Mümtaz Turhan’dan Mülhem Bir Erol Güngör Portresi: Fikir Dünyası ve Milliyetçilik Anlayışı

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 751 - 763, 27.03.2026

Hasan Bozkurt Çelik

https://doi.org/10.11616/asbi.1824376

https://izlik.org/JA98PS74EN

Öz

Öz: Bu çalışma, Türk düşün hayatında iz bırakmış bir bilim insanı olan Erol Güngör’ün fikir dünyası ve özellikle de milliyetçilik anlayışının şekillenmesinde hocası Mümtaz Turhan’ın etkisini ortaya koyma amacındadır. Genel olarak içerik bakımından Erol Güngör’ün Türk akademisine katkılarının ifade edilmesinin yanı sıra metnin temel amacı budur. Bu amaç, aynı zamanda Ziya Gökalp ile başlayıp Turhan ve Güngör’le devam eden ortodoks Türk milliyetçiliğinin özellikle Turhan ve Güngör arasındaki devamlılığına odaklanmaktadır. Makale, söz konusu devamlılığın temel noktalarını ayrışmaları da gözden kaçırmadan ele almaya çalışmaktadır. Bunun yanı sıra Turhan ve Güngör’ün bilimsel anlamda da sosyal psikoloji alanındaki devamlılıkları Turhan’ın her fırsatta vurguladığı “ilim zihniyeti” kavramının devamlılığı açısından da vurgulanmaktadır. Güngör’ün hem bilimsel hem de fikri bakımdan Gökalp-Turhan çizgisinin devamcısı olduğu savı örneklerle temellendirilerek açıklanmaya çalışılmaktadır. Metinde literatür taraması ve karşılaştırmalı analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Erol Güngör , Mümtaz Turhan , Türk Milliyetçiliği , İlim Zihniyeti

The Influence of Mümtaz Turhan on Erol Güngör's Intellectual World and Understanding of Nationalism

https://izlik.org/JA98PS74EN

Öz

This study aims to reveal the influence of Erol Güngör's mentor, Mümtaz Turhan, on the intellectual world of Erol Güngör, a scientist who left his mark on Turkish intellectual life, and particularly on the formation of his understanding of nationalism. In addition to this main objective, the study also highlights Erol Güngör’s contributions to Turkish academia. The study also examines the continuity of orthodox Turkish nationalism, which originated with Ziya Gökalp and was further developed by Turhan and Güngör, with particular emphasis on the intellectual link between Turhan and Güngör. Furthermore, the study emphasizes the scientific continuity between Turhan and Güngör in the field of social psychology, particularly regarding the concept of a “scientific mentality,” which Turhan consistently advocated.The claim that Güngör is the successor to the Gökalp-Turhan line, both scientifically and intellectually, is explained and substantiated with examples. The text makes use of literature review and comparative analysis methods.

