Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Türk Milli Eğitiminin Modernleşmesi Kapsamında Ülkeye Davet Edilen Yabancılar ve Hazırladıkları Raporlar

Öz

Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte ekonomik ve sosyal kalkınma hamleleri başlatılmış ve bu hamlelerin başarıya ulaşması için en temel unsurun eğitim sistemini yeniden düzenlemek olduğu anlaşılmıştır. Ülkenin gelişmesi ve ileri medeniyetler seviyesine ulaşması, çağdaş bir eğitim sisteminin gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu sistemi, kurtuluş mücadelesi vermiş ve tüm kurumlarını kaybetmiş olan bir ülkenin kendi imkânlarıyla oluşturmasının güç olacağının bilincinde olan Atatürk; teknik eğitim, eğitim yönetimi ve öğretmen yetiştirme konularında yabancı uzmanların istihdamının gerekliliğini vurgulamıştır. Bu doğrultuda modern bir eğitim sisteminin kurulması hedeflenerek birçok ülkeden değişik alanlarda yabancı uzmanlar ülkemize davet edilmiştir. Bu davetler yapılırken, ülkelerinde eğitim-öğretim konularında önde gelen uzmanların seçilmesine özen gösterilmiş ve onlardan raporlar istenmiş, ayrıca Türkiye’ye eğitim öğretim için gelen değerli öğretim üyelerinin de kendi alanlarında incelemeler yaparak rapor vermeleri sağlanmıştır. Bu makalede, yabancı uzman istihdamının gerekliliği, 1923 ile 1950 yılları arasında ülkeye getirilen yabancı uzmanların kimler olduğu, bu uzmanların hangi konularda, nasıl çalışmalar yaptıkları, Türk eğitim sistemine ilişkin gözlemleri, uygulamada karşılaşılan eksiklikler, bu eksikliklerin giderilmesi için yapılan öneriler ve bu önerilerin eğitim sistemimize katkıları incelenmiştir. İktisadi ve toplumsal kalkınmada önemli bir rol oynayan eğitimin, yabancı uzmanlar tarafından düzenlenmesiyle, modernleşme sürecinin hızlandırılması, olası uygulama hatalarının azaltılması ve mevcut kaynakların daha etkin kullanılmasının hedeflendiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı Uzmanlar
• Eğitim Sistemi
• Öğretmen
• İstihdam
• Cumhuriyet
• Meslek

Foreign Experts Invited to Türkiye and Their Reports on the Modernization of Turkish National Education during the Early Republican Era

Öz

With the establishment of the Republic, a series of economic and social development initiatives were launched, and it was soon recognized that the reorganization of the educational system constituted one of the most essential prerequisites for their success. The objective of national development and attaining the level of contemporary civilizations underscored the necessity of establishing a modern educational system. Aware of the difficulties faced by a country that had emerged from a war of independence and lost many of its institutional capacities, Mustafa Kemal Atatürk emphasized the need to employ foreign experts in the fields of technical education, educational administration, and teacher training. Accordingly, numerous foreign specialists from various countries were invited to Türkiye with the aim of establishing a modern educational system. In selecting these experts, particular attention was paid to recruiting leading authorities in the field of education from their respective countries. These experts were requested to prepare reports, while distinguished academics who came to Türkiye for educational purposes were also encouraged to conduct studies in their areas of expertise and submit their findings.

Anahtar Kelimeler

• Foreign experts
• Education System
• Teacher
• Employment
• Republic
• Occupation

