Harter Yetişkinler İçin Benlik Algısı Profili Faktör Yapısının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı Türkçe literatürde eksik olduğu düşünülen yetişkinlere yönelik güncel çok bileşenli bir benlik kavramı değerlendirme aracının ulusal literatürde kullanıma kazandırmaktır. Çalışmanın örneklemi 18-65 yaş aralığında bulunan 568 yetişkin kişiden oluşmaktadır. Veri toplama sürecinde, Demografik Bilgi Formu, Harter Yetişkinler İçin Benlik Algısı Profili, Sosyal Karşılaştırma Ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ve Yaşam Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre ölçeğin orijinal versiyonundan farklı bir yapı gösterdiği, bu bağlamda sosyallik, mesleki ve zihinsel beceri, yakın ilişkiler ve diğer insanlara destek olma, gündelik hayatı idare etme, fiziksel algı ve özdeğer olmak üzere toplam 6 alt boyuttan ve 34 maddeden oluştuğu tespit edilmiştir. Ayrıca ölçeğin güvenirlik ve diğer ölçeklerle olan ilişkileri açısından da istatistiki olarak yeterli düzeyde olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak ölçeğin Türkiye örneklemi için oluşturulan yeni halinin araştırmalarda kullanılması uygun bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Benlik algısı
• Geçerlilik
• Güvenirlik.

Etik Beyan

Ege Üniversitesi Rektörlüğü Etik Kurul Onayı doğrultusunda araştırmanın etik ilkelere uygun bir şekilde yürütüldüğü beyan edilmektedir.

Harter Self-Perception Profile For Adults: Examination of Factor Structure

Öz

The aim of this study is to adapt a multidimensional self-concept assessment tool for adults into Turkish and introduce it to the national literature. The study sample consisted of 568 adults aged 18 to 65. During data collection, the Demographic Information Form, Harter Self-Perception Profile for Adults, Social Comparison Scale, Rosenberg Self-Esteem Scale, and Life Satisfaction Scale were administered. Analysis results showed that the adapted scale differed from the original version and included six subdimensions and 34 items: sociability, professional and mental skills, close relationships and support to others, managing daily life, physical perception, and self-esteem. The findings indicated that the scale demonstrated high reliability and validity. In conclusion, the adapted scale was found to be suitable for use with Turkish adult samples.

Anahtar Kelimeler

• Self perception
• Reliability
• Validity.

Etik Beyan

It is declared that the study was conducted in accordance with ethical principles, based on the approval of the Ethics Committee of the Rectorate of Ege University.

Kaynakça

1. Altıntaş, A., Çağlar, E., Aşçı, F. H., Güven Karahan, B. ve Uygurtaş, M. (2009). Çocuklar ve Gençler için Fiziksel Benlik Algısı Envanteri'nin yapı ve ölçüt bağıntılı geçerliğinin test edilmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2, s.3-12.
2. Arıcak, T. (2001). Mesleki Benlik Saygısı Ölçeği’nin geliştirilmesi, güvenirlik ve geçerlik çalışmaları. 6. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongres, İstanbul.
3. Aşçıı, F. H. (1998). The Effects of Physical Fitness Training and Group Counseling on Self-Concept and Physical Self-Concept of Female University Students. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
4. Aydın, B. (1996). Benlik kavramı ve ben şemaları. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(8), s.41-47.
5. Bakar, D. (1996). Üniversite Öğrencilerinde Benlik Sisteminin İncelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
6. Barış, D. A. (2002). Müzik eğitimi alan ve almayan lise öğrencilerinin benlik tasarımı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
7. Bayrak, R. (2009). Bağlanma tarzları, kendilik algısı ve başaçıkma yöntemleri bağlamında algılanan stres faktörleri ve stres belirtileri: Üniversite öğrencileri üzerinde uygulamalı bir çalışma. Kara Harp Okulu, Ankara.
8. Campos, J. J., Mumme, D., Kermoian, R. & Campos, R. G. (1994). A functionalist perspective on the nature of emotion. Japanese Journal of Research on Emotions, 2(1), s.1-20.