Anahtar Kelimeler

Erol Güngör , Mümtaz Turhan , Turkish Nationalism , Scientific Mindset

Kaynakça

• Anderson, B. (2015). Hayali Cemaatler Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması. (Çev. İskender Savaşır). İstanbul: Metis Yayınları
• Aron, R. (1992). Sınıf Mücadelesi. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Dergah Yayınları
• Boulding, K. (1969). Yirminci Asrın Manası. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Downs, R. B. (1994). Dünyayı Değiştiren Kitaplar. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Gat, A. , Yakobson, A. (2019). Uluslar-Siyasi Etnisite ve Milliyetçiliğin Uzun Tarihi ve Derin Kökleri. (Çev. Şeyma Özcan). İstanbul: Bilge Kültür Sanat
• Gellner, E. (1992). Uluslar ve Ulusçuluk. (Çev. Büşra Ersanlı Behar, Günay Göksu Özdoğan). İstanbul: İnsan Yayınları
• Giddens, A. (2008). Ulus Devlet ve Şiddet. (Çev. Cumhur Atay). Kalkedon Yayınları
• Gökalp, Z. (2014). Türkçülüğün Esasları. (1. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Gökalp, Z. (2016). Milli Tetebbular: Milli Tetebbular Mecmuası Yazıları. (1. bs.). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Gökalp, Z. (2016b). Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. (3. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, E. (1966). Milli Şuur ve Gençlik Terbiyesi. Yol. 23 Şubat 1966. Yıl:1 Sayı:11 s. 4.
• Güngör, E. (1966a). Değişen Dünyada İdeolojilerin Durumu. Yol. 5 Ocak 1966. Yıl:1 Sayı:4 s. 4.
• Güngör, E. (1966b). Son Kongre ve Rus Komünist Partisi’nin Problemleri. Yol. 13 Nisan 1966. Yıl:1 Sayı:18 s. 4.
• Güngör, E. (1966c). Sovyet İmparatorluğu ve Sömürge Entelektülleri. Yol. 12 Ocak 1966. Yıl:1 Sayı:5 s. 4.
• Güngör, E. (1966d). Ortadoğu Teknik Üniversitesi ve Amerikan Uşaklığı. Yol. 20 Temmuz 1966. Sayı:32 s. 4. Güngör, E. (1966e). Aydınlara Hitap Etmek. Yol. 16 Şubat 1966. Yıl:1 Sayı:10 s. 4.
• Güngör, E. (1966f). Geri Kalmış Aydınlar. Yol. 19 Ocak 1966. Yıl:1 Sayı:6 s. 4.
• Güngör, E. (1966g). Türk Dilini Kurtarınız. Yol. 6 Temmuz 1966. Sayı:30 s. 4.
• Güngör, E. (1989). Türk Kültürü ve Milliyetçilik, 7. Basım, İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Güngör, E. (1983). Mümtaz Turhan’ın Ardından. Hamle. Yıl:3 Sayı: 2.
• Güngör, E. (1997). Dünden Bugünden Tarih-Kültür-Milliyetçilik. (8. bs) İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, E. (2000). Ahlak Psikolojisi ve Sosyal Ahlak (4. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, E. (2007). Kültür Değişmesi ve Milliyetçilik. (10. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, E. (2007a). Sosyal Meseleler ve Aydınlar. (6. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, E. (2007b). Tarihte Türkler. (14. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, E. (2010). İslamın Bugünkü Meseleleri. (17. bs). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Güngör, Ş. (1996). Erol Güngör. Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt: 14. s. 305-307
• Hazard, P. (1999). Batı Düşüncesindeki Büyük Değişme. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Hobsbawn, E. (1993). 1780’den Günümüze Milletler ve Milliyetçilik “Program, Mit, Gerçeklik”. (Çev. Osman Akınhay). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
• Krech, D. , Crutchfield, R.S. (1980). Sosyal Psikoloji. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Nef, J. U. (1970). Sanayileşmenin Kültür Temelleri. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Rustow, W.W. (1999). İktisadi Gelişmenin Merhaleleri. (Çev. Erol Güngör). İstanbul: Ötüken Yayınları
• Smith, A.D. (2016). Milli Kimlik. (Çev. Bahadır Sina Şener). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Turhan, M. (1959b). Erzurum Üniversitesinin Açılışı Münasebetiyle. Türk Yurdu. Sayı: 275. s. 29-30.
• Turhan, M. (1961). Garplılaşmanın Neresindeyiz? (3. bs.). İstanbul: Babıali Yayınevi.
• Turhan, M. (1965). Atatürk İlkeleri ve Kalkınma Sosyal Psikoloji Bakımından Bir Tetkik (1. bs.). İstanbul: Şehir Matbaası.
• Turhan, M. (1965b). Sosyalizm ve Çeşitli Tefsirleri. Yol. 22 Aralık 1965. Yıl: 1 Sayı: 2. s. 5
• Turhan, M. (1965c). En Doğru Mücadele Şekli. Yol. 29 Aralık 1965. Yıl: 1 Sayı: 3. s. 5
• Turhan, M. (1966c). Üniversite Problemi ve Tesirli Bir Seçim Mekanizmasının Yokluğu. Yol. 23 Şubat 1966. Yıl: 1 Sayı: 11. s. 11.
• Turhan, M. (1987). Kültür Değişmeleri Sosyal Psikoloji Bakımından Bir Tetkik (1. bs.). İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
• https://sozluk.gov.tr/ mübeşşir Erişim Tarihi: 25.06.2025