Neo-Platonizmin Etkisinde Kalan Adélard de Bath’ın İslâm Metodolojisini Batı’ya Aktarma Girişimi: “Questiones Naturales

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 145 - 161, 27.03.2026

Hatice Özkara Güler

https://doi.org/10.11616/asbi.1824116

https://izlik.org/JA95ZD26GG

Öz

Bu çalışma, Avrupa düşünce tarihinde önemli bir dönüşümün yaşandığı dönem olan XII. yüzyıl İngiliz bilim insanı Adélard de Bath’ın Arap bilim geleneği ile etkileşimini, Neo-Platonizm’e yaklaşımını, Latince geleneğe karşı duruşunu; “Questiones Naturales” başlıklı eseri üzerinden İslâm metodolojisini savunmasını incelemektedir. Adélard’ın Kuzey Suriye’deki ikameti sırasında edindiği bilimsel perspektif, Orta Çağ Avrupa’sında bilimsel düşüncenin dönüşümünde önemli bir rol oynamıştır. Çalışma, özellikle Harran Okulu ve Sâbi’î geleneğinin Adélard’ın çalışmaları üzerindeki etkisini de analiz etmektedir. Bu dönemde, özellikle Arapça kaynaklardan yapılan tercümeler aracılığıyla, Antik Yunan ve İslâm dünyasının bilimsel-felsefî birikimi Batı dünyasına aktarılmıştır. Adélard de Bath’ın en önemli eserlerinden biri olan ve bilginin sorgulanması ve akıl yürütme yoluyla elde edilmesi gerektiğini vurgulayan didaktik bir nitelik Questiones Naturales, onun Arap biliminden edindiği metodolojik yaklaşımları ve rasyonel düşünceyi Batı dünyasına aktarma çabasının somut örneğidir.

Anahtar Kelimeler

Adélard de Bath , Neo-Platonizm , İslâm Metodolojisi , Questiones Naturales , Harran Okulu

Adélard of Bath’s Attempt to Transmit Islamic Methodology to the West under the Influence of Neo-Platonism: “Questiones Naturales”

https://izlik.org/JA95ZD26GG

Öz

This study examines the interaction of the twelfth-century English scholar Adélard of Bath with the Arabic scientific tradition during a period of significant transformation in the history of European thought. It explores his approach to Neoplatonism, his critical stance toward the Latin intellectual tradition, and his defense of Islamic methodology through his work Questiones Naturales. The scientific perspective Adélard acquired during his residence in northern Syria played a crucial role in the transformation of scientific thought in medieval Europe. The study also analyzes the influence of the Harran school and the Sabian tradition on Adélard’s works. During this period, the scientific and philosophical heritage of the ancient Greek and Islamic worlds was transmitted to the Latin West primarily through translations from Arabic sources. Questiones Naturales, one of Adélard of Bath’s most significant works, emphasizes that knowledge should be attained through inquiry and rational reasoning. It stands as a concrete example of his effort to introduce the methodological principles and rationalist approaches he encountered in Arabic science to the Western intellectual world.

Anahtar Kelimeler

Adélard of Bath , Neo-Platonism , Islamic Methodology , Questiones Naturales , Harran School

