Modern Toplumda Meşru Eğitim Tekeli ve Siyasal Toplumsallaşma

Öz

Siyasal toplumsallaşma, bir toplumun siyasal kültürünün yeni kuşaklara aktarılmasıdır ve en önemli siyasal toplumsallaşma aracılarından biri eğitimdir. Bugünkü anlamıyla kitlesel, standart ve formel bir eğitim sisteminin tarihi, modern toplumun tarihi kadar eskidir. Modern eğitimin planlayıcısı, örgütleyicisi ve uygulayıcısı ise modern toplumdaki en yaygın ve en belirleyici siyasal birim olarak ulus-devlettir. Modern toplumlarda meşru eğitim tekelini elinde bulunduran ulus-devletlerin eğitim kurumunu hangi siyasal ve toplumsal tasarılar doğrultusunda biçimlendirdiğine ve bunun bireysel/toplumsal yansımalarına ilişkin tartışmalar, eğitim sosyolojisinde geniş bir yer tutmaktadır. Literatür taramasına dayalı olarak gerçekleştirilen bu kuramsal çalışmada, modern eğitimin siyasal toplumsallaşmadaki merkezî rolüne odaklanılmıştır. Metin boyunca modern eğitim, eğitim alanıyla sınırlı olmayan, çok daha geniş siyasal, iktisadî ve sosyo-kültürel göstergelerin bir unsuru olarak irdelenmiş; modern eğitimin siyasal işlevlerinin makro göstergelerin yanı sıra bireysel etkenlere göre de değişkenlik gösterebildiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Modern Toplum
• Modern Devlet
• Yurttaşlık
• Modern Eğitim
• Siyasal Toplumsallaşma

The Monopoly of Legitimate Education in Modern Society and Political Socialization

Öz

Political socialization is the transmission of a society's political culture to new generations, and one of the most important agents of political socialization is education. The history of a mass, standardized, and formal education system, as it stands today, is as old as the history of modern society. The planner, organizer, and implementer of modern education is the nation-state, the most widespread and decisive political unit in modern society. Discussions regarding the political and social designs by nation-states, which hold the legitimate monopoly on education in modern societies, and the individual and social repercussions of these shapes educational institutions occupy a significant place in the sociology of education. This theoretical study, based on literature review, focuses on the central role of modern education in political socialization. Throughout the text, modern education is examined as an element of much broader political, economic, and sociocultural indicators, not limited to the field of education. It concludes that the political functions of modern education can vary according to individual factors as well as macro indicators.

Anahtar Kelimeler

• Modern Society
• Modern State
• Citizenship
• Modern Education
• Political Socialization

Kaynakça

1. Açıkel, F. (2008), Devletin Manevi Şahsiyeti ve Ulusun Pedagojisi, (Ed.: T. Bora), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Cilt 4: Milliyetçilik, s. 117-139, 4. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
2. Alkan, T. (1979), Siyasal Toplumsallaşma: Siyasal Bilincin Gelişmesinde Ailenin Okulun ve Toplumsal Sınıfların Etkisi, 1. Baskı, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
3. Althusser, L. (2010), İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları, 4. Baskı, (Çev.: A. Tümertekin), İstanbul: İthaki Yayınları.
4. Apple, M. W. (1993), The Politics of Official Knowledge: Does a National Curriculum Make Sense?, Teachers College Record, 95 (2), s. 222-241.
5. Apple, M. W. (2004), Ideology and Curriculum, 4. Baskı, New York and London: Routledge.
6. Apple, M. ve King, N. (1983), What Do Schools Teach?, (Ed.: H. Giroux ve D. Purpel), The Hidden Curriculum and Moral Education, s. 82-99, 1. Baskı, California: McCutchan Publishing Corporation.
7. Arslanel, N. ve Eryücel, E. (2011), Modern Devlet Anlayışının Felsefi Temelleri, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (2), s. 1-20.
8. Balibar, É. (2016), Yurttaşlık, 1. Baskı, (Çev.: M. Erşen), İstanbul: MonoKL Yayınları.

9. Bayly, C. A. (2014), Modern Dünyanın Doğuşu: Küresel Bağlantılar ve Karşılaştırmalar 1780-1914, (Çev.: M. N. Şellâki). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
10. Bender, G. J. (1967), Political Socialization and Political Change, The Western Political Quarterly, 20 (2), s. 390-407.
11. Beşirli, H. (2013), Gençlik Sosyolojisi: Politik Toplumsallaşma ve Gençlik, 1. Baskı, Ankara: Siyasal Kitabevi.
12. Bauman, Z. (2003), Modernlik ve Müphemlik, 1. Baskı, (Çev.: İ. Türkmen), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
13. Bourdieu, P. (2015), Devlet Üzerine: Collège de France Dersleri (1989-1992), 1. Baskı, (Çev.: A. Sümer), İstanbul: İletişim Yayınları.
14. Bourdieu, P. (2021), Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi, 1. Baskı, (Çev.: D. Fırat ve G. Berkkurt), Ankara: Nika Yayınevi.
15. Bourdieu, P. (2024), Devlet Soyluları, 1. Baskı, (Çev.: A. Sümer), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
16. Bourdieu, P. ve Passeron, J-C. (2019), Yeniden Üretim: Eğitim Sistemine İlişkin Bir Teorinin İlkeleri, 1. Baskı, (Çev.: A. Sümer, L. Ünsaldı, Ö. Akkaya), Ankara: Heretik Yayınları.
17. Bottomore, T. (2022), Siyaset Sosyolojisi, 3. Baskı, (Çev.: E. Mutlu), İstanbul: İletişim Yayınları.
18. Çaymaz, B. (2019), Türkiye’de Vatandaşlığın İnşası, 1. Baskı, İstanbul: Yeni İnsan Yayınevi.
19. Durkheim, É. (2020), Eğitim ve Sosyoloji, (Çev.: P. Ergenekon), 2. Baskı, İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
20. Gellner, E. (2022), Uluslar ve Ulusçuluk, (Çev.: G. G. Özdoğan ve B. Ersanlı), 1. Baskı, İstanbul: Hil Yayın.
21. Giddens, A. (1985), The Nation-State and Violence: Volume Two of A Contemporary Critique of Historical Materialism, 1. Baskı, Cambridge: Polity Press.
22. Giddens, A. ve Sutton, P. (2016), Sosyoloji, (Çev.: Mesut Şenol), 7. Baskı, İstanbul: Kırmızı Yayınları. Giroux, H. A. (1980), Critical Theory and Rationality in Citizenship Education, Curriculum Inquiry, 10 (4), s. 329-366.
23. Gürses, F. (2011), Kul, Tebaa, Yurttaş: Cumhuriyet’in Kuruluşundan Günümüze Ders Kitaplarında Yurttaşlık, 1. Baskı, Ankara: Ütopya Yayınevi.
24. Gramsci, A. (2012), Hapishane Defterleri 1929-1935, (Ed.: D. Forgacs), (Çev.: İ. Yıldız), Gramsci Kitabı: Seçme Yazılar 1916-1935, 229-502, 1. Baskı, Ankara: Dipnot Yayınları.
25. Habermas, J. ve Ben-Habib, S. (1981), Modernity versus Postmodernity, New German Critique, (22), s. 3-14.
26. Habermas, J. (2002), “Öteki” Olmak, “Öteki”yle Yaşamak: Siyaset Kuramı Yazıları, (Çev.: İ. Aka), 2. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
27. Hyman, H. H. (1959), Political Socialization: A Study in the Psychology of Political Behavior, 1. Baskı, Illinois: The Free Press.
28. Kaplan, İ. (2019), Türkiye’de Milli Eğitim İdeolojisi ve Siyasal Toplumsallaşma Üzerindeki Etkisi, 8. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
29. Konuk, O. (2002), Toplum ve Eğitim, (Ed.: İ. Sezal), Sosyolojiye Giriş, s. 319-360, 1. Baskı, Ankara: Martı Kitap ve Yayınevi.
30. Marshall, T. H. (2000), Yurttaşlık ve Toplumsal Sınıflar, (Yaz.: Marshall, T. H. ve Bottomore, T.), (Çev.: A. Kaya), Yurttaşlık ve Toplumsal Sınıflar, s. 13-82, 1. Baskı, Ankara: Gündoğan Yayınları.
31. Martin, J. (1983), What Should We Do with a Hidden Curriculum When We Find One?, (Ed.: H. Giroux ve D. Purpel), The Hidden Curriculum and Moral Education, s. 122-140, 1. Baskı, California: McCutchan Publishing Corporation.
32. Merelman, R. M. (1972), The Adolescence of Political Socialization, Sociology of Education, 45 (2), s. 134-166.
33. Nohl, A. – M. (2018), Eşya ve İnsan, (Çev.: Ö. Saatçi), 1. Baskı, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
34. Özkırımlı, U. (2020), Milliyetçilik Kuramları: Eleştirel Bir Bakış, 9. Baskı, İstanbul: Doğu Batı Yayınları.
35. Üstel, F. (2021), “Makbul Vatandaş”ın Peşinde: II. Meşrutiyet’ten Bugüne Vatandaşlık Eğitimi, 9. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
36. Patrick, J. J. (1970), Political Socialization Research and the Concerns of Educators, The High School Journal, 54 (2), s. 63-67.
37. Pierson, C. (2015), Modern Devlet, (Çev.: N. Kutluğ ve B. Erdoğan), 1, Baskı, İstanbul: Nemesis Kitaplığı.
38. Poggi, G. (2014), Devlet: Doğası, Gelişimi ve Geleceği, (Çev.: A. Babacan), 1. Baskı, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
39. Şener, B. (2014), Küreselleşme Sürecinde Ulus-Devlet ve Egemenlik Olguları, Tarih Okulu Dergisi, (18), s. 51-77.
40. Tilly, C. (2000), Avrupa’da Devrimler 1492-1992, (Çev. Ö. Arıkan), 1. Baskı, İstanbul: Yeni Binyıl.
41. Touraine, A. (2002), Modernliğin Eleştirisi, (Çev.: H. Tufan), 4. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
42. Touraine, A. (2017), Eşitliklerimiz ve Farklılıklarımızla Birlikte Yaşayabilecek Miyiz?, (Çev.: O Kunal), 5. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
43. Vallance, E. (1983), Hiding the Hidden Curriculum: An Interpretation of the Language of Justification in Nineteenth-Century Educational Reform, (Ed.: H. Giroux ve D. Purpel), The Hidden Curriculum and Moral Education, s. 9-27, 1. Baskı, California: McCutchan Publishing Corporation.
44. Weber, M. (1993), Sosyoloji Yazıları, (Haz.: H. H. Gerth ve C. W. Mills), (Çev.: T. Parla), 3. Baskı, İstanbul: Hürriyet Vakfı Yayınları.
45. Weber, M. (2012), Ekonomi ve Toplum Cilt I, (Çev.: L. Boyacı), İstanbul: Yarın Yayınları.
46. Woods, P. A. (2010), Rationalisation, Disenchantment and Re-enchantment: Engaging with Weber’s Sociology of Modernity, (Ed.: M. W. Apple, J. B. Stephen, L. A. Gandin), The Routledge International Handbook of the Sociology of Education, s. 121-131, 1. Baskı, Oxford: Routledge.
47. Yolcu Yavuz, S. (2019), Cumhuriyet Misyonerleri: 1930-1946 Arası Türkiye’de Bir Politik Özne Olarak Gençlik İnşası, 1. Baskı, İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
48. Zanten, A. van. (2010), The Sociology of Elite Education, (Ed.: M. W. Apple, J. B. Stephen, L. A. Gandin), The Routledge International Handbook of the Sociology of Education, s. 329-339, 1. Baskı, Oxford: Routledge.