9. Cantekin, Ö. F. ve Gökler, R. (2019). Matovu Akademik Benlik Kavramı Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Social Sciences, 14(4), s.1355-1366. DOI: DOI: 10.29228/TurkishStudies.22993.
10. Cevher, F. N. ve Buluş, M. (2006). Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş çocuklarında akademik benlik saygısı. DEÜ Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, s.28-39. Çağlar, E., Aşçı, H. ve Kelecek, S. (2017). Elit Sporcu Benlik Algısı Envanteri Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre, 15(4), s.165-172.
11. Çağlar, E., Aşçi, F. H. ve Bilgili, N. (2017). Üniversite öğrencilerinde Fiziksel Benlik Ölçeği Türkçe sürümünün psikometrik özellikleri. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18(6).
12. Çuhadaroğlu, F. (1986). Adolesanlarda Benlik Saygısı. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
13. Dağlı, A. ve Baysal, N. (2016). Yaşam Doyumu Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanmasi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59).
14. Deigh, J. (1983). Shame and self-esteem: A critique. Ethics, 93(2), s.225-245. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203724040-13.
15. Demirel, Ş. (2019) Büyük Balık Küçük Gölet Etkisi Hipotezinin Liselerde İncelenmesi. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
16. Diener, E. D., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The Satisfaction With Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), s.71-75. DOI: https://doi.org/10.1007/springerreference_184631.
17. Diguer, L., Pelletier, S., Hébert, É., Descôteaux, J., Rousseau, J. P. & Daoust, J. P. (2004). Personality organizations, psychiatric severity, and self and object representations. Psychoanalytic Psychology, 21(2), s.259.
18. Doğan, T. (2011). İki boyutlu benlik saygısı: Kendini Sevme/Özyeterlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(162).
19. Duran-Oğuz N. ve Tezer, E. (2005). Sanat Benlik- Kavramı Ölçeği’nin geçerliliği ve güvenirliği üzerine bir çalışma. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(23), s.47-55.
20. Ercan, H. (2011). İlişkisel-Bireyci-Toplulukçu Benlik Ölçeği'nin Psikometrik Özellikleri ve Uyarlama Çalışması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2011(2), s.37-45.
21. Gabay, R. (1996). Çocuklarda Benlik Sisteminin İncelenmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
22. Gökdemir, M. E. ve Ekşi, H. (2023). Çocuklar için Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. (Ed. T. Erdoğmuş ve Ş. Karabatak). 11. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı, s.267-280.
23. Greenberg, L. S. & Watson, J. C. (2006). Emotion-focused therapy for depression. American Psychological Association.
24. Harris, S. M. (1995). Family, self, and sociocultural contributions to body‐image attitudes of African‐American women. Psychology of Women Quarterly, 19(1), s.129-145. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1995.tb00282.
25. Harter, S. (2015). The Construction of the Self: Developmental and Sociocultural Foundations. Guilford Publications.
26. Hiçdurmaz, D. ve Öz, F. (2011). Benliğin bilişsel yaklaşımla güçlendirilmesi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Nursing Journal, 18(2).
27. Howard, Matt & O’Sullivan, Rachel. (2024). A systematic review of exploratory factor analysis in marketing: providing recommended guidelines and evaluating current practices. Journal of Marketing Theory and Practice. 33. S.1-22.
28. Jacoby, M. (2016). Shame and the origins of self-esteem: A jungian approach. Taylor & Francis.
29. Jimenez-Díaz, J., Morera-Castro, M., & Araya-Vargas, G. (2018). Validezy Confiabilidad del “Perfil de Autopercepción Para Adultos” en el ámbito educativo. Sophia, 14(2), s.73-83. https://doi.org/10.18634/sophiaj.14v.2i.828.
30. Kalemi, G., Michopoulos, I., Efstathiou, V., Konstantopoulou, F., Tsaklakidou, D., Gournellis, R., & Douzenis, A. (2019). Narcissism but not criminality is associated with aggression in women: A study among female prisoners and women without a criminal record. Frontiers in Psychiatry, 10, s.21. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2019.00021.
31. Karabulut, G. ve Tufan, E. (2014). Çalgıya Yönelik Benlik Algısı Ölçeği’nin geliştirilmesi. Sanat Eğitimi Dergisi, 2(2), s.81-92.
32. Kline, R. B. (2015). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Publications.
33. Koçak, G. ve Fışıloğlu, H. (2010). Cinsel Benlik Şeması Ölçeği'nin üniversite örnekleminde geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Klinik Psikiyatri, 13, s.159-169.
34. Korkmaz, M. (1996). Yetişkin Örneklem İçin Bir Benlik Saygısı Ölçeği’nin güvenirlik ve geçerlik çalışması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
35. Kuzgun, Y. ve Bogenç, A. (1994). Benlik Saygısı Ölçeği. I. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresinde Sunulan Bildiri, Çukurova Üniversitesi, Adana.
36. Marsh, H. W. & Shavelson, R. (1985). Self-concept: its multifaceted, hierarchical structure. Educational Psychologist, 20(3), s.107-123. DOI: https://doi.org/10.1207/s15326985ep2003_1.
37. Marsh, H. W., Balla, J. R., & McDonald, R. P. (1988). Goodness-of-fit indexes in confirmatory factor analysis: The effect of sample size. Psychological Bultein, 103(3), s.391. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-2909.103.3.391.
