Turist Rehberliği Mesleğinde Yaşanan İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Meslekten Ayrılma Niyeti Üzerine Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 2, 764 - 778, 31.07.2025

Engin Aytekin , Özcan Zorlu , Sibel Çamdibi , Selin Balta

https://doi.org/10.11616/asbi.1658308

Öz

Bu araştırmanın amacı eylemli turist rehberlerinin turlarda yaşadığı iş kazaları ve meslek hastalıklarının meslekten ayrılma niyetleri üzerine etkisini belirlemektedir. Çalışma kapsamında ihtiyaç duyulan verilerin elde edilmesi için nitel araştırma tekniklerinden yarı yapılandırılmış mülakat tekniği kullanılmıştır. Kartopu örnekleme ile 28 katılımcıya ulaşılan araştırmada Maxqda nitel analiz programı ile tema ve kodlar belirlenmiş, sonrasında her tema kapsamlı olarak incelenerek yorumlamalarda bulunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre, iş kazalarının çoğunlukla tur aracı içerisinde ve ören yerinde yaşandığı tespit edilmiştir. Ayrıca meslek hastalıklarının yaşanma sürelerinin 1 hafta ile 3 sene arasında değiştiği ve turist rehberlerinin bu süreçte genel olarak destek tedavi gördükleri saptanmıştır. Turist rehberlerin yaşadığı meslek hastalıkları arasında seslerini duyuramama, uzun süre konuşamama, bel ağrılarından kaynaklı uzun süre ayakta duramama, yürüyememe gibi rahatsızlıklar olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları ile saptanan iş kazaları / meslek hastalıklarının minimize edilmesi ve fiziki yorgunluğun azaltılması için acentalar tarafından turist rehberlerinin dinlenme sürelerinin düzenlenmeli; benzer şekilde serbest çalışan turist rehberleri de kendi dinlenme sürelerini ihmal etmemelidirler. İlaveten, TUREB ve ilgili meslek odaları tarafından turist rehberlerinin meslek hayatında karşılaşabilecekleri iş kazaları ve meslek hastalıkları hususunda bilgilendiren hizmet içi eğitimler düzenlenmeli ve iş sağlığı ve iş güvenliği konusunda eğitimler verilerek olası risklerin en aza indirilmesi sağlanmalıdır.

Anahtar Kelimeler

İş Kazası , Meslek Hastalığı , Turist Rehberi , Meslekten Ayrılma Niyeti

The Effect of Occupational Accidents and Diseases among the Tourist Guides on their Intention to Quit

Öz

The study hopes to determine the effects of occupational accidents and diseases experienced by active tourist guides on their intention to leave the profession. To obtain the data needed within the scope of the study, semi-structured interview technique was used. Snowball sampling was employed and 28 participants were reached. Themes and codes were determined with the Maxqda qualitative analysis program. Afterwards, each theme was examined comprehensively and comments were made regarding them. According to the findings, it was determined that occupational accidents mostly occur in the tour vehicle and at the historical site. In addition, it was determined that the duration of occupational diseases varies between 1 week and 3 years and that tourist guides generally receive supportive treatment during this process. It was determined that occupational diseases experienced by tourist guides include not being able to make their voices heard, not being able to speak for a long time, not being able to stand for a long time due to back pain, and not being able to walk. In order to minimize occupational accidents / occupational diseases and reduce physical fatigue, agencies should organize the rest periods of tourist guides. In addition, TUREB and relevant professional chambers should organize in-service training to inform tourist guides about work accidents and occupational diseases that they may encounter in their professional lives, and it is recommended that training be provided on occupational health and safety to minimize possible risks.

