve Dahili Tıp Bilimlerinde kadınlar lehine bir durum söz konusu olup Cerrahi Bilimlerdeki durum tercihlere bağlı olabilir. Yine de mezun olan araştırma görevlileri ile halen görev yapmakta olan eğitim görevlilerinin oranları karşılaştırıldığında Kadın Hastalıkları ve Doğum ABDda uzmanlık eğitimini tamamlamış 72 ( %32.4) kadın araştırma görevlisine karşılık hiç kadın öğretim görevlisinin bulunmaması dikkat çekicidir. Diğer taraftan kadınların belirli anabilim dallarında yeterince temsil edilmediği ve bu durumun tercihlere bağlı olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Tıp tarihi
• Kadın
• tıp eğitimi
• cinsiyet temsili

Women in the History of Turkish Medical Science: A Traditional Review (The Case of Hacettepe University)

Öz

This study examines the historical and contemporary position of women in medicine by focusing on their admission to medical schools, their participation in medical education, and their professional representation after graduation. Using Hacettepe University Faculty of Medicine as a case study, the research investigates how women were included in medical training from the Ottoman era to the present and evaluates their current academic and clinical distribution. Numerical data on medical school graduates, research assistants who completed specialty training, and faculty members employed in academic departments were analyzed comparatively. Findings indicate that between 1960 and 2016, a total of 4,727 research assistants completed specialty training in 36 departments, of whom 36.1% were women. Among the 506 current faculty members, women constitute 45.96%. Departmental analyses show higher female representation in Basic Medical Sciences and Internal Medical Sciences, whereas Surgical Sciences exhibit a predominantly male workforce. A notable discrepancy is observed in the Department of Obstetrics and Gynecology, where 72 women completed specialty training, yet no female faculty members are currently employed. Overall, the results demonstrate a substantial increase in the number of women in medical education and specialty training at Hacettepe University. However, the uneven distribution across departments suggests that structural or preference-based factors may continue to influence women’s representation in specific medical fields.

Anahtar Kelimeler

• History of Medicine
• Women
• Medical Education
• Gender Representation

Kaynakça

1. Akalın, B. O. (2011). Modernleşme Sürecinde Osmanlı Tıbbı. Tarih Vakfı Yayınları.
2. Atıcı E. ve Erer S. (2009). Türk kadınlarının tıp eğitimine başlama süreci ve İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi’nden mezun olan ilk kadın doktorlar. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 35(2). 107-111.
3. Dölen E. (1998) Cumhuriyet'in ilk on beş yılında İstanbul Üniversitesi'nde kız öğrenciler. 75, 8-47. Sağlık Alanında Türk Kadını Cumhuriyet'in ve Tıp Fakültesi'ne Kız Öğrenci Kabulünün 75. Yılı, ed. Prof. Dr. Nuran Yıldırım, İstanbul.
4. Ergin, O. (1939). Türkiye Maarif Tarihi. İstanbul.
5. Güvenç, B. (2009). Yükseköğretim sisteminin geçirdiği değişimler YÖK Öncesi: 1961-1981. T. Çelik ve İ. Tekeli (Ed.). Türkiye'de üniversite anlayışının gelişimi II (1961-2007) (s. 30). Türkiye Bilimler Akademisi.
6. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi. (t.y.). Hakkımızda. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi. https://hacettepe.edu.tr/hakkinda/. Erişim tarihi: 21 Kasım 2025
7. Koyun, A., Akgün, Ş., & Bahar Özvarış, Ümmühan (2013). Türkiye’de hekimler uzmanlaşmada cinsiyet ayrımı yaşıyor mu? International Journal of Human Sciences, 10(2).
8. Lorber, J. (2001). Gender and the Social Construction of Illness. AltaMira Press.

9. Merriam-Webster. (t.y). Medicine. Medicine. Merriam-Webster.com dictionary. Erişim tarihi: 21 Kasım 2025, https://www.merriam-webster.com/dictionary/medicine
10. Özgen, T. (2009). Hacettepe Modeli ve Türkiye'de Tıp Eğitiminin Dönüşümü. Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
11. Özgen, T. (2009). Türk yüksek öğretiminde Hacettepe modeli. T. Çelik ve İ. Tekeli (Ed.). Türkiye'de üniversite anlayışının gelişimi II (1961-2007) (s. 634). Türkiye Bilimler Akademisi.
12. Sanfey, H.A., Schulman, A.R., Young, J.M., Eidelson B., Mann, B.D. (2006). Influences on medical student career choice gender or generation? Arch Surg,141:1086-1094.
13. Sarı N. Osmanlı sağlık hayatında kadının yeri. Yeni Türk Tıp Tarihi Araştırmaları 1996/97; 2–3: 11–64.
14. Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1977). *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume II: Reform, Revolution, and Republic*. Cambridge University Press.
15. Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Volume II. Cambridge University Press.
16. Şahinoğlu, S., Erdoğan, M., Arı, H., Demirci, M. (2025). Cerrahinin Kapı Aralayıcıları: Eril Akademide Kadın Cerrahlar. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 8(2), 486-517. https://doi.org/10.33708/ktc.1734251
17. Şehsuvaroğlu, H. (1955). Türk Tıp Tarihi. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
18. TÜBİTAK ULAKBİM. (t.y.). Türkiye üniversitelerinin konu kategorilerine göre yayın performansı 2004-2014. Erişim tarihi: 21 Aralık 2025, https://cabim.ulakbim.gov.tr/bibliyometrik-analiz/turkiye-bilimsel-yayin-performans-raporlari/
19. Ülman, Y. I. (1994). Journal de Constantinople'a göre Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane'nin Galatasaray dönemi (Tez No. 40591) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
20. Williams, J. (2005). The Glass Ceiling and the Maternal Wall in Academia, New Directions for Higher Education, 130, Summer 2005, 91-105.
21. Yıldırım, N. (2006). A History of the School of Medicine in Istanbul. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
22. Yıldırım, N. (2006). Dünya’da ve Türkiye’de ilk kadın doktorlar ve kadınların doktor olma mücadelesi. Toplumsal Tarih, 147, 50-57.
23. Yıldırım, N. (2008, 20-24 Mayıs). An overview of the educational models in terms of the history of the medical education in our country (1827-1933) [Sözlü Sunum]. 1st International Congress on the Turkish History of Medicine, İstanbul, Türkiye.
24. Yıldırım, N. (2015a). İstanbul’da sağlık hayatı. C. Yılmaz (Ed.) Antik çağ’dan XXI. yüzyıla büyük İstanbul tarihi - Cilt 1 (s. 92-137). Mas Matbacılık.
25. Yıldırım, N. (2015b). İstanbul Tıp Fakültesi tarihine bakış. https://www.academia.edu/17847223 Yıldırım, Nuran. (2006). *A History of the School of Medicine in Istanbul*. İstanbul Üniversitesi Yayınları.