Kaynakça

1. Akdağ, Ö. (2008). Cumhuriyet’in ilk yıllarında eğitim alanında yabancı uzman istihdamı (1923-40). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 45–57.
2. Akkutay, Ü. (1996). Millî eğitimde yabancı uzman raporları: Atatürk dönemi. Avni Akyol Kültür ve Eğitim Vakfı Yayınları.
3. Akyüz, Y. (1996). Anaokullarının Türkiye’de kuruluş ve gelişim tarihçesi. Millî Eğitim Dergisi, (132), 11–18.
4. Akyüz, Y. (1999). Türk eğitim tarihi (Başlangıçtan 1999’a). Kültür Üniversitesi Yayınları.
5. Amerikan heyeti raporundan: Maarif işleri. (1939). Maarif Vekilliği.
6. Ata, B. (2001). 1924 Türk basını ışığında Amerikalı eğitimci John Dewey'nin Türkiye seyahati. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 193–207.
7. Ayas, N. (1948). Türkiye Cumhuriyeti millî eğitimi. Millî Eğitim Basımevi.
8. Bal, H. (1991). 1924 raporunun Türk eğitimine etkileri ve John Dewey'in eğitim felsefesi. Aydınlar Matbaası.

9. Başgöz, İ. (2005). Türkiye'nin eğitim çıkmazı ve Atatürk. Pan Yayıncılık.
10. Başgöz, İ., & Wilson, H. E. (1973). Türkiye Cumhuriyeti'nde eğitim ve Atatürk. Dost Yayınları.
11. Binbaşıoğlu, C. (1993). Çağdaş eğitim ve köy enstitüleri. Dikili Belediyesi Kültür Yayınları.
12. Binbaşıoğlu, C. (1999). Cumhuriyet dönemi eğitim bilimleri. Tekışık Yayıncılık.
13. Binbaşıoğlu, C. (2009). Türkiye'de eğitim bilimleri tarihi. Anı Yayıncılık.
14. Boratav, K. (2019). Türkiye iktisat tarihi 1908-2015 (21. bs.). İmge Kitabevi.
15. Buyse, O. (1939). Teknik öğretim hakkında rapor. Maarif Vekilliği.
16. Dewey, J. (1952). Türkiye maarifi hakkında rapor. Devlet Basımevi.
17. Ekizceli, A. (1996). Yabancı uzmanların Türk eğitim sistemi hakkında verdikleri raporlar (1924-1960) üzerine bir analiz (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Ergin, O. (1977). Türkiye maarif tarihi. Eser Neşriyat.
19. Ergün, M. (1982). Atatürk devri Türk eğitimi. Ankara Üniversitesi Basımevi.
20. Ferrière, A. (1929). Faal usuller ve yeni Türkiye mektepleri (Cilt 1). İkdam Kitap Matbaası.
21. Kapluhan, E. (2014). 1921 Maarif Kongresi’nin Türk eğitim tarihindeki yeri ve önemi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), 1–15. https://doi.org/10.17828/yasbed.05955
22. Kirby, F. (2010). Türkiye'de köy enstitüleri. Tarihçi Kitabevi.
23. Koç, M. Ş. (1970). Eğitimde emperyalizm ve yabancılaşma. Güven Matbaası.
24. Kühne, A. (1939). Mesleki terbiyenin inkişafına dair rapor. Devlet Basımevi.
25. Malche, A. (1939). İstanbul Üniversitesi hakkında rapor. Devlet Basımevi.
26. Parker, B. (1939). Türkiye'de ilk tahsil hakkında rapor. Maarif Vekilliği Devlet Basımevi.
27. Sarıbulut, M. (2014). Eğitim alanında Türkiye'ye davet edilen yabancı uzmanlar (1923-1960) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ahi Evran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
28. Stiehler, G. (1926). Sanat terbiyesi hakkında rapor. Maarif Vekâleti Mecmuası, (9), 45–52.
29. Şahin, M. (1996). Türkiye'de öğretmen yetiştirme uygulamalarında yabancı uzmanların yeri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü.
30. Tangülü, Z., Karadeniz, O., & Ateş, S. (2014). Cumhuriyet dönemi eğitim sistemimizde yabancı uzman raporları (1924-1960). Turkish Studies: International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9(5), 1889–1905.
31. Taşdemirci, E. (1992). Belgelerle 1933 üniversite reformunda yabancı bilim adamları. Bizim Büro Basımevi.