On the Folk Song “Kiraz Aldım Dikmeden” A Discussion on Regional Belonging and a Text-Centered Semiotic Reading

Öz

The folk song “Kiraz Aldım Dikmeden” (also known as Tombulacık Halime), compiled by Muzaffer Sarısözen in 1946 and attributed to the Bolu region, became the center of controversy in 2019 when, after 73 years, TRT changed its regional attribution to Zonguldak/Devrek following the objections of an association. This incident brought issues of ownership, representation, and registration in Turkish folk music to the forefront. The first part of this study discusses these debates. In the second part, the lyrics of the song are analyzed using Roland Barthes’ semiotic theory. The everyday images in the song—such as cherry, hearth, tobacco, snow, and doctor—represent ordinary objects at the denotative level, while at the connotative level they evoke personal emotions like longing, loneliness, helplessness, and love. On a mythological level, they are connected to the deep-rooted beliefs and narratives of Anatolian culture, such as the mythology of exile, the yearning for home/hearth, the suffering of love, and the gift myth. The song is not merely an individual love story; it is positioned as a multilayered cultural artifact shared between two regions, intertwined with local identity formation, cultural memory, and repertoire registration.

Anahtar Kelimeler

• Bolu folk song
• local identity
• semiotics
• cultural memory
• representation and ownership

"Kiraz Aldım Dikmeden Türküsü" Üzerine: Yöresel Aidiyet Tartışması ve Metin-Merkezli Göstergebilimsel Okuma

Öz

1946’da Muzaffer Sarısözen tarafından derlenen Bolu yöresine ait “Kiraz Aldım Dikmeden” (Tombulacık Halime) türküsünün, 2019 yılında bir derneğin itirazları üzerine, 73 yıl sonra yöre bilgisinin TRT tarafından Zonguldak/Devrek olarak değiştirilmesi, halk müziğinde sahiplik, temsil ve tescil sorunlarını gündeme getirmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde bu tartışılmıştır. İkinci bölümde türkü metninin incelenmesinde, Roland Barthes’ın göstergebilimsel kuramı kullanılmıştır. Türküde yer alan gündelik imgeler -kiraz, ocak, tütün, kar, hekim gibi- düz anlamda sıradan nesneleri temsil ederken, yan anlam düzeyinde özlem, yalnızlık, çaresizlik ve sevda gibi bireysel duyguları çağrıştırmaktadır. Mitolojik düzeyde ise gurbet mitolojisi, ev/ocak özlemi, aşkın çilesi, armağan miti gibi Anadolu kültürünün kökleşmiş inançlarına ve dolayısıyla anlatılarına bağlanmaktadır. Türkü yalnızca bireysel bir aşk öyküsü değildir; yerel kimlik inşasıyla, kültürel bellekle ve repertuar tesciliyle ilişkili, iki yöre arasında paylaşılan çok katmanlı bir miras nesnesi olarak konumlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• bolu türküsü
• yerel kimlik
• göstergebilim
• kültürel bellek
• temsil ve sahiplik

Kaynakça

1. Barthes, R. (1972). Çağdaş söylenler (A. Şenel, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
2. Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel serüven (M. Rifat & S. Rifat, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
3. Barthes, R. (1996). S/Z (S. Öztürk Kasar, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
4. Barthes, R. (2015). Bir deneme bir ders: Eiffel Kulesi ve açılış dersi (M. Rifat & S. Rifat, Çev.) (2. baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. Demir, V. M. (2023). Burjuva ideolojisinin kendini unutturan sunumu: Roland Barthes’in çağdaş mitolojiler analizi. Hece Aylık Edebiyat Dergisi, 27(318–320).
6. Güven, M. (2005). Türkiye sahasındaki hikâyeli türküler üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış doktora tezi). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Mirzaoğlu, F. G. (2019). Gurbet türkülerinde İstanbul imgesi: Yârim İstanbul’u mesken mi tuttun. Folklor/Edebiyat, 25(100), 2019/4.
8. Pala, İ. (2004). Ansiklopedik divan şiiri sözlüğü (13. basım). İstanbul: Kapı Yayınları.

9. Sayılır Büyükcan, Ş. (2020). Türk kültüründe ateş: Söz, davranış ve inançlar ekseninde kısa bir değerlendirme. Ulakbilge, 51, 934–942.
10. Terzi, A. (2021). Varyantlaşmanın sebepleri ve işleyişi açısından bir türkü incelemesi: “Kiraz aldım dikmeden”. VIII. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri (Cilt 1, ss. 43–63). Ankara: Türk Dil Kurumu.
11. Elektronik Kaynaklar Nota Arşivleri, Kiraz aldım dikmeden, https://www.notaarsivleri.com/turk-halk-muzigi/3097.html, (Erişim Tarihi: 12.06.2025)