Osmanlı İmparatorluğu’nda Aile Yaşamına Bir Örnek: Halep’te Eğitimci Aileler

Öz

Halep tarihi bir ticaret ve sanayi kentidir. XX. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti’nin vilayeti olarak varlığını sürdürmüştür. Bu çalışmanın temel amacı XX. yüzyıl başlarında Halep’te eğitimci aileler örneğinde aile yapılanmasını ortaya koyarak irdelemektir. Çalışmada sosyal bilimlerde var olan nitel araştırma yöntemlerinden tümevarım metodu kullanılmıştır. Gündelik yaşamın en önemli ve vazgeçilmez sosyal kurumlarından olan ailelerin toplumsal yaşama olan katkıları bu çalışma ile Halep’te görev yapan eğitimciler perspektifinden değerlendirilmiştir. Eğitimciler bağlamında nitelik açısından topluma katkı sağlayan bireylere göre aileyi anlayabilmek hedeflenmiştir. Birinci Dünya Savaşı içerisinde eğitim ve öğretim faaliyetleri devam etmiş ancak zor geçen savaş koşulları her kesimi olduğu gibi eğitimci camiasını da olumsuz etkilemiştir. Ekmek tahsisi için nüfus tezkiresi istenilmesi, isimlerin yazdırılarak liste oluşturulması temel gıdaya ulaşmada bazı sorunlar olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Halep vilayeti
• Osmanlı Devleti
• Birinci Dünya Savaşı
• Eğitim
• Ekonomi

An Example of Family Life in the Ottoman Empire: Educator Families in Aleppo

Öz

Aleppo is a historic city known for its trade and industry. At the beginning of the 20th century, it continued to exist as a province of the Ottoman Empire. This study aims to examine family structures in early 20th-century Aleppo through the example of educator families. It employs the inductive method, one of the qualitative research approaches in the social sciences. Families, as one of the most vital social institutions of daily life, are evaluated here from the perspective of educators serving in Aleppo, highlighting their contributions to social life. The study seeks to understand the family structure through individuals who contributed to society qualitatively in the context of educators. Despite the outbreak of the First World War, educational activities continued; however, harsh wartime conditions adversely affected all segments of society, including educators. The requirement of identity registration for bread rationing and the creation of name lists reveal the difficulties in accessing basic necessities during this period.

Anahtar Kelimeler

• Aleppo province
• Ottoman Empire
• First World War
• Education
• Economy

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Maarif Nezareti Mektubu Kalemi (BOA. MF. MKT). BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 001. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 002. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 003. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 004. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 005. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 006. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 007. BOA. MF. MKT. 01227. 00094. 008. BOA. MF. MKT. 01227. 00095. 001. BOA. MF. MKT. 01227. 00095. 002. BOA. MF. MKT. 01227. 00095. 003.
2. 397 Numaralı Haleb Livâsı Mufassal Tahrîr Defteri-I (943/1536) Dizin ve Transkripsiyon, (2010). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.
3. 397 Numaralı Haleb Livâsı Mufassal Tahrîr Defteri I (943/1536) Tıpkıbasım, (2010). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.
4. Akbayar, N. (2001). Osmanlı Yer Adları Sözlüğü, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
5. Alabdullah, S. (2024). Osmanlı İdaresinde Halep: (1740-1840). Yayınlanmamış doktora tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
6. Ali Rıza. (1318). Atlaslı Memâlik-i Osmaniyye Coğrafyası, Kısm-ı Sani, İstanbul: Mühendishâne-yi Berri-yi Hümâyûn Matba’ası.
7. Armaoğlu, F. (1997). 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları.
8. Askerî Tayinat ve Yem Kanunu Muvakkati, (1914). Kabul tarihi: 12 Eylül 1330, Takvim-i Vekayi, Sayı: 1952, 11 Zilkade 1332/ 18 Eylül 1330 / 1 Ekim 1914, Düstur: Tertip: 2, C. 6. 95-97.