38. Marsh, H. W., Byrne, B. M., & Shavelson, R. J. (1988). A multifaceted academic self-concept: Its hierarchical structure and its relation to academic achievement. Journal of Educational Psychology, 80(3), s.366. DOI: https://doi.org/10.1037/0022-0663.80.3.366.
39. Marsh, H. W., Trautwein, U., Lüdtke, O., Baumert, J. & Köller, O. (2007). The big-fish-little-pond effect: persistent negative effects of selective high schools on self-concept after graduation. American Educational Research Journal, 44(3), s.631-669. DOI: https://doi.org/10.3102/00028312073067.
40. Messer, B., & Harter, S. (2012). The Self-Perception Profile For Adults: Manual and Questionnaires. The University of Denver, Devenr.
41. Mruk, C. J. (2006). Self-esteem research, theory, and practice: toward a positive psychology of self-esteem. Springer Publishing Company.
42. Nagihan, O. D. ve Tezer, E. (2009). Sanatsal benlik kavramının benliğin diğer boyutları ile ilişkisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), s.231-244.
43. Özgün, L. T. (1987). Ergenlerde Benlik Kavramı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
44. Rathbone, C. J., Holmes, E. A., Murphy, S. E. & Ellis, J. A. (2015). Autobiographical memory and well-being in aging: the central role of semantic self-images. Consciousness and Cognition, 33, s.422-431. DOI: https://doi.org/10.1016/j.concog.2015.02.017.
45. Rosenberg, M., Schooler, C., Schoenbach, C., & Rosenberg, F. (1995). Global self-esteem and specific self-esteem: Different concepts, different outcomes. American Sociological Review, s.141-156.
46. Sabancıoğulları, S., Doğan, S. ve Bircan, H. (2011). Klinik Hemşireleri İçin Profesyonel Benlik Kavramı Ölçeǧi (HPBKÖ): Geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 3(1).
47. Sedikides, C., Rudich, E. A., Gregg, A. P., Kumashiro, M. & Rusbult, C. (2004). Are normal narcissists psychologically healthy? Self-esteem matters. Journal of Personality and Social Psychology, 87(3), s.400. DOI: https://doi.org/10.1037/0022-3514.87.3.400.
48. Shavelson, R. J., Hubner, J. J., & Stanton, G. C. (1976). Self-concept: Validation of construct interpretations. Review of Educational Research, 46(3), s.407-441.
49. Söner, (2019). Ergenlerde benlı̇k tasarımı ve benlı̇k saygısı düzeylerı̇nı̇n sosyal medya beğenı̇lmeme korkuları üzerı̇ndekı̇ etkı̇sı̇nı̇n ı̇ncelenmesı̇ (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ufuk Üniversitesi, Ankara.
50. Şahin, N. H., Durak, A. ve Şahin, N. (1993). Sosyal Karşılaştırma Ölçeği: Bilişsel-Davranışçı Terapilerde Değerlendirme. Türk Psikologlar Derneği Yayınları, Ankara.
51. Şahin, E. ve Ersanlı, K. (2021). Ergenler İçin Benlik Algısı Ölçeği’nin geliştirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), s.6241-6279. DOI: 10.26466/opus. 930223.
52. Şekercioğlu, G. (2001). Ergenler İçin Benlik Algısı Profili”nin Uyarlama Çalışması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
53. Şekercioğlu, G. (2009). Çocuklar İçin Benlik Algısı Profilinin Uyarlanması Ve Faktör Yapısının Farklı Değişkenlere Göre Eşitliğinin Test Edilmesi. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
54. Şekercioğlu, G. ve Güzeller, C. O. (2012). Ergenler İçin Benlik Algısı Profili’nin faktör yapısının yeniden değerlendirilmesi. Bilig Dergisi, 60, s.215-236.
55. Tabachnick, G. B. & Fidell, L. S. (2001). Using Multivariate Statistics. Needham Heights: Allyn & Bacon, Inc.
56. Tan, H. (2014). Psikolojik yardım ilişkileri: psikolojik danışma ve psikoterapi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
57. Tangney J. P. & Dearing R. L. (2002). Gender differences in morality. In Bornstein R. F., Masling J. M. (Ed.), The psychodynamics of gender and gender role, s.251-269. Washington, DC: American Psychological Association.
58. Tausch, A. (2025). Methodology and Data for Our New Analysis. In: Homonegativity and Religiously Motivated Political Extremism. SpringerBriefs in Political Science. Springer, Cham.
59. Turan N, Tufan, B. (1987). Coopersmith Benlik Saygısı Envanteri’nin (SEI) geçerlik-güvenirlik çalışması. 23. Ulusal Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Kongresi, İstanbul.
60. Turaşlı, N. K. (2014). Validity and reliability of the DeMoulin Self-Concept Developmental Scale for Turkish Preschoolers. Eurasian Journal of Education Research, 55, s.55-72.
61. Van Zanden, B., Marsh, H. W., Seaton, M. & Parker, P. (2015). Self-concept: From unidimensional to multidimensional and beyond. In Journal Citation, 21, s.460-468. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.25089-7.
62. Volkan, V. (2007). Psikoterapide nesne ilişkileri (Çev. Köşkdere, A. A.). İzmir: Odağ Vakfı Psikanaliz ve Psikoterapi Yayınları.
63. Wilgenbusch, T. & Merrell, K. W. (1999). Gender differences in self-concept among children and adolescents: a meta-analysis of multidimensional studies. School Psychology Quarterly, 14(2), s.101. DOI: https://doi.org/10.1037/h0089000.
64. Yandı, A. ve Köse, İ. A. (2013). Akademik ve Genel Benlik Algısı Envanteri’nin psikometrik özelliklerinin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,13(2), s.289-309.
65. Yavuzer, Y., Karataş, Z. ve Polat Demir, B. (2017). Benlik Kuramı Ölçeği’nin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry,18(2), s.161-168. DOI: 10.5455/apd.225786