DEMETRİOS KHRYSOLORAS’IN ANKARA SAVAŞI’NIN YILDÖNÜMÜ İÇİN ŞÜKRAN GÜNÜ KONUŞMASI

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 289 - 300, 27.03.2026

Engin Öztürk

https://doi.org/10.11616/asbi.1824131

https://izlik.org/JA96BF62DH

Öz

Bu çalışma, Bizans hatibi ve bürokratı Demetrios Khrysoloras tarafından 1403 yılında Ankara Savaşı’nın yıldönümünde yapılan şükran söylevini tarihsel, teolojik ve retorik açılardan incelemektedir. Yıldırım Bayezid’in Timur karşısında aldığı yenilgi, Bizans için geçici bir siyasi rahatlama yaratmış; bu durum ise dini söylem aracılığıyla Tanrı’nın bir mucizesi olarak yorumlanmıştır. Khrysoloras’ın söylevi, Theotokos’un (Tanrı Doğuran Meryem) koruyuculuğunu öne çıkarırken, Bayezid’i “ilahi cezaya uğramış tiran” olarak sunmakta ve halkın kurtuluşunu bir “yeniden doğuş” anlatısı şeklinde yapılandırmaktadır. Söylev, yalnızca bir zafer kutlaması değil, aynı zamanda Bizans toplumuna yönelik ahlaki bir reform çağrısı niteliğindedir. Bu bağlamda metin, geç Bizans düşüncesinde teolojik söylem ile siyasal olayların nasıl iç içe geçtiğini gösteren çarpıcı bir örnek sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ankara Savaşı , Demetrios Khrysoloras , Bizans , Theotokos , Retorik

THANKSGIVING DAY SPEECH BY DEMETRIOS KHRYSOLORAS FOR ON THE ANNIVERSARY OF THE BATTLE OF ANKARA

https://izlik.org/JA96BF62DH

Öz

This study examines the thanksgiving oration delivered by Byzantine rhetor and bureaucrat Demetrios Khrysoloras on the anniversary of the Battle of Ankara in 1403, through historical, theological, and rhetorical lenses. The defeat of Sultan Bayezid I by Timur provided Byzantium with a temporary political respite, which was interpreted through religious discourse as a divine miracle. Khrysoloras' oration highlights the protective role of the Theotokos (Mother of God), portrays Bayezid as a “tyrant struck by divine justice,” and frames the deliverance of the city as a collective “rebirth.” Far from being a mere celebration of military victory, the speech serves as a call for moral reform within Byzantine society. Thus, the text exemplifies how theological narratives were intertwined with political events in late Byzantine thought.

Anahtar Kelimeler

Battle of Ankara , Demetrios Khrysoloras , Byzantium , Theotokos , religius rhetoric

Kaynakça

• Cammelli, G. (1941). I dotti bizantini e le origini dell’Umanesimo – Manuele Crisolora, c. I, Florence, Vallecchi.
• Corbett, Edward P. J. and Connors, Robert J. (1999). Style and Statement. Oxford University Press.
• Dahl, A. (2020). On Democracy, Yale University Press.
• Daş M. (2005). Bizans Kaynaklarında Timur İmajı, Tarih İncelemeleri Dergisi, cilt XX, S.2, s.43-58.
• Dennis, T. (1997). The Letters of Manuel II Palaeologus, Dumbarton Oaks.
• Dersca Marie-Mathilde A. (1942). La campagne de Timur en Anatolie (1402), İmprimeria Nationala Bucuresti.
• Dessilani, M. (2024). Demetrio Crisolora, Discorso su san Demetrio (BHG 545) Edizione critica, con una prima biografia dell’autore e uno studio delle fonti, Journal of Byzantine Studies, 74, s.117-179.
• Ferruccio Conti B. (1984). Cento epistole a Manuele II Paleologo, D'Auria.
• Gauter P. (1961). Action de Grâces pour l’Anniversaire de la Bataille d’Ankara (28 Juillet 1403), Revue des études byzantines, c.19, s.340-357.
• Grousset R. (2011). Stepler İmparatorluğu, çev: Halil İnalcık, TTK.
• İnalcık H. (2012). Devlet-i ‘Aliyye, b.51, c.1, İş Bankası.
• Hunger H. (1969). Johannes Chortasmenos: (ca. 1370 - ca. 1436/37); Briefe, Gedichte und kleine; Einleitung, Regesten, Prosopographie, Text, c.7, Wiener byzantinistische Studien, Böhlau.
• Kazhdan A. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press.
• Kutsal Kitap. (2011). İstanbul: Kitabı Mukaddes.
• Meyendorff J. (1979). Byzantine Theology: Historical Trends and Doctrinal Themes, New York: Fordham University Press.
• Monateri, Pier G. (1958). La Sineddoche. Formule e regole nel diritto delle obbligazioni e dei contratti. Milano: Giuffré.
• Nicol Donald M. (2016). Bizans’ın Son Yüzyılları 1261-1453, çev: Bilge Umar, İş Bankası.
• Pelikan J. (1996). Mary Through the Centuries: Her Place in the History of Culture, New Haven: Yale University Press.
• Shoemaker Stephen J. (2016). Mary in Early Christian Faith and Devotion, New Haven: Yale University Press.
• Uzunçarşılı İsmail H. (2011). Osmanlı Tarihi, c.1, TTK.
• Yılmaz M. (2016). Bizans Kaynaklarına Göre Ankara Savaşı, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) DEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
• Yılmaz M. (2022). Demetrios Kydones ve Türkler Hakkında Görüşleri, SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Ağustos S.56, s.50-61.
• Wetherly P. (2017). Political Ideologies, Oxford University Press.