Kaynakça

• El-Bîrûnî, E. R. (2001), el-Âsâru’l-Bâkiye ani’l-Kurûni’l-Hâliye, (nşr. Parviz Ezkâî), Tahran.
• Bisanti, A. (2010), Inserti Metrici nel de Eodem et Diverso di Adélardo di Bath,  Medieval Sophia, s. 5-32.
• Broadie, S. (2011), Nature and Divinity in Plato's Timaeus. Cambridge University Press.
• Cheikh, B. (2003), Contribution de I’Islam à la Civilisation de I’Occident, الدراسات الإسلامية, ‎ (3)2, s. 29-35.
• Çınar, A. (2021), Pythagorasçı Felsefede Tekliğin İlkesi Olarak Külli Ruh: Monad. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 25(2), 695-711. https://doi.org/10.18505/cuid.878924.
• Çubukçu, İ. A. (1964), Gazzalî ve Şüphecilik. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• El-Endelusî, S. (1985), Tabakâtü’l-Ümem, Beyrut.
• Gilliot, C. (2003), Bulletin d’İslâmologie et D’études Arabes, Revue des Sciences Philosophiques et Théologiques, 87(1), s. 151-203.
• Gözütok, Ş. (2006), İslâm Eğitim Tarihinde Müesseseleşme, Dini Araştırmalar 9 (26), s. 17-44.
• Glick, T. F., Livesey, S. Ve Wallis, F. (2014), Medieval Science, Technology, and Medicine: an Encyclopedia, Routledge.
• Gray, E.W., vd. (2015), Carrhae, Oxford Classical Dictionary.
• Gün, D. (2014), Bilimsel Gelişmenin Temelindeki Doğu-Batı Etkileşimi, Memleket Siyaset Yönetim, 9 (22), s. 263-293.
• Gündüz, Ş. (1997), Harrânîler, TDV İslâm Ansiklopedisi, XVI., 240-242.
• Habib, S. I. (2008), Modern Science and Islamic Essentialism, Economic and Political Weekly, 43 (36), s. 55-61.
• Hanne, O. (2019), Adélard de Bath et les Arabes: le Renouvellement des Sciences en Syrie du Nord au XIIe siècle. Transferts Culturels, France et Orient Latin aux XIIe et XIIIe Siècles.
• Held, K. (2001), Treffpunkt Platon: Philosophischer Reiseführer durch die Länder des Mittelmeers.
• İbnü’n-Nedîm, (1994), el-Fihrist, (nşr. İbrahim Ramadan), Beyrut.
• Karadaş, C. (2006), Me’mun ve Harranlılar -Me’mun’un Harranlıları Din Değiştirmeye Zorlaması Meselesi, I. Uluslararası Katılımlı Bilim Din ve Felsefe Tarihinde Harran Okulu Sempozyumu, II, 383-395.
• Kılıç, M. E. (2018), “Ebu'l Hukemâ”: Hikmetin Atası Hermetik Felsefenin İslâm Düşünce Tarihinden Görünümü. Dîvân: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, (5), 1-32.
• Kitchin, W. P. (1922), A Pope-Philosopher of the Tenth Century: Sylvester II (Gerbert of Aurillac). The Catholic Historical Review, 8 (1), s. 42-54.
• Kunzmann, P. (2008), Metamorfozy Neo-Platonizmu. Poznańskie Studia Teologiczne, (22), s. 203-214.
• Lawn, B. (1963), The Salernitan Questions: an Introduction to the History of Medieval and Renaissance Problem Literature. Clarendon Press.
• España, P. M. (2008), Derivaciones Morales y Epistemológicas, a Propósito de Las “Quaestiones Naturales” de Adelardo de Bath. Ambitos: Revista de Estudios de Ciencias Sociales Humanidades, 20, s. 17-22.
• Moore, N. (1908), The schola Salernitana: Its History and the Date of Its Introduction into the British Isles: Being the Finlayson Memorial Lecture. Glasgow Medical Journal, 69 (4), s. 241.
• O’Leary, D. (2016), How Greek Science Passed on to the Arabs. Routledge.
• Öztürk, E. (2017), İslâm Medeniyetinin Dünya Medeniyet ve Bilimine Katkısı, İslâm Medeniyeti Tarihi: El Kitabı, (Ed.: E. Baş), 241-258, Ankara: Grafiker Yayınları.
• Pfister, F. (2020), 1107-1137: Die Questiones Naturales Adélards von Bath Bewerben, die Studien der Araber “, Transmediterranean History, 2 (2).
• Platon, (2015), Timaios, (Çev.: F. Akderin), İstanbul: Say Yayınları.
• Poulle, E. (1987), Le Traité de l’Astrolabe d’Adélard de Bath. Adelard of Bath: an English scientist and Arabist of the early twelfth century, (Ed.: C. Burnett), 119-132. (Warburg Institute Surveys and Texts, 14, London: Warburg Institute.
• Ramón G. R. (1999), Adélard of Bath. Conversations with His Nephew. On The Same and The Different, Questions on Natural Science, and on Birds, (Ed.: C. Burnett), Cambridge: Cambridge University Press.
• Sampson, G. (2008), Defeat of Rome in the East: Crassus, the Parthians, and the Disastrous Battle of Carrhae, 53 BC; Pen & Sword Military: Barnsley, UK.
• Sezgin, F. (2008), İslâm’da Bilim ve Teknik-I., (Çev.: A. Aliyy), İstanbul: İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Yayınları.
• Starr, S. F. (2024), Kayıp Aydınlanma, Arap Fetihlerinden Timur’a Orta Asya’nın Altın Çağı, (Çev.: Y. S. İnanç), İstanbul: Kronik Yayınevi.
• Silverstein, T. (1952), Adélard, Aristotle, and the de Natura Deorum. Classical Philology, 47(2), s. 82-86.
• Steenberghen V. F. (1942), Sigger de Brabant d’Après ses Oeuvres Inédites, les Philosophes Belges, 13, Louvain. Sühreverdî, Ş. (1945), Kıssatü’l-Gurbeti’l-Garbiyye, (Neşr.: H. Corbin), İstanbul.
• Şeşen, R. (1979), İslâm Dünyasındaki İlk Tercüme Faaliyetlerine Umumi Bir Bakış, İslâm Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, 3 (4). İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
• Thorndike, L. (1960), Questiones Alani. Isis, 51(2), s. 181-185.
• Turner, B. S. (1991), Oryantalizm, Kapitalizm ve İslâm, (Çev.: A. Demirhan), İstanbul.
• Ülken, H.Z. (2020), Uyanış Devirlerinde Tercümenin Rolü, İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Kijewska, A., Zieliński, E. I. (1993), Platon, Nowa Interpretacja, Lublin: KUL.
• Woszczyk, A. (2005), Problem Związków Neo-Platonizmu z Platońskimi Agrapha Dogmata, Przegląd Filozoficzny-Nowa Seria, (2), s. 54.