9. Batra, A. ve Khan Z. (2005), Revealed Comparative Advantage: An Analysis for India and China, Indian Council for Research on International Economic Relations, Working Paper, No: 168.
10. Baykara, T. (1987). Anadolu’nun Tarihi Coğrafyasına Giriş I: Anadolu’nun İdari Taksimi, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları.
11. Ceylan, A. (2017). Muhammed Bayram El-Hamis’in Mülahazat Siyasiyye Ani’t-Tanzimat’l-Lazime Li’d-Devleti’l-Aliyye Adlı Layihası, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası Sadri Maksudi Arsal’a Armağan Özel Sayısı, LXXV: 427-445.
12. Cuinet, V. (1891). La Turquie D’asie Geographie Administrative Statistique Descriptive Et Raisonnee De Cha-ue Province De L’asie-Mineure, Tome Deuxieme, Paris.
13. Derin, S. Y. (2022). Osmanlı Modernleşmesi Sürecinde Haleb Vilâyeti’nde Eğitim, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
14. Fisher, S. N. (1957). The Middle East, London: Routledge & Kegan Paul Ltd.
15. Gezer, E. (2019). Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Halep’te Eğitim (1839-1918), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
16. Gürbüz, İ. A. (2019). Osmanlı Dönemi Metinlerinde Ekmek ve Ekmekle İlgili Anlam Çerçeveleri, Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 3(4), 348-376. DOI: 10.34083/akaded.650245.
17. Hretani, M. (1997). Halep Son Dönem, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 247-248.
18. Karal, E. Z. (1988a). Osmanlı Tarihi: Birinci Meşrutiyet ve İstibdat Devirleri (1876-1907), C. VIII, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları.
19. Karal, E. Z. (1988b). Osmanlı Tarihi: Islâhat Fermanı Devri (1861-1876), C. VII, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları.
20. Kodaman, B. (1980). Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, İstanbul: Ötüken Yayınları.
21. Lybyer, A. H. (1987). Osmanlı Türkleri ve Doğu Ticaret Yolları, Çev: Necmi Ülker, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih İncelemeleri Dergisi, III (1): 141-157.
22. Masters, B. (1997). Halep Osmanlılar Dönemi, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 15, İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları. 244-247.
23. Mostras, C. (2012). Osmanlı İmparatorluğu Coğrafyası Sözlüğü, Çev: Ömer Öztürk, İstanbul: Yaba Yayınları.
24. Osmanlı Belgelerinde Halep, (2018). Ed: M. Taner Koltuk, İstanbul: Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları.
25. Osmanlı Dönemi Halep’inde Sosyo-Kültürel Yaşam: Hatırladıkça Biz Oluruz, (2023). Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Yayınları.
26. Özdemir, B. (2010). Osmanlı Devleti Dış Borçları: 1854-1914 Borçlanmaları Galata Bankerleri ve Osmanlı Bankası Düyun-u Umumiye İdaresi Türkiye Cumhuriyeti’nin Kabul Ettiği Osmanlı Devlet Borçları, Ankara: Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı Yayınları.
27. Öztürk, C. (1993). Dârülmuallimîn, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 8, İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları. 551-552.
28. Öztürk, C. (2000). İdâdi, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 21, İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları. 464-466.
29. Pakalın, M. Z. (1993a). Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. I, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
30. Pakalın, M. Z. (1993b). Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. III, İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları
31. Salnâme-yi Nezâret-i Maarif-i Umûmiyye, H. 1321 / M. 1903-1904 Sene-yi Hicriyyesine Mahsusdur. (1321). Altıncı Sene, Dar’ü-l Hilâfeti’l-Aliyye: Asr Matba’ası.
32. Salnâme-yi Vilâyet-i Haleb (HVS). (1908).
33. Salnâme-yi Devlet-i Aliyye-yi Osmaniyye, Sene-yi Maliye, Altmış Yedinci Sene. (1328), Dersaadet: Selanik Matba’ası.
34. Sezen, T. (2017). Osmanlı Yer Adları, Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
35. Şemseddin Sami, (1891). Kâmusü’l-Alâm: Tarih ve Coğrafya Lügâti, C. 3, Babıali Caddesinde Numro 7, Constantinople: Mihran Matba’ası.
36. Tutar, A. (2010). XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Halep Şehrinin Kültürel Yapısı, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(2): 79-89.
37. TürkMaarifAnsiklopedisi,https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/darulmuallimin#yazar-1(10.07.2025).
38. Türkçe Sözlük, (1988). C. I, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları.
39. Yazıcı, T. (1997). Halep, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C. 15, İstanbul: Türkiye Diyânet Vakfı Yayınları, 239-244.
40. Yetim, B. (1994). Tanzimat Döneminde Türk Aile Yapısı (1839-1876), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
41. Yılmaz, C. (2011). Osmanlı Anonim Şirketleri, İstanbul: Scala Yayıncılık.