1929 Buhranında “Gururla Açlık Çeken” Bir Ülke: Türkiye’nin Ekonomik Bağımsızlık Politikalarının Uluslararası Yansımaları

Öz

Bu çalışma, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı’nın Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomik bağımsızlık politikaları üzerindeki etkilerini ve özellikle milli iktisat uygulamalarının uluslararası alanda nasıl değerlendirildiğini incelemeyi amaçlamıştır. Ulusal ve uluslararası arşiv belgeleri karşılaştırmalı olarak kullanılarak, dış basın ve diplomatik raporların Türkiye’nin tasarruf kampanyaları, korumacı tedbirleri, para politikası müdahaleleri ve ekonomik bağımsızlık söylemine dair yorumları analiz edilmiştir. Bulgular, Cumhuriyet’in iktisadî bağımsızlık arayışının yalnızca iç politik bir tercih değil, uluslararası düzeyde de tartışılan bir mesele hâline geldiğini göstermiştir. Türkiye’nin buhrana verdiği tepkilerin kimi çevrelerde “gururla açlık çekme” şeklinde eleştirildiği, kimi çevrelerde ise “bağımsızlık iradesi” olarak takdir edildiği görülmüştür. Çalışma, erken Cumhuriyet’in milli iktisat politikasının uluslararası algısını bütüncül biçimde ortaya koyarak Türk iktisat tarihi, siyasi tarih ve diplomatik tarih literatürüne katkı sağlamayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

• 1929 Dünya Ekonomik Buhranı
• Ekonomik Bağımsızlık Politikaları
• Devletçilik

A Country “Starving with Pride” during the 1929 Depression: The International Reflections of Türkiye’s Economic Independence Policies

Öz

This study examines the impact of the 1929 Great Depression on the economic independence policies of the Republic of Turkey and explores how the country’s national economy measures were evaluated internationally. Using national and international archival documents comparatively, it analyzes the reflections of foreign press accounts and diplomatic reports on Turkey’s savings campaigns, protectionist measures, monetary interventions, and discourse of economic sovereignty. The findings indicate that the Republic’s pursuit of economic independence became not only a matter of domestic policy but also a subject of international debate. Turkey’s response to the crisis was criticized in some circles as “starving with pride,” while in others it was regarded as an expression of a determined quest for independence. The study aims to contribute to the literature on Turkish economic history, political history, and diplomatic history by offering a comprehensive perspective on the international perception of early Republican economic nationalism.

Anahtar Kelimeler

• Great Depression of 1929
• Economic Independence Policies
• Statism

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi
2. Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi
3. Bank of England Archieves
4. National Archives (United States)
5. Papers Relating to the Foreign Relations of the United States
6. United Nations Geneva Archives
7. Telif Eserler
8. Ahmet Hamdi. (1931). İktisadî Devletçilik (C. 1). İstanbul: Matbaacılık ve Neşriyat Türk Anonim Şirketi.

9. Akkor, N. (2018). 1929 Dünya Ekonomi̇k Kri̇zi̇ Ve Türki̇ye’de Devletçi̇li̇k Poli̇ti̇kasina Geçi̇ş. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 133-139.
10. Asım, M. (1931, Kasım 21). İktisadî, Mali Sahada Millî Müdaffa! Vakit.
11. Boratav, K. (2006). Türkiye’de Devletçilik (2. bs). Ankara: İmge Kitabevi.
12. Can, A. (2025). Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Taşra’da Milli Bankacılık Faaliyetleri. Tarih Dergisi, (87), 171-189. https://doi.org/10.26650/iutd.1689126
13. Ezer, F. (2010). 1929 Dünya Ekonomi̇k Kri̇zi̇’ni̇n Türki̇ye’ye Etki̇leri̇. Firat University Journal of Social Sciences, 20(1), 427-442.
14. Gül, O. K. (2023). Ahmet Hamdi Başar ve İktisadi Devletçilik. Ankara: İKSAD Publishing House.
15. Güngör, B., & Aksöz, F. (2021). 1929 Dünya İkti̇sadi̇ Kri̇zi̇, Otori̇terleşen Devletler Ve Türki̇ye’ye Yansimalari. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 25(1), 33-52.
16. Güzel Mumyakmaz, H. (2020). Türkiye’de Devletçilik ve 1929 Dünya Ekonomik Buhranı: Kadro Hareketi Açısından Bir Değerlendirme. İçinde S. Boğa (Ed.), Siyasal, Sosyal ve Kurumsal Yönleriyle İktisadi Krizler (1. bs, ss. 125-166). Ankara: Gazi Kitabevi.
17. İktisadi Buhranla Mücadele. (1931, Kasım 21). Akşam, ss. 1-2.
18. İmha Edilen Evrâk-ı Nakdiye Miktarının Tespitine Dair Kanun , 1408 Kanunlar Dergisi, C.7 § (1929).
19. Johnson, C. (1982). MITI and The Japanese Miracle-The Growth of Industrial Policy, 1925-1975. Stanford: Stanford University Press.
20. Kazgan, G. (2005). Türkiye Ekonomisinde Krizler (1929-2009) Ekonomi Politik Açısından Bir İrdeleme (1. bs). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
21. Keskin, M. (2024). Kuruluşundan Geleceğe Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (smart Journal), 9(77), 5135-5149. https://doi.org/10.29228/smryj.73268
22. Kindleberger, C. P. (2013). The World Depression 1929-1939. Los Angeles: University of California Press.
23. Kuruç, B. (1988). Belgelerle Türkiye İktisat Politikası (1929-1932) (C. 1). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
24. Mevcut Evrâk-ı Nakdiyenin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun. , 701 Kanunlar Dergisi, C.4 § (1341).
25. Oran, T. (2009). 1929 Ekonmik Krizinin İstanbul, İzmir ve Ankara Üzerindeki Etkileri (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
26. Sarı, K. A. (2024). 1929 Buhranı’nın Türkiye Üzerindeki İktisadi Etkileri ve Dış Basının Gözünden Türkiye’deki İktisadi Kriz. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 139-153.
27. Şahinkaya, S. (2014). Mustafa Kemal Atatürk’ün TBMM’ni Açış Konuşmalarındaki İktisadi Temalar. Mülkiye Dergisi, 29(249), 9-48.
28. Tağmat, Ç. D. (2017). Türkiye’nin 1929 Dünya Ekonomik Bunalımından Korunma Arayışları: Milli Sanayi Numune Sergisi, 1, 721-738. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
29. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 3, İctima 4, Cilt 22. (1930). TBMM Cumhuriyet Dönemi Meclisleri Genel Kurul Tutanakları.
30. Teke, C. (2023). 1929 Dünya Ekonomik Buhranının Türkiye’deki Sosyal Yaşama Etkisine Bir Örnek: İflaslar ve İntiharlar. İçinde B. Koçlar, E. Çalış, & M. Çabaz (Ed.), Cumhuriyetimizin 100. Yılına Armağan (ss. 367-381). Ankara: Berikan Yayınevi.
31. Tekeli, İ., & İlkin, S. (1977). 1929 Dünya Buhranı’nda Türkiye’nin İktisadi Politika Arayışları. Ankara: Ortadoğu Teknik Üniversitesi.
32. The New Turkey. (1929, Eylül 10). Financial Times.
33. Yavuz, E. (2021). 1929 Dünya Ekonomi̇k Buhraninin Türki̇ye’ye Ve Di̇ğer Ülkelere Olan Etki̇si̇ni̇n İstati̇sti̇k Anali̇zi̇. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 377-390. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1027499
34. Yeşilyurt, Ş. (2021). Büyük Buhran’ın Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Bir Neticesi: Buhran Vergisi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 37(104), 221-260. https://doi.org/10.33419/aamd.1015971
35. Yıldız, G. (2022). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye’de Yerli Üretim ve Millî Teknoloji Geliştirme Hamleleri (1860-1960). İçinde Milli Teknoloji Hamlesi (ss. 49-64). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
36. Resmî Yayınlar TBMM Zabıt Ceridesi, Devre 3, İctima 4, Cilt 22. 1930.
37. Süreli Yayınlar İktisadi Buhranla Mücadele. 1931. Akşam, Kasım 21, 1-2.
38. The New Turkey. 1929., Eylül 10.