Anahtar Kelimeler

Occupational Accident , Occupational Disease , Tourist Guide , Intention to Quit

Kaynakça

• Akbolat, M., Yılmazer, A. and Hasan, T. (2014). Konaklama İşletmeleri Çalışanlarının Algıladıkları Mobbingin İş Tatmini ve İşten Ayrılma Niyetine Etkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3 (3), 1-17.
• Akkuş, G., and Arslan, A. (2023). Work-related Stress Experienced by Tour Guides. Turyzm, 33(2), 95-110.
• Akyürek, Ç. E., Toygar, Ş. A., Eriş, H. and Top, M. (2011). Buzdağının Görünmeyen Kısmı: İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Yönetsel Yansımaları. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 14(2), 125-149.
• Altay, H. (2009), Antakya ve İskenderun Otel Çalışanlarının Tükenmişliği ve İş Tatmini Üzerine Bir Araştırma, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(12), 1-17.
• Araslar, A. (2021). İş Yükü ile İş-Yaşam Dengesinin İşten Ayrılma Niyeti Üzerine Etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Arıtan, A. E. and Ataman, M. (2017). Kaza Oranları Hesaplamalarıyla İş Kazası Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 17(1), 239-246.
• Arslan, A. and Akkuş, G. (2024). A Mixed Methods Research Study on Occupational Safety and Health of Tour Guides. Current Issues in Tourism, 27(12), 1973-1988.
• Arslantürk, Y. (2016). Mesleki Bağlılık: Turist Rehberleri Üzerine Bir İnceleme. İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(1), 186-207.
• Batman, O. (2003). Türkiye’deki Profesyonel Turist Rehberlerinin Mesleki Sorunlarına Yönelik Bir Araştırma. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 115-132.
• Büyüktepe, H. S., Gökdemir, S. and Korkmaz, H. (2019). Turist Rehberlerinin Sorunları Üzerine Nitel Bir Araştırma: Çanakkale Örneği. Journal of Travel and Tourism Research, (14), 94-117.
• Camkurt, M. Z. (2007). İşyeri Çalışma Sistemi ve İşyeri Fiziksel Faktörlerinin İş Kazaları Üzerindeki Etkisi. TÜHİS İş Hukuku ve İktisat Dergisi, 21(1), 80-106.
• Eker, N. and Zengin, B. (2016). Turist Rehberliği Eğitiminin Değerlendirilmesi: Profesyonel Turist Rehberleri Üzerine Bir Uygulama. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 65-74.
• Gaertner, S. (1999). Structural Determinants of Job Satisfaction and Organizational Commitment in Turnover Models, Human Resource Management Review, 9(4), 479-493.
• Hamalainen, P., Takala, J. and Saarela, K. L. (2006). Global Estimates of Occupational Accidents. Safety Science, 44, 137- 156.
• Huang, S., Hsu, C. H., and Chan, A. (2010). Tourist Guide Performance and Tourist Satisfaction: A Study of The Package Tours in Shanghai. Journal Of Hospitality & Tourism Research, 34(1), 3-33
• Ilıman, E. Z. (2015). Türkiye’de Meslek Hastalıkları. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 1(1), 21-36.
• İlhan, M.N., Kurtcebe, Z.Ö., Durukan, E. and Koşar, L. (2006). Temizlik İşçilerinin Sosyo-Demografik Özellikleri ve Çalışma Koşulları ile İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sıklığı, Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi, 20, 6, 433- 439.
• İlhan, Y. and Soybalı, H. H. (2018). Turist Rehberlerinin Mesleki Sorunları Üzerine Bir Araştırma. Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 1(1), 13-23.
• Karacan, E. (2018) “İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesinde Ergonomik Koşulların Etkisi”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(56), 792-798.
• Karadeniz, O. (2012). Dünya’da ve Türkiye’de İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları ve Sosyal Koruma Yetersizliği. Çalışma ve Toplum, 3(34), 15-73.
• Kuşluvan, S. and Çeşmeci, N., (2002). Türkiye’de Turist Rehberliği Eğitiminin Sorunları ve Yeniden Yapılandırılması, İçinde: Turizm Eğimi Konferansı: Tebliğler. (Ed.) Kültür ve Turizm Bakanlığı, ss.235-242. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Leclerc, D. and Martin, J. N. (2004). Tourist Guide Communication Competence: French, German, and American Tourists' Perceptions. International Journal of Intercultural Relations, 28(3-4), 181-200.
• Mobley, W. H. (1982). Employee Turnover: Causes, Consequences, And Control. (Addison-Wesley Series on Managing Human Resources), Reading, MA: Addison-Wesley.
• Newman, L. S. (1995). Occupational Illness. The New England Journal of Medicine, 333(17), 1128-1134.
• Nyahunzvi, D. K. and Njerekai, C. (2013). Tour Guiding in Zimbabwe: Key Issues and Challenges. Tourism Management Perspectives, 6, 3-7.
• Oral, T. Y. and Ünal, A. (2016). 2016-2018 Yılları Arasında Seyahat Sektörüne Ait İş Kazası Verilerinin Değerlendirilmesi. Ohs Academy, 3(2), 61-72.
• Ön Esen, F. and Gülmez, M. (2017). Turizm Rehberliği Eğitimi ve Eğitim Modelleri. (Ed) FÖ Güzel, V. Altıntaş ve İ. Şahin İçinde, Turist Rehberliği Araştırmaları Öngörüler ve Uygulamalar, ss. 27-47, Ankara: Detay Yayıncılık.
• Özoğul, G. (2017). Profesyonel Turist Rehberlerinin Kişilik Özellikleri ile Mesleki Bağlılık Arasındaki İlişki Üzerine Psikolojik Sermayenin Aracılık Etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
• Pelit, E. and Ateş, M. (2022). Turist Rehberlerinin Mesleki Canlılıklarının Mesleki Bağlılıkları Üzerindeki Etkisi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 9-27.
• Rainbird, G. and O’Neill, D. (1995). Occupational Disorders Affecting Agricultural Workers in Tropical Developing Countries. Applied Ergonomics, 26(3), 187-193.
• Rosin, H. and Korabik, K. (1995). Organizational Experiences and Propensity to Leave: A Multivariate Investigation of Men and Women Managers. Journal Of Vocational Behavior, 46(1), 1-16.
• Rusbult, C.E., Farrell, D., Rogers, G. and Mainous, A.G. (1988). Impact Of Exchange Variables on Exit, Voice, Loyalty and Neglect: An Integrative Model of Responses to Decline Job Satisfaction, Academy of Management Journal, 31 (2), 599-627.
• Smither, R.D. (1994). The Psychology of Work and Human Performance, New York, USA: Harper Collins College Publishers Inc.
• Şimşek, C. (2012). Meslek Hastalıkları ve İş ile İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi. İSGİP, Ankara.
• Tanrıöver, Ü. (2005). The Effects of Learning Organization Climate and Self-Directed Learning on Job Satisfaction, Affective Commitment and Intention to Turnover, Master's Thesis, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Tett, R. P. and Meyer, J. P. (1993). Job Satisfaction, Organizational Commitment, Turnover Intention, and Turnover: Path Analyses Based on Meta-Analytic Findings. Personnel Psychology, 46, 2, 259-293.
• Ulusoy Mutlu, H., Balıkoğlu, A., Akgül, O. and Köroğlu, Ö. (2024). Turist Rehberlerinin Karşılaştıkları İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 338-355.
• Wang, K. C., Jao, P. C., Chan, H. C. and Chung, C. H. (2010). Group Package Tour Leader’s Intrinsic Risks. Annals Of Tourism Research, 37(1), 154-179.
• WTFGA (2024). International Tourist Guide Day, https://wftga.org/activities/international-tourist-guide-day/, (Erişim Tarihi: 12.01.2025).
• WTFGA (2025). Tourist Guide, https://wftga.org/about/ , (Erişim Tarihi: 17.05.2025).
• Yenipınar, U., Bak, E. and Çapar, G. (2014). Turist Rehberliği Meslek Kanununun, Meslek Örgütleri ve Öğretim Elemanlarının Bakış Açısı İle Değerlendirilmesi. Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 86-114.