Deprem ve Travma Bağlamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fıkıh Dersi Öğretim Programında Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri ve Değerler

Türkiye tarihinin en yıkıcı doğal afeti olarak kayıtlara geçen 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri, on bir ilde elli binden fazla insanın hayatını kaybetmesine neden olmuş ve toplumda travma sonrası stres bozukluğu, kaygı ve depresyon gibi psikolojik sorunların yaygınlığını artırmıştır. Bu durum, eğitim sisteminin afet sonrası psikolojik sağlamlığı destekleyici bir yapıya kavuşmasını zorunlu kılmıştır. Bu araştırma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan Anadolu İmam Hatip Lisesi Fıkıh Dersi (10. Sınıf) Öğretim Programını, sosyal-duygusal öğrenme becerileri ve değerler eğitimi ekseninde, deprem gerçeği ve travmayla başa çıkma sürecine katkısı açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğinin kullanıldığı çalışmada, programda yer alan empati, yardımseverlik, sabır ve sorumluluk değerleri ile kendini tanıma, öz düzenleme ve sosyal farkındalık becerileri sistematik olarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, fıkıh derslerinin sadece normatif dini hükümlerin öğretildiği bir alan olmanın ötesinde, öğrencilerin psikolojik dayanıklılığını güçlendirmede önemli bir işlev üstlenebileceğini ortaya koymaktadır. Özellikle zekât ve sadaka konularının toplumsal dayanışma ağlarını kuvvetlendirdiği, oruç ibadetinin öz düzenleme becerisini desteklediği, sabır, tevekkül ve yardımlaşma vurgularının ise literatürdeki olumlu dini başa çıkma stratejileriyle doğrudan örtüştüğü belirlenmiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda fıkıh öğretiminin değerler eğitimi ve sosyal-duygusal gelişim zemininde yeniden konumlandırılması gerektiği savunulmaktadır. Bu bağlamda fıkıh öğretmenlerinin deprem ve travma bilinci konusunda hizmet içi eğitimlerle desteklenmesi, okul rehberlik servisleri ile iş birliği sistemlerinin oluşturulması ve müfredata afet fıkhı konularının dâhil edilmesi önerilmektedir. Bu yaklaşımın, afet kuşağındaki Türkiye’de, kriz anlarında manevi ve psikolojik sağlamlığını koruyabilen, toplumsal dayanışma bilinci yüksek nesillerin yetiştirilmesine kalıcı katkılar sunacağı öngörülmektedir.

The Kahramanmaraş earthquakes of February 6, 2023, recorded as the most devastating natural disaster in the history of Türkiye, caused the loss of over fifty thousand lives across eleven provinces and increased the prevalence of psychological problems such as post-traumatic stress disorder, anxiety, and depression within the society. This situation has necessitated the education system to acquire a structure that supports post-disaster psychological resilience. This research aims to examine the Anatolian Imam Hatip High School Fiqh Course (10th Grade) Curriculum, prepared within the scope of the "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli" (Century of Türkiye Education Model), in terms of its contribution to the process of coping with the reality of earthquakes and trauma, revolving around social-emotional learning skills and values education. In the study, where document analysis technique—one of the qualitative research methods—was employed, values such as empathy, benevolence, patience, and responsibility, as well as skills like self-awareness, self-regulation, and social awareness included in the program, were systematically analyzed. Research findings reveal that Fiqh lessons can undertake a significant function in strengthening students' psychological resilience, beyond being merely a field where normative religious rulings are taught. In particular, it was determined that the topics of zakat and sadaqah strengthen social solidarity networks; the practice of fasting supports self-regulation skills; and the emphasis on patience, tawakkul (reliance on God), and cooperation directly overlaps with positive religious coping strategies in the literature. In line with the research results, it is argued that Fiqh instruction should be repositioned on the grounds of values education and social-emotional development. In this context, it is recommended to support Fiqh teachers with in-service trainings on earthquake and trauma awareness, to establish cooperation systems with school guidance services, and to include "disaster fiqh" topics in the curriculum. It is foreseen that this approach will provide lasting contributions to raising generations in Türkiye, a country located in a disaster zone, who can maintain their spiritual and psychological resilience during times of crisis and possess a high consciousness of social